Artemis II và những 'lần đầu tiên' trong lịch sử chinh phục Mặt Trăng

Vào lúc 5h35 ngày 2/4 (giờ Hà Nội), Hệ thống Phóng Không gian (SLS) - tên lửa mạnh nhất hành tinh của NASA - thắp sáng bầu trời Florida (Mỹ), đưa 4 phi hành gia bắt đầu hành trình 10 ngày hướng tới Mặt Trăng.

Đây là chuyến bay có người lái đầu tiên hướng về vệ tinh tự nhiên của Trái Đất kể từ sau sứ mệnh Apollo 17 năm 1972.

Phi hành đoàn Artemis II sẽ bay quanh phía xa của Mặt Trăng theo quỹ đạo “trở về tự do” và không hạ cánh. Tuy nhiên, sứ mệnh đóng vai trò là "bản lề" chiến lược, thử nghiệm khả năng sinh tồn và vận hành của con người vượt ra khỏi quỹ đạo Trái Đất tầm thấp.

Artemis II cũng thiết lập những kỷ lục trong hành trình đưa con người vươn xa hơn vào vũ trụ.

NASA phóng tên tàu đưa phi hành gia Artemis 2 lên Mặt Trăng vào ngày 1/4. (Nguồn: Getty Images)

Những "lần đầu tiên" trong lịch sử

Trên tàu vũ trụ Orion, bốn gương mặt được lựa chọn không chỉ là những phi hành gia xuất sắc mà còn là biểu tượng cho tinh thần bình đẳng và hợp tác quốc tế sâu rộng trong kỷ nguyên mới.

Sứ mệnh Artemis II đánh dấu cột mốc lịch sử khi lần đầu tiên một phụ nữ là Christina Koch và một phi hành gia da màu là Victor Glover cùng tham gia vào hành trình chinh phục Mặt Trăng, chính thức xóa bỏ những rào cản định kiến từng tồn tại suốt nhiều thập kỷ.

Bên cạnh đó, sự góp mặt của Jeremy Hansen, người Canada đầu tiên bay vào không gian sâu, cùng sự dẫn dắt của chỉ huy dày dạn kinh nghiệm Reid Wiseman đã minh chứng cho một liên minh vũ trụ bền chặt.

Thay vì là cuộc đua đơn độc của một quốc gia, Artemis II chính là biểu tượng của sự đoàn kết nhân loại, nơi những cá nhân ưu tú nhất từ nhiều nền văn hóa và sắc tộc cùng chung tay mở ra cánh cửa tiến vào vũ trụ bao la.

Bốn phi hành gia của sứ mệnh Artemis 2 của NASA. (Nguồn: Getty Images)

Song song với yếu tố con người, Artemis II còn đánh dấu lần đầu tiên tàu Orion và tên lửa SLS trực tiếp chở người vào không gian.

Đặc biệt, phi hành đoàn sẽ thực hiện bài kiểm tra điều khiển thủ công, một kỹ năng sống còn giúp mô phỏng việc ghép nối tàu trong không gian hẹp thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào hệ thống tự động.

Phá vỡ kỷ lục về khoảng cách

Artemis II không chỉ là chuyến bay thử nghiệm mà còn là nơi thiết lập những cột mốc về cả tầm xa lẫn sức mạnh cơ khí.

Khi bay vòng qua mặt sau của Mặt Trăng, phi hành đoàn sẽ cách Trái Đất khoảng 406.841 km. Đây là khoảng cách xa nhất mà con người từng đạt được trong lịch sử, phá vỡ kỷ lục tồn tại hơn 50 năm của tàu Apollo 13.

Để đẩy con tàu Orion vượt qua trọng lực Trái Đất và đạt tới khoảng cách không tưởng này, NASA sử dụng Hệ thống Phóng Không gian (SLS) - "quái vật" cơ khí mạnh nhất từng được chế tạo.

Hệ thống này sở hữu lực đẩy khổng lồ lên tới 8,8 triệu pound (tương đương gần 4.000 tấn), mạnh hơn 15% so với tên lửa Saturn V huyền thoại thời Apollo.

Sức mạnh này đến từ sự kết hợp của hai tên lửa đẩy nhiên liệu rắn khổng lồ và bốn động cơ RS-25 tối tân, cho phép đưa tổng khối lượng gần 30 tấn của tàu Orion và phi hành đoàn tiến thẳng vào không gian sâu với vận tốc thoát ly cực lớn.

