Virus Nipah là gì, nguy hiểm ra sao?

Thông tin về virus Nipah xuất hiện trở lại tại Ấn Độ đang thu hút sự quan tâm lớn của dư luận. PGS.TS Trần Đắc Phu - nguyên Cục trưởng Cục Y tế dự phòng (Bộ Y tế) khẳng định đây là tác nhân truyền nhiễm nguy hiểm, có tỷ lệ tử vong cao và cần được giám sát chặt chẽ.

Tỷ lệ tử vong cao

Theo TS Phu, virus Nipah lần đầu tiên được ghi nhận vào năm 1998 tại Malaysia. Dù các đợt bùng phát thường có quy mô không lớn, nhưng bệnh cảnh lại vô cùng nặng nề.

Ở những trường hợp nhập viện, tỷ lệ tử vong dao động từ 40 - 75%. Đáng lo ngại là bệnh diễn tiến rất nhanh, người mắc khởi phát với các triệu chứng sốt, đau đầu, đau cơ, sau đó nhanh chóng chuyển sang suy hô hấp và viêm não cấp trước khi tử vong.

PGS.TS Trần Đắc Phu - nguyên Cục trưởng Cục Y tế dự phòng (Bộ Y tế)

Virus Nipah là bệnh lây truyền từ động vật sang người. Trong đó, dơi ăn quả được xác định là ổ chứa tự nhiên của virus. Virus này cũng có khả năng lây từ người sang người, đặc biệt trong quá trình chăm sóc, điều trị, nếu không bảo đảm kiểm soát nhiễm khuẩn.

Một số đợt dịch tại Ấn Độ cũng từng ghi nhận ca lây nhiễm trong nhân viên y tế. Điều này cho thấy, nếu chủ quan thì nguy cơ lây truyền trong môi trường bệnh viện là tất yếu.

Tuy nhiên, một dấu mốc lịch sử đáng nhớ là vào năm 1998, virus này từng bùng phát mạnh mẽ tại các hộ chăn nuôi lợn ở Malaysia và Singapore. Khi đó, hầu hết người mắc bệnh là do tiếp xúc trực tiếp với lợn bệnh hoặc thịt lợn nhiễm bệnh.

Kể từ đó đến nay, dù Malaysia không ghi nhận đợt bùng phát mới nào và các ổ dịch xuất hiện rải rác sau này chủ yếu liên quan đến dơi, nhưng lợn vẫn được coi là vật chủ trung gian quan trọng có thể làm tăng nguy cơ lây sang người.

Không tiếp xúc với động vật là nguồn lây

Tính đến ngày 27/1/2026, Việt Nam chưa ghi nhận trường hợp mắc Nipah nào. Tuy nhiên, đánh giá nguy cơ virus Nipah xâm nhập Việt Nam, ông Phu cho rằng cần đặc biệt lưu ý hai yếu tố. Thứ nhất, nguy cơ xâm nhập từ bên ngoài, thông qua người đi về từ các vùng đang có dịch, không chỉ riêng Ấn Độ mà cả những quốc gia từng ghi nhận virus Nipah lưu hành.

Thứ hai, Việt Nam nằm trong khu vực châu Á, nơi có sự phân bố của các loài dơi ăn quả. Dù từ trước đến nay Việt Nam chưa ghi nhận ca bệnh nào, nhưng vẫn cần giám sát nguy cơ virus lưu hành trong quần thể động vật, đặc biệt là dơi. Dơi có thể bay từ vùng này sang vùng khác, mang theo mầm bệnh. Ngoài ra, chúng có thể lây truyền sang đàn heo, tăng nguy cơ lây truyền sang người.

“Đây là bệnh lây truyền từ động vật sang người, nên công tác giám sát trên động vật và trên người đều rất quan trọng”, ông Phu nhấn mạnh.

Virus Nipah gây tỷ lệ tử vong cao. (Ảnh minh họa)

PGS.TS Trần Đắc Phu nhận định, Việt Nam nằm trong khu vực có sự phân bố của dơi ăn quả, do đó cần giám sát đồng thời trên cả người và động vật. Dù vậy, chuyên gia này cũng khẳng định: "Bệnh không có nguy cơ bùng dịch lớn nếu thực hiện tốt các biện pháp phòng ngừa. Chúng ta không chủ quan, nhưng cũng không nên quá lo lắng".

Trong bối cảnh Tết Nguyên Đán đang cận kề, nhu cầu tiêu thụ thịt lợn tăng cao, PGS.TS Trần Đắc Phu khuyến cáo người dân cần thực hiện tốt vệ sinh chăn nuôi, giết mổ và đặc biệt là ăn chín, uống sôi.

Ông cũng khuyến cáo người dân đặc biệt lưu ý các triệu chứng như sốt cao, biểu hiện viêm đường hô hấp, viêm não, nhất là khi có yếu tố dịch tễ như đi về từ vùng có dịch hoặc tiếp xúc với động vật nghi ngờ mang mầm bệnh.

Trong trường hợp có triệu chứng nghi ngờ, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế để được khám, cách ly, điều tra dịch tễ và xét nghiệm xác định. Do triệu chứng của virus Nipah có thể trùng lặp với nhiều bệnh khác, xét nghiệm là bước quyết định để chẩn đoán.

Về phòng bệnh, chuyên gia này khuyến cáo người dân không tiếp xúc trực tiếp với dơi và các động vật nghi là nguồn lây. Đảm bảo vệ sinh trong chăn nuôi, giết mổ, đặc biệt là với heo. Ăn chín, uống chín; thực hiện vệ sinh cá nhân, rửa tay bằng xà phòng, đeo khẩu trang để phòng bệnh.

“Đặc biệt, người làm trong lĩnh vực chăn nuôi, giết mổ cần trang bị đầy đủ bảo hộ lao động để tránh tiếp xúc với nguồn lây nếu có. Khi có triệu chứng nghi ngờ, chủ động khai báo y tế và đến cơ sở y tế sớm để được thăm khám, chẩn đoán và điều trị, cách ly kịp thời.

Bên cạnh đó, các cơ sở y tế cần nâng cao cảnh giác, đặc biệt với những bệnh nhân có biểu hiện sốt, viêm não, viêm hô hấp và có yếu tố dịch tễ liên quan. Công tác giám sát tại cửa khẩu cũng cần được tăng cường đối với người nhập cảnh từ vùng có dịch.

Việt Nam hiện chưa ghi nhận ca bệnh Nipah, nhưng không vì thế mà chủ quan. "Cần có kế hoạch, khuyến cáo để phát hiện sớm, cách ly kịp thời và kiểm soát tốt, ngăn chặn nguy cơ lây lan ra cộng đồng”, ông Phu nhấn mạnh.