Vì sao biết Hoàng hậu Lữ Trĩ tàn độc mà Lưu Bang không dám phế bỏ?

Lưu Bang cả đời chinh chiến giành thiên hạ, lập nên nhà Hán, nhưng những năm cuối đời lại phải đau đầu đối mặt với sóng gió hậu cung. Là đế vương, ông đã sớm nhìn ra tính cách mạnh mẽ, thủ đoạn quyết liệt của Hoàng hậu Lữ Trĩ, cũng lo lắng sau khi mình qua đời, sủng phi Thích phu nhân và con trai Lưu Như Ý sẽ bị trả thù. Tuy nhiên, ông từ đầu đến cuối vẫn không phế bỏ Lữ hậu.

Hán Cao Tổ vốn tưởng rằng việc cẩn bố trí từ trước có thể bảo vệ mẹ con Thích phu nhân, nhưng lại đánh giá thấp thủ đoạn tàn độc của chính thê, cuối cùng khiến ái phi bước vào kết cục bi thảm. Theo các học giả, Lưu Bang không thể phế bỏ Lữ hậu vì các yếu tố dưới đây.

Tình phu thê thời gian khó

Lưu Bang vốn chỉ là một đình trưởng ở huyện Bái, tính cách hào sảng nhưng “lười biếng” không thích làm ruộng. Trong mắt người dân địa phương, ông không phải là người có tương lai xán lạn. Tuy nhiên, cha của Lữ Trĩ (Lữ Văn, thường được gọi là Lữ công), vốn giỏi nhìn người, lại nhận ra triển vọng ở Lưu Bang vì thấy người này tướng mạo bất phàm nên gả con gái cho, gạt phăng các ý kiến “bàn lùi”.

Sau khi kết hôn, Lữ Trĩ không hề chê bai sự bình thường của Lưu Bang mà tận tâm quán xuyến việc nhà, chăm sóc con cái, trở thành chỗ dựa quan trọng phía sau chồng. Sau này, trên đường làm nhiệm vụ áp giải tù nhân, Lưu Bang đã thả phạm nhân và phải bỏ trốn, Lữ Trĩ cũng vì thế mà bị liên lụy, thậm chí từng phải chịu cảnh tù ngục.

Đối mặt với hoàn cảnh khó khăn trường kỳ của chồng, Lữ Trĩ từ đầu đến cuối không rời bỏ mà tìm mọi cách hỗ trợ. Trong thời kỳ Hán - Sở tranh hùng, bà gánh vác xử lý các công việc hậu phương, cùng chồng trải qua những năm tháng gian khổ nhất. Đối với Lưu Bang mà nói, Lữ Trĩ không chỉ là hoàng hậu mà còn là người đồng đội cùng ông đánh thiên hạ. Dù những năm cuối đời sủng ái Thích phu nhân, ông vẫn khó lòng vì tình cảm riêng tư mà ra tay tàn nhẫn loại bỏ vị người vợ tào khang này.

Lưu Bang tính sai cục diện, đánh giá thấp Lữ hậu

Những năm cuối đời, Lưu Bang từng xem xét việc đổi lập Thái tử, muốn để con trai của Thích phu nhân là Lưu Như Ý thay thế Lưu Doanh do Lữ Trĩ sinh ra, nhưng quyết định này bị quần thần phản đối nên cuối cùng phải gác lại.

Lo lắng Lữ Trĩ sẽ gây bất lợi cho mẹ con Thích phu nhân sau khi mình qua đời, Lưu Bang đã bố trí đường lùi từ trước. Khi nhận thấy không thể thay đổi người kế vị, ông tìm cách xây dựng hệ thống phòng thủ từ xa để bảo vệ mẹ con Thích phu nhân. Ông chấp nhận giữ nguyên ngôi vị Thái tử của Lưu Doanh, nhưng quyết định phong Lưu Như Ý làm Triệu vương, đưa hoàng tử này rời khỏi trung tâm quyền lực Trường An.

