Bảo tồn bản sắc làng ven sông Hồng trong không gian phát triển mới

Giữ lại những dấu tích của làng

Ven sông Hồng là nơi hình thành nhiều làng xóm, làng nghề và những không gian văn hóa được gìn giữ qua nhiều thế hệ. Khi không gian ven sông được tổ chức lại, câu chuyện bảo tồn những giá trị này trở thành một nội dung quan trọng trong quy hoạch. Từ những di tích cụ thể như đình Chử Xá, chùa Vạn Phúc đến các làng nghề, làng truyền thống, mỗi khu vực có một giá trị riêng cần được xem xét trong mối quan hệ với không gian phát triển mới.

Tại thôn Chử Xá, xã Bát Tràng, những sắc phong được các cụ cao niên cẩn trọng gìn giữ là một phần ký ức của làng. Đình Chử Xá được xây dựng từ năm 1446, thờ Chử Đồng Tử và hiện lưu giữ 47 sắc phong. Với người dân nơi đây, bảo vệ di tích cũng là giữ lại những dấu tích gắn với lịch sử hình thành và phát triển của cộng đồng trong không gian ven sông Hồng.

Ông Chử Văn Đạt, Ban Quản lý di tích đình Chử Xá, xã Bát Tràng cho biết: “Qua thông tin tôi nắm được cũng như niêm yết của xã Bát Tràng, thành phố Hà Nội, tại nhà văn hóa thôn Chử Xá, chúng tôi thấy thiết kế Đại lộ sông Hồng không ảnh hưởng tới nơi thờ tự của nhân dân. Từ xưa đến giờ đất nước của mình, cũng như thành phố Hà Nội bây giờ là lấy dân làm gốc. Chúng tôi cảm thấy rất phấn khởi, và được nhân dân hoàn toàn ủng hộ”.

Tại xã Nam Phù, cụm làng Tranh Khúc - Vạn Phúc cũng được xác định là một trong những cụm làng định hướng bảo tồn, giữ lại, cải tạo, chỉnh trang. Với người dân địa phương, những công trình như đình, chùa không đơn thuần là kiến trúc cổ. Đây là nơi lưu giữ ký ức cộng đồng, gắn với đời sống tinh thần và những giá trị văn hóa của làng.

Thượng tọa Thích Thanh Hồi, Trụ trì chùa Vạn Phúc, xã Nam Phù bày tỏ: Sau khi được nghe tin UBND thành phố Hà Nội, các sở, ban, ngành thành phố sẽ giữ lại đình chùa Vạn Phúc và toàn thể nhân dân ở đây, chúng tôi rất vui mừng, vô cùng hoan hỉ. Mong muốn của địa phương chúng tôi là được giữ lại đình chùa - di tích cổ, là nơi ghi dấu hồn quê của dân tộc, địa phương được phố trong làng, làng trong phố.

Quy hoạch phải tính đến bản sắc từng khu vực

Trong phạm vi nghiên cứu điều chỉnh Quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng có 123 di tích. Việc rà soát, phân loại từng khu vực được đặt ra để có cách ứng xử phù hợp theo pháp luật về di sản, đồng thời bảo tồn khu vực lõi của những làng nghề, làng có giá trị về kiến trúc, lịch sử, văn hóa vật thể và phi vật thể.

Đây cũng là bài toán đặt ra trong quá trình tổ chức lại không gian ven sông là ổn định đời sống dân cư, phát huy bản sắc làng nghề và bảo đảm an toàn phải được xem xét trong cùng một tổng thể. KTS Đào Ngọc Nghiêm, Phó Chủ tịch Hội Quy hoạch Phát triển đô thị Việt Nam chia sẻ: “Những năm trước đây, ví dụ như năm 2000 chỉ có hơn 10 vạn dân ở ngoài đê, nhưng bây giờ đã tăng cao. Do vậy, trong tương lai nên nghiên cứu để khai thác, chỉnh trang để người dân ổn định cuộc sống, xác định rất rõ khu vực nào phải di dời và khu vực nào mang đậm bản sắc của Thăng Long Hà Nội. Ví dụ như là Bát Tràng hay một số làng nghề nên gìn giữ phát triển bởi chính điều đó tạo nên bản sắc cho Thăng Long, cho Hà Nội”.

Cũng theo các chuyên gia, cùng với việc tổ chức lại dân cư và bảo tồn các giá trị truyền thống, không gian ven sông còn có thể được khai thác theo những mô hình mới, phù hợp với đặc thù khu vực hành lang sông Hồng. PGS. TS Trần Minh Tùng, Khoa Kiến trúc và Quy hoạch - Đại học Xây dựng Hà Nội chia sẻ: “Chúng ta bắt buộc phải có tính toán một cách cân bằng giữa giữa tôn vinh giá trị truyền thống của và sự an toàn của người dân. Do vậy, tôi nghĩ rằng dọc theo các làng nghề, chúng ta nên cố gắng tạo ra các kịch bản khác nhau, đặc biệt là nên cố gắng hạn chế sự phát triển dân cư mới”.

Quy hoạch đặt ra cách tiếp cận khác nhau với từng khu vực, từ chỉnh trang, ổn định những nơi có điều kiện đến di dời những khu vực không bảo đảm an toàn. Trên cơ sở đó, Hà Nội từng bước tổ chức lại không gian ven sông theo hướng hài hòa giữa an toàn, phát triển đô thị và gìn giữ những giá trị văn hóa đã được hình thành qua nhiều thế hệ.