Giải mã những cải cách của quân đội nhà Thanh trước khi bị diệt vong

aA

Trước khi nhà Thanh diệt vong không lâu, quân đội Thanh đã tiếp thu những phương pháp huấn luyện và biên chế quân đội phương Tây và có những cải cách đáng kể. Tuy nhiên việc đó không giúp chống đỡ được sự sụp đổ của một triều đình đã lạc hậu.

Sau chiến tranh Giáp Ngọ, đại thần Bắc Dương Viên Thế Khải tổ chức ra “Lục quân mới” ở Hoa Bắc, Tổng đốc Lưỡng Giang Trương Chi Động ở phía Nam tổ chức “Tự cường quân”. Những lực lượng bộ đội kiểu phương Tây này được chứng minh là rất có tác dụng. Năm 1904, triều đình nhà Thanh công bố kế hoạch xây dựng quân thường trực từ 36 trấn hợp thành.

Những lực lượng bộ đội này lúc bình thường thì duy trì trị an, thời chiến thì làm lực lượng phụ trợ. Đồng thời, chính phủ bỏ chế độ võ cử thời trước mà xây dựng trường võ bị ở các tỉnh để bồi dưỡng quân sự kiểu mới.

Qua chiến dịch Canh Tử, các cơ sở hải quân lại lần lượt bị mất, đế quốc Thanh đã không thể phòng thủ biển. Năm 1909 họ thành lập sở Hải quân đồng thời lấy các tàu chiến tàn dư thống nhất thành hai hạm đội là Tuần Dương và Trường Giang. Năm 1910 đổi Sở Hải quân thành Bộ Hải quân với ý đồ hồi sinh hải quân.

Về cơ chế tham mưu, năm 1907 thành lập Quân tư xứ trực thuộc Bộ Lục quân. Để chia quyền quản lý và chỉ huy quân sự, năm 1911, nhà Thanh quyết định nâng cấp Quân tư xứ lên thành Quân tư phủ và độc lập với Bộ Lục quân. Nhưng đế quốc Thanh chưa kịp trông thấy những hiệu quả của cải cách này thì đã cáo chung.

Triều Thanh quy định quân đội chuyên nghiệp chia thành 12 loại, quân hàm chia làm 3 đẳng 8 cấp, thấp nhất là nhất đẳng nhị cấp. Năm Quang Tự thứ 21 quy định quân hàm tương tự với cấp quân doanh, chỉ thêm một chữ “Đồng” vào trước chức quan. Ví dụ “Đồng Phó đô thống”, “đồng chính quân hiệu”.

Năm Tuyên Thống thứ nhất thay đổi lại cách gọi quân hàm, gọi thêm tên chuyên ngành ở trước. Ví dụ như “Quân nhu Phó đô thống”, “Mã y chính tham lĩnh”. Chính phủ Thanh bắt đầu có quy định sự tương xứng giữa chức và hàm, yêu cầu rất nghiêm khắc.

Năm Tuyên Thống thứ 2 lại sửa đổi, trong tình huống thông thường phải “lấy hàm tương đương để đảm nhiệm chức tương đương” nhưng “gặp khi vị trí cần tìm người mà không có người thích đáng thì có thể lấy người cao hơn một cấp hoặc thấp hơn một cấp. Tuy nhiên bất luận là cao hơn hay thấp hơn cũng chỉ được trong giới hạn 1 cấp, không được vượt quá”.

Sau khi quân đội mới thành lập, với phương pháp huấn luyện mới và vũ khí mới, quân phục cũng có cải tiến. Trang phục binh sỹ có lễ phục, thường phục, quân hàm trên vai, huy hiệu trên mũ. Đến khi đó, quân phục truyền thống dân tộc Trung Hoa đã sử dụng mấy trăm năm chính thức bị loại bỏ.

Trước khi đế quốc Thanh diệt vong, lục quân của họ có tới trăm vạn người (tức 1 triệu) nhưng đại khái chỉ có khoảng 60 vạn lính chiến đấu, trong đó lại chỉ có 17,5 vạn quân chính quy là hiện đại hóa.