Ukraine đang đối mặt với sức ép tài chính ngày càng lớn khi cùng lúc gặp hai trở ngại trong việc giải ngân khoản vay từ Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF) và tiếp cận khoản vay 90 tỷ euro từ Liên minh châu Âu (EU), do Hungary và Slovakia phủ quyết. Những bế tắc này đặt Kiev trước nguy cơ thiếu hụt nguồn lực để duy trì hoạt động trên chiến trường và chi tiêu xã hội.
hung-2.jpg
Hungary chặn khoản vay 90 tỷ euro của EU vì cáo buộc Kiev trì hoãn khôi phục đường ống dẫn dầu từ Nga qua Ukraine sang Hungary và Slovakia. Ảnh: RIA Novosti

Ukraine có nguy cơ bị chậm trễ trong việc nhận khoản vay trị giá 8,1 tỷ USD của IMF, khi các nhà lập pháp nước này chưa thông qua được các biện pháp thuế cần thiết. Đại diện thường trú của IMF Priscilla Toffano tại Ukraine bày tỏ lo ngại về tình hình này và nhấn mạnh rằng việc giải ngân các khoản vay phụ thuộc vào tiến độ thực hiện các cải cách nước này đã cam kết. Quốc hội Ukraine có thời hạn đến cuối tháng 3-2026 để thông qua các sửa đổi nhằm tăng thuế đối với doanh nghiệp và hộ gia đình theo chương trình cho vay mới được phê duyệt. Tuy nhiên, đến nay, nhiều nội dung vẫn chưa được thảo luận. Khi xung đột Nga - Ukraine vẫn tiếp diễn, những chính sách này không nhận được sự ủng hộ rộng rãi trong xã hội. Trong khi đó, IMF lại coi đây là điều kiện bắt buộc để mở khóa phần còn lại của khoản hỗ trợ, khi Ukraine đã nhận được 1,5 tỷ USD ban đầu.

Ukraine cũng đang rơi vào thế khó khi chưa có lựa chọn thay thế cho khoản vay 90 tỷ euro từ EU. Gói hỗ trợ này cung cấp nguồn tài chính cho giai đoạn 2026-2027, đáp ứng 2/3 nhu cầu tài chính của Kiev. Tuy nhiên, Hungary và Slovakia đã chặn quyết định này tại Hội nghị Thượng đỉnh EU ngày 19-3. Nguyên nhân chính xuất phát từ căng thẳng giữa Ukraine và Hungary liên quan đến đường ống dẫn dầu Druzhba - tuyến vận chuyển dầu từ Nga qua Ukraine sang Hungary và Slovakia - bị hư hại sau một cuộc tấn công bằng máy bay không người lái hồi tháng 1-2026. Ukraine cho biết, nước này cần thời gian để sửa chữa. Trong khi Hungary cáo buộc Kiev trì hoãn việc khôi phục dòng năng lượng, gây thiệt hại nghiêm trọng cho nền kinh tế nước này.

Tình trạng bế tắc này diễn ra trong bối cảnh Ukraine phụ thuộc gần như hoàn toàn vào viện trợ nước ngoài. Kể từ khi xung đột bùng phát vào tháng 2-2022, Kiev đã nhận hơn 160 tỷ USD hỗ trợ tài chính quốc tế. Tuy nhiên, nguồn viện trợ từ Mỹ đã suy giảm đáng kể nên EU trở thành đối tác then chốt.

Đầu năm 2026 đến nay, Ukraine đã nhận được 5,3 tỷ USD từ các đối tác như Nhật Bản, Anh, Canada, Na Uy..., giúp duy trì hoạt động tài chính đến cuối mùa xuân. Nhu cầu tài chính của Ukraine trong giai đoạn 2026-2027 được IMF ước tính lên tới 135 tỷ euro. Riêng năm 2026, ngân sách nhà nước dự kiến chi 4,8 nghìn tỷ hryvnia (đồng tiền Ukraine, tương đương khoảng 112 tỷ USD), trong khi doanh thu chỉ đạt 2,9 nghìn tỷ hryvnia, tạo ra mức thâm hụt nghiêm trọng. Chi tiêu quốc phòng chiếm tỷ trọng lớn nhất, với khoảng 2,8 nghìn tỷ hryvnia (27,2% GDP). Hiện nay, Ukraine duy trì khoảng một triệu binh sĩ trên các chiến trường, với chi phí hằng ngày ước tính lên tới 172 triệu USD.

Do phần lớn nguồn thu trong nước được dành cho quốc phòng, Ukraine buộc phải dựa vào viện trợ quốc tế để chi trả cho các lĩnh vực dân sự như lương hưu, y tế và các chương trình xã hội. Trong bối cảnh đó, khoản vay 90 tỷ euro từ EU đóng vai trò như một “neo ổn định” cho toàn bộ nền kinh tế. Một số quốc gia

Bắc Âu và Baltic đang cân nhắc cung cấp hỗ trợ song phương cho Ukraine. Tuy nhiên, nội bộ EU vẫn tồn tại lo ngại về việc xây dựng các phương án thay thế có thể tạo tiền lệ làm suy yếu sự thống nhất của khối cũng như “bình thường hóa” việc sử dụng quyền phủ quyết như một công cụ gây sức ép chính trị.

Lập trường cứng rắn của Thủ tướng Hungary Viktor Orbán còn gắn với yếu tố chính trị nội bộ, khi ông Orbán đang chuẩn bị cho cuộc bầu cử vào tháng 4-2026. Việc phản đối các chính sách của EU đối với Ukraine được xem là một phần trong chiến lược tranh cử, khiến triển vọng đạt được thỏa hiệp trong ngắn hạn trở nên khó khăn hơn. Trong khi đó, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky vẫn bày tỏ lạc quan về khả năng đạt được giải pháp.

Trong ngắn hạn, nếu khoản vay từ EU tiếp tục bị trì hoãn và tiến trình cải cách theo yêu cầu của IMF không được thúc đẩy, Ukraine có thể buộc phải thực hiện các biện pháp khẩn cấp như cắt giảm chi tiêu hoặc in thêm tiền. Đây đều là những lựa chọn tiềm ẩn rủi ro lớn đối với ổn định kinh tế vĩ mô.

Khi cuộc xung đột với Nga vẫn chưa có dấu hiệu kết thúc, bài toán tài chính của Ukraine trở thành một trong những thách thức lớn nhất. Khả năng vượt qua giai đoạn khó khăn này phụ thuộc đáng kể vào việc Kiev có thể tháo gỡ các nút thắt chính trị cả trong nước lẫn quốc tế để bảo đảm dòng chảy viện trợ không bị gián đoạn trong thời gian tới.

Thùy Dương (hanoimoi.vn)