Câu ngạn ngữ nổi tiếng trên phản ánh thẩm mỹ và nhu cầu hưởng thụ của người Việt thế kỷ 20; và trong bối cảnh hiện đại, những "tiêu chuẩn vàng" này có thay đổi?
Từ nhiều thập kỷ trước, câu nói "Ăn cơm Tàu, cưới vợ Nhật, ở nhà Tây" đã trở thành mục tiêu lý tưởng, đại diện cho ước mơ về cuộc đời viên mãn của nhiều đấng mày râu. Không đơn thuần là sự so sánh giữa các nền văn hóa, câu nói này là sự đúc kết tinh tế về những giá trị mà người Việt thời bấy giờ quan sát và thừa nhận.
"Ăn cơm Tàu, cưới vợ Nhật, ở nhà Tây" từng là ước mơ của nhiều người đàn ông Việt Nam. (Ảnh minh họa: AI)
Ăn cơm Tàu
Ẩm thực Trung Hoa từ lâu đã được nâng tầm thành nghệ thuật với sự kết hợp khắt khe giữa "sắc - hương - vị - hình". Người Trung Quốc chú trọng đến tính bổ dưỡng và sự cầu kỳ trong chế biến. Từ những món ăn cung đình đến bình dân, sự đa dạng về nguyên liệu và gia vị luôn mang lại cảm giác xa hoa, thỏa mãn mọi giác quan. Với nhiều người Việt một thời, bữa tiệc "cơm Tàu" chính là đỉnh cao của sự tận hưởng cuộc sống.
Sự đánh giá cao này không chỉ đến từ sách vở mà bắt nguồn từ chính trải nghiệm thực tế tại các đô thị lớn của Việt Nam thế kỷ trước. Tại Chợ Lớn (Sài Gòn) hay các khu phố cổ Hà Nội, những hàng quán của người Hoa từng mọc lên san sát.
Từ những xe mì gõ lách cách trong hẻm nhỏ đến các tửu lầu sang trọng rực rỡ đèn lồng, hương vị của vịt quay, xá xíu hay những xửng hấp dimsum nóng hổi đã thẩm thấu vào đời sống thị dân. Chính sự gần gũi và phổ biến của các quán ăn này đã biến khái niệm "cơm Tàu" thành một chuẩn mực hiển nhiên cho sự ngon miệng và tinh tế trong mắt nhiều người bấy giờ.
Ngày nay, những tiệm đồ ăn Trung Quốc vẫn thu hút thực khách Việt Nam. (Ảnh: Vietnam Coracle)
Cưới vợ Nhật
Trong khi đó, hình ảnh vợ Nhật lại đại diện cho chuẩn mực vợ hiền. Hình ảnh phụ nữ Nhật trong tâm thức mọi người thường gắn liền với sự dịu dàng, chu đáo, hết lòng cung phụng chồng con và giữ gìn tổ ấm. Sự nhẫn nại và tinh tế khiến họ được coi là hậu phương vững chắc nhất mà bất kỳ người đàn ông nào cũng khao khát.
Lý do hình mẫu này hằn sâu vào tâm trí người Việt trước hết đến từ sự tương đồng trong nền tảng văn hóa Á Đông, nơi đề cao giá trị gia đình và sự khéo léo, hy sinh của người phụ nữ. Niềm ngưỡng mộ thực sự bùng nổ thông qua làn sóng văn hóa đại chúng vào những năm cuối thế kỷ 20. Qua bộ phim truyền hình kinh điển như Oshin, khán giả Việt Nam đã tận mắt chứng kiến hình ảnh người phụ nữ Nhật Bản với sức chịu đựng phi thường, lòng vị tha và sự tận tụy vô bờ bến.
Chính sự giao thoa giữa những giá trị truyền thống sẵn có và sức lan tỏa mạnh mẽ của điện ảnh đã biến khái niệm "cưới vợ Nhật" từ một hình ảnh xa lạ trở thành biểu tượng tinh thần, thước đo hạnh phúc gia đình mà nhiều thế hệ trai Việt hằng mong ước.
Bộ phim Oshin có tác động văn hóa mạnh mẽ tại Việt Nam.
Ở nhà Tây
Cuối cùng, nhà Tây chính là biểu tượng của sự tiện nghi và văn minh trong thời mà phần lớn người Việt chưa có nhà cao cửa rộng. Mọi người thường ở trong nhà thấp, hẹp, nền đất. Những ngôi nhà Tây được xây bằng gạch, xi măng, lát sàn sạch sẽ, trần cao, cửa sổ lớn, hành lang rộng… mang lại không gian sống thoáng đãng, sang trọng.
"Ở nhà Tây" không chỉ là sự hưởng thụ về mặt vật lý mà còn là cách khẳng định vị thế xã hội và tư duy cởi mở với cái mới.
Người Việt bắt đầu hình thành ý niệm về "nhà Tây" kể từ khi những công trình kiến trúc Pháp xuất hiện tại các đô thị lớn như Hà Nội, Sài Gòn, Đà Lạt hay Hải Phòng từ cuối thế kỷ 19. Những biệt thự cổ với mái ngói dốc, tường vàng và ô cửa xanh không chỉ là trụ sở của chính quyền thuộc địa mà còn trở thành nơi ở của tầng lớp thượng lưu Việt Nam thời bấy giờ.
Việc được sống trong một không gian có thiết kế khoa học, hệ thống cấp thoát nước hiện đại và tính thẩm mỹ cao đã tạo nên một làn sóng ngưỡng mộ trong tâm thức người dân. Với họ, ngôi nhà Tây không chỉ là nơi che mưa che nắng, mà là minh chứng cho một lối sống mới – lối sống thượng lưu, lịch lãm và bắt nhịp với sự tiến bộ của thế giới.
Căn biệt thự Pháp cổ tại 49 phố Trần Hưng Đạo-46 phố Hàng Bài sau khi trùng tu cải tạo. (Ảnh: Minh Đức)
Sự chuyển dịch trong xã hội hiện đại
Bước sang thế kỷ 21, những chuẩn mực trên bắt đầu có sự chuyển mình để phù hợp với thực tế.
Về ẩm thực: Cơm Tàu vẫn ngon, nhưng giới trẻ bắt đầu ưu tiên "cơm Nhật" vì tính lành mạnh, ít dầu mỡ và chú trọng độ tươi ngon tự nhiên. Xu hướng ăn uống hiện nay thiên về thực phẩm hữu cơ và cân bằng dinh dưỡng hơn là của nước nào.
Về hôn nhân: Hình mẫu phụ nữ Nhật "cam chịu" đã lùi vào quá khứ. Phụ nữ hiện đại dù là Nhật, Việt hay Tây đều hướng tới sự bình đẳng, tự chủ về tài chính và sự nghiệp. Khái niệm "vợ hiền" giờ đây được thay thế bằng "người đồng hành", nơi sự thấu hiểu và sẻ chia quan trọng hơn sự phục tùng một chiều.
Về không gian sống: "Nhà Tây" vẫn được ưa chuộng, nhưng định nghĩa về nó đã mở rộng hơn. Đó có thể là căn hộ penthouse tối giản kiểu Scandinavia, căn villa thông minh (smart home) hay một không gian sống xanh (green living). Người ta không còn chỉ cần "cái vỏ" phương Tây mà cần cái "lõi" công nghệ và sự tiện dụng.
https://vtcnews.vn/vi-sao-noi-an-com-tau-cuoi-vo-nhat-o-nha-tay-ar1002684.html