Bà Emily Nelson, Giám đốc chuyến bay Artemis II, nhận định: "Quãng đường xa kỷ lục là một thống kê thú vị, nhưng những gì chúng ta học được về cách vận hành hệ thống hỗ trợ sự sống và sự ổn định của động cơ trong không gian sâu mới là điều quan trọng nhất cho các sứ mệnh dài hạn sau này".

Sơ đồ quỹ đạo bay của Artemis 2, minh họa hành trình tàu Orion từ Trái Đất vòng quanh Mặt Trăng rồi trở về. (Nguồn: Roen Kelly)

Công nghệ 4.0 và sự sinh tồn

Sự khác biệt giữa Artemis II và các sứ mệnh Apollo không chỉ nằm ở thời gian mà còn là một cuộc cách mạng về tư duy kỹ thuật. Nếu máy tính dẫn đường thời Apollo 11 chỉ có bộ nhớ vỏn vẹn 64 KB và tốc độ xử lý chậm hơn cả một chiếc máy tính bỏ túi ngày nay, thì tàu Orion là một "siêu máy tính" thực thụ.

Hệ thống điều khiển của Orion sở hữu khả năng xử lý hàng triệu phép tính mỗi giây, cho phép tự động hóa hầu hết các lộ trình phức tạp và phản ứng tức thì với các biến cố ngoài không gian.

Thay vì hàng trăm công tắc cơ học dày đặc như các tàu vũ trụ cũ, buồng lái Orion được tối giản hóa bằng các màn hình cảm ứng đa điểm hiện đại, giúp phi hành gia tương tác với con tàu một cách trực quan và chính xác hơn trong điều kiện không trọng lực.

Đặc biệt, yếu tố "sinh tồn" được nâng cấp lên một tiêu chuẩn hoàn toàn mới với sự xuất hiện của Hệ thống Quản lý Chất thải Đa năng (UWMS). Đây không chỉ đơn thuần là một chiếc bồn cầu không trọng lực, mà là một kiệt tác kỹ thuật trị giá hàng triệu USD.

UWMS được thiết kế nhỏ gọn hơn 65% và nhẹ hơn 40% so với các hệ thống trên Trạm Vũ trụ Quốc tế (ISS), đặc biệt tối ưu hóa để phục vụ bình đẳng cho cả phi hành gia nam và nữ trong không gian hẹp của tàu Orion.

Phi hành đoàn Artemis 2 trong khoang điều khiển Orion. (Nguồn: NASA)

Thập kỷ chuẩn bị và những lần lỗi hẹn

Để đạt được thành tựu rực rỡ, NASA đã phải trải qua một hành trình đầy thử thách kéo dài hơn 10 năm. Dự án Artemis không chỉ tiêu tốn hàng chục tỷ USD mà còn đối mặt với áp lực kinh khủng từ các rào cản kỹ thuật.

Sứ mệnh này từng bị trì hoãn ít nhất 5 lần lớn kể từ kế hoạch ban đầu vào năm 2022. Những vấn đề phát sinh từ lá chắn nhiệt của tàu Orion sau chuyến bay thử nghiệm không người lái (Artemis I), cùng các rào cản về ngân sách và thời tiết khắc nghiệt tại Florida, đã đẩy mốc thời gian sang tháng 4/2026.

Tuy nhiên, sự chờ đợi là xứng đáng để đảm bảo an toàn tuyệt đối cho các phi hành gia.

Bước đệm cho căn cứ Mặt Trăng và sao Hỏa

Sứ mệnh diễn ra trong bối cảnh cuộc đua không gian đang nóng lên toàn cầu. Giám đốc NASA Jared Isaacman nhấn mạnh mục tiêu đưa người Mỹ đổ bộ trở lại Mặt Trăng vào năm 2028 và xây dựng căn cứ thường trú vào năm 2032.

"Sự khác biệt giữa thành công và thất bại sẽ được đo bằng tháng, chứ không phải bằng năm", ông Isaacman khẳng định về tính cấp thiết trước sự cạnh tranh từ các cường quốc không gian khác.

Đối với phi hành gia Christina Koch, Mặt Trăng là một "phiến đá Rosetta" để giải mã vũ trụ. "Đó là bước đệm thiết yếu để tiến tới sao Hỏa, nơi chúng ta có khả năng tìm thấy bằng chứng về sự sống ngoài Trái Đất cao nhất," bà nhận định.

Khi tàu Orion trở về và đáp xuống đại dương an toàn sau 10 ngày tới, nó sẽ mở toang cánh cửa cho sứ mệnh Artemis III - nhiệm vụ đưa con người thực sự đặt chân lên bề mặt Mặt Trăng trong tương lai gần.