Xung đột tại Trung Đông: Châm ngòi cho làn sóng di cư mới

Thùy Dương (Theo NDTV, Hungarian Conservative, European Conservative, FT, Euronews) 

Với dân số gần 90 triệu người, có vị trí nằm giữa Trung Á, Trung Đông và Nam Á, Iran được xem là điểm giao thoa của nhiều tuyến di cư lớn. Điều đó đồng nghĩa chỉ cần một phần nhỏ dân số quyết định rời đi, dòng người di cư có thể tạo ra áp lực đáng kể đối với các quốc gia láng giềng và xa hơn là châu Âu.

Theo cảnh báo của Cơ quan Tị nạn Liên minh châu Âu (EUAA), cuộc chiến liên quan đến Iran có thể dẫn đến làn sóng di cư “chưa từng có” hướng về Liên minh châu Âu (EU). Những kinh nghiệm trong quá khứ cho thấy, các cuộc chiến tại Trung Đông thường kéo theo các đợt di cư quy mô lớn. Nội chiến Syria hay chiến tranh Iraq đã khiến hàng triệu người phải vượt biên, gây áp lực lớn lên hệ thống nhân đạo và chính trị của nhiều quốc gia châu Âu.

Các nhà phân tích nhận định, khủng hoảng di cư hiếm khi bùng phát ngay lập tức. Thông thường, nó bắt đầu bằng những dòng người rời đi nhỏ lẻ nhưng liên tục. Nếu xung đột kéo dài và điều kiện sống xấu đi, dòng chảy này có thể nhanh chóng biến thành làn sóng khó kiểm soát. Ngay cả khi chiến sự lắng xuống, những hậu quả kinh tế và xã hội tại Iran vẫn có thể thúc đẩy làn sóng di cư kéo dài. Bất ổn kinh tế, lạm phát và tác động của các lệnh trừng phạt đã làm suy yếu nền kinh tế nước này từ trước khi chiến tranh nổ ra.

Nếu xung đột làm trầm trọng thêm tình trạng thiếu năng lượng, thất nghiệp và bất ổn xã hội, nhiều người Iran có thể xem việc rời bỏ đất nước là lựa chọn duy nhất để bảo đảm tương lai. Tổng Giám đốc Tổ chức Di cư quốc tế (IOM) Amy Pope nhận định, Trung Đông vốn đã là một trong những khu vực bất ổn nhất thế giới. Do đó, nếu xung đột kéo dài, việc người dân rời bỏ khu vực để tìm nơi an toàn hơn là điều khó tránh khỏi.

Trong hầu hết các cuộc khủng hoảng, người dân thường tìm đến các quốc gia láng giềng trước khi tiếp tục hành trình xa hơn. Đối với người rời Iran, điểm đến ban đầu có thể là các nước như Iraq, Pakistan hoặc Thổ Nhĩ Kỳ. Từ đây, tuyến đường di cư quen thuộc vào châu Âu có thể được kích hoạt trở lại. Người di cư có thể vượt biển Aegean từ Thổ Nhĩ Kỳ sang Hy Lạp hoặc di chuyển theo tuyến đường bộ Balkan để tiến sâu vào EU. Đây cũng chính là con đường từng đưa hơn một triệu người tị nạn vào châu Âu trong cuộc khủng hoảng năm 2015.

Hiện nay, Thổ Nhĩ Kỳ vẫn là quốc gia tiếp nhận số lượng người tị nạn lớn nhất thế giới. Dù Ankara đã xây dựng tường an ninh dọc biên giới với Iran và tăng cường kiểm soát, nhiều chuyên gia cho rằng, áp lực di cư kéo dài có thể vượt quá khả năng kiểm soát của bất kỳ hệ thống biên giới nào. Trong bối cảnh đó, thỏa thuận di cư năm 2016 giữa EU và Thổ Nhĩ Kỳ có thể trở lại trung tâm của các cuộc đàm phán.

Châu Âu từng trải qua những tác động sâu sắc của khủng hoảng di cư năm 2015-2016, khi hơn một triệu người tị nạn đến EU chỉ trong thời gian ngắn, gây ra căng thẳng chính trị và chia rẽ giữa các quốc gia thành viên. Dù EU đã xây dựng Hiệp ước mới về di cư và tị nạn nhằm cải thiện khả năng ứng phó, nhưng theo nhiều nhà phân tích, hệ thống này vẫn có thể bị thử thách nếu một làn sóng di cư lớn xuất hiện.

Thêm vào đó, bối cảnh chính trị hiện nay tại châu Âu cũng khiến vấn đề trở nên nhạy cảm hơn. Nhiều chính phủ đang áp dụng chính sách nhập cư chặt chẽ và ưu tiên ngăn chặn dòng người di cư ngay từ bên ngoài biên giới EU. Trong khi đó, hệ thống hỗ trợ người tị nạn toàn cầu đã chịu áp lực nặng nề bởi các cuộc khủng hoảng tại Ukraine, Sudan và Gaza. Một cuộc khủng hoảng di dời mới quy mô lớn có thể khiến nguồn lực quốc tế càng trở nên quá tải.

Vì vậy, nếu chiến sự liên quan đến Iran tiếp tục leo thang, tác động nhân đạo và kinh tế có thể lan rộng nhanh chóng. Khi đó, châu Âu có thể một lần nữa phải đối mặt với bài toán cũ: Xử lý một làn sóng di cư lớn phát sinh từ các cuộc xung đột ở Trung Đông.

Thùy Dương (Theo NDTV, Hungarian Conservative, European Conservative, FT, Euronews)