Sau đó, để gia tăng tuyến phòng vệ, ông tiếp thu đề xuất của Triệu Nghiêu, bổ nhiệm Chu Xương, một công thần tính tình cương trực, không sợ quyền thế, làm Tướng quốc cho Triệu vương Lưu Như Ý, hy vọng dựa vào uy vọng của Chu Xương để bảo vệ Như Ý.

Tuy nhiên, sự an bài này vẫn tồn tại sơ hở. Lưu Bang đánh giá thấp sự nhạy cảm của Lữ Trĩ đối với quyền lực và mối đe dọa, đồng thời cũng đánh giá quá cao khả năng kiềm chế Lữ Trĩ của lực lượng bên ngoài. Sau khi Lưu Bang qua đời, Lữ Trĩ nhanh chóng nắm giữ triều chính, Lưu Như Ý cuối cùng bị hại chết, Thích phu nhân cũng chịu cực hình, bi kịch rốt cuộc vẫn không thể tránh khỏi.

Thế lực họ Lữ lớn mạnh

Một nguyên nhân then chốt khác khiến Lưu Bang không phế bỏ Lữ hậu chính là thế lực khổng lồ của gia tộc họ Lữ trong triều. Thời kỳ đầu thành lập nhà Hán, nội bộ triều đình vẫn đầy rẫy sự giằng co giữa các công thần và phe phái. Các anh em của Lữ Trĩ như Lữ Trạch, Lữ Thích Chi đều giữ các chức vụ quan trọng, đại diện cho một thế lực chính trị không thể coi thường.

Ngoài ra, những năm cuối đời, Lưu Bang cũng dần nhìn thấy năng lực chính trị của Lữ Trĩ. Khi ông muốn phế bỏ Thái tử Lưu Doanh, Lữ Trĩ lập tức mời bốn vị hiền sỹ nổi tiếng “Thương Sơn tứ hạo” ra phò trợ Thái tử, thành công xoay chuyển cục diện.

Chuyện này cũng khiến Lưu Bang hiểu rằng Lữ Trĩ từ lâu đã không còn là một phụ nữ chốn hậu cung đơn thuần, mà là nhân vật nắm giữ các nguồn lực triều đình. Việc đường đột phế hậu không chỉ có khả năng gây biến động triều đình, mà càng có thể ảnh hưởng đến nền móng của nhà Hán mới được thành lập không lâu.

Vì vậy, dù biết thủ đoạn của Lữ Trĩ mạnh mẽ, Lưu Bang cũng chỉ có thể lựa chọn giữ lại ngôi vị hoàng hậu của bà.

Sai lầm thành thảm kịch truyền đời

Sau khi Lưu Bang qua đời, Lữ Trĩ nắm giữ đại quyền. Trước hết, bà tìm cách xử tử Lưu Như Ý, sau đó biến Thích phu nhân thành “người lợn”, tạo thành tấn bi kịch chấn động khiến hậu thế nghìn năm sau vẫn rùng mình.

Bi kịch này thực ra đã gieo mầm từ khi Lưu Bang còn sống. Ông biết tính cách Lữ Trĩ mạnh mẽ, cũng hiểu rõ tình cảnh nguy hiểm của mẹ con Thích phu nhân nhưng lại cho rằng thông qua sự an bài, sắp xếp chính trị là có thể hòa giải xung đột giữa hai người. Trong thực tế, Lưu Bang đã đánh giá thấp thủ đoạn của Lữ Trĩ, cũng tính sai sự biến động quyền lực sau khi mình qua đời.

Tuy để lại nhiều tranh cãi vì thủ đoạn tàn khốc nhưng nhìn từ góc độ lịch sử, Lữ Trĩ cũng là một nhà chính trị có năng lực trị quốc rất cao. Trong thời gian nắm quyền, bà đã thúc đẩy chính sách khoan thư sức dân, duy trì sự ổn định của nhà Hán, đặt nền móng cho thời kỳ “Văn Cảnh chi trị” sau này.