Vì sao 50.000 người di cư ồ ạt tràn vào Tây Ban Nha?

Ngày 31/7, Bộ Nội vụ Tây Ban Nha cho biết khoảng 50.000 người di cư đã tràn vào Ceuta, thành phố tự trị của nước này từ Morocco. Số người vượt biên tương đương hơn hai phần ba dân số thường trú của Ceuta, nơi đang phải đối mặt với một cuộc khủng hoảng nhân đạo.

Đến nay, nguyên nhân dẫn đến làn sóng di cư này vẫn còn gây nhiều tranh cãi, với hàng loạt giả thuyết được đưa ra. Tuy nhiên, theo ông Krzysztof Borowski, người phát ngôn của Cơ quan Biên phòng và Bảo vệ bờ biển châu Âu (Frontex), hiện vẫn còn quá sớm để xác định nguyên nhân. Chính việc chưa có lời giải thích thống nhất đã khiến sự kiện này trở thành tâm điểm của hàng loạt suy đoán và tranh cãi.

Hy vọng về cơ hội đổi đời

Khi lướt Instagram và xem những đoạn video ghi lại cảnh người di cư vượt biên vào vùng lãnh thổ Ceuta của Tây Ban Nha, cậu bé người Morocco Ayoub El Abyad, 16 tuổi, cùng người anh họ quyết định thử vận may, dù khi đó họ vẫn còn cách biên giới khoảng 12 giờ lái xe.

“Di cư là để cải thiện cuộc sống. Chúng tôi thống nhất sẽ thử vượt biên và đặt niềm tin vào Thánh Allah”, El Abyad nói với Reuters tại khu vực phía Morocco gần biên giới Ceuta, sau khi hoàn thành hành trình bằng cách xin đi nhờ xe của hai tài xế.

El Abyad hy vọng sẽ trở thành một trong số khoảng 60.000 người di cư đã tràn vào Ceuta từ Morocco trong tuần này, tạo nên làn sóng vượt biên lớn nhất trong lịch sử gần đây.

Tại Morocco, nơi sự bất mãn kéo dài vì dịch vụ công yếu kém và tình trạng nghèo đói đã bùng phát thành các cuộc biểu tình quy mô lớn vào cuối năm ngoái. Nhiều người trẻ phải chờ đợi nhiều năm mới có cơ hội vượt biên để tìm kiếm tương lai tốt đẹp hơn.

Theo số liệu chính thức, khoảng 25% người Morocco trong độ tuổi từ 15 đến 24 không đi học, không có việc làm và cũng không tham gia đào tạo nghề.

“Tôi đến đây để tìm kiếm một tương lai tốt đẹp hơn. Mức lương của tôi không đủ để chăm sóc bố mẹ, trong khi tôi còn có một con gái. Mong Chúa sẽ giúp chúng tôi”, chị Dounia Kherradi, một nữ phục vụ đến từ thị trấn Lqliaa chia sẻ.

Thông tin sai lệch bị lan truyền

Thông tin về phán quyết của Tòa án Tối cao Tây Ban Nha ban hành hồi đầu tháng 7 nhanh chóng lan truyền trên mạng xã hội. Theo đó, những người di cư bị chặn trên biển khi đang tìm cách đến Ceuta hoặc Melilla không thể bị trả về ngay lập tức.

Thủ tướng Tây Ban Nha Pedro Sanchez từng gây chú ý trên toàn cầu trong năm nay khi cho phép hơn một triệu người nhập cư sống bất hợp pháp tại Tây Ban Nha được nộp đơn hợp thức hóa tình trạng cư trú. Chính vì vậy, nhiều người đã coi đây là cơ hội để vượt biên.

Theo nhiều quan chức, chính sách này đã tạo động lực khiến làn sóng người di cư tràn qua biên giới Ceuta diễn ra. “Việc hợp pháp hóa hàng trăm nghìn người nhập cư bất hợp pháp của Thủ tướng Pedro Sanchez đã mở toang cánh cửa châu Âu”, ông Jordan Bardella, một lãnh đạo tại Pháp, viết.

Ông Sanchez bác bỏ những cáo buộc này. Ông nhấn mạnh rằng số người nhập cư bất hợp pháp vào Tây Ban Nha trong những năm gần đây vẫn thấp hơn so với Italy và Hy Lạp. Thay vào đó, ông cho rằng các đường dây buôn người đã lợi dụng và lan truyền những cách hiểu sai về một phán quyết của tòa án Tây Ban Nha.

Bộ Ngoại giao Tây Ban Nha cho rằng thông tin sai lệch lan truyền trên mạng xã hội đã khiến nhiều người lầm tưởng rằng chỉ cần đến Tây Ban Nha bằng đường biển là có thể được ở lại. Trên thực tế, giới chức Tây Ban Nha và chính quyền Ceuta vẫn thực hiện việc hồi hương người nhập cư trái phép theo đúng quy định pháp luật.

Thủ tướng Pedro Sánchez cho biết Chính phủ Tây Ban Nha đang xem xét sửa đổi luật nhập cư theo hướng tăng cường các biện pháp trục xuất. Trước mắt, nước này sẽ lắp đặt hệ thống phao nổi trên biển để đánh dấu đường biên giới và hỗ trợ kiểm soát hoạt động vượt biên trái phép.

Căng thẳng ngoại giao

Một số nhà phân tích đặt câu hỏi liệu giới chức Morocco có cố tình làm ngơ trước làn sóng vượt biên hay không, nhắc lại những lần trước đây Rabat từng bị cáo buộc sử dụng vấn đề di cư như một công cụ gây sức ép chính trị với Madrid.

Lần vượt biên quy mô lớn gần nhất diễn ra vào tháng 5/2021, khi chính quyền Morocco dường như nới lỏng kiểm soát biên giới. Động thái này được nhiều người xem là hành động trả đũa sau khi Tây Ban Nha tiếp nhận thủ lĩnh Mặt trận Polisario sang điều trị y tế.

Morocco không công nhận chủ quyền của Tây Ban Nha đối với Ceuta và Melilla, vùng lãnh thổ tự trị khác của Tây Ban Nha nằm cách đó khoảng 400 km.

Quan hệ giữa Madrid và Rabat đã được cải thiện trong những năm gần đây sau khi Tây Ban Nha ủng hộ kế hoạch tự trị của Morocco đối với Tây Sahara, vùng lãnh thổ mà Morocco tuyên bố chủ quyền nhưng cũng được Mặt trận Polisario, với sự hậu thuẫn của Algeria, theo đuổi mục tiêu thành lập quốc gia.

Tuy nhiên, theo ông Haizam Amirah-Fernandez, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Arab Đương đại tại Madrid, chuyến thăm Algeria của Thủ tướng Sanchez hồi đầu tháng “không được Rabat đón nhận tích cực”.

Ngoài ra, Quốc hội Tây Ban Nha gần đây còn thông qua dự luật cho phép con cháu người Sahrawi được nhập quốc tịch Tây Ban Nha, động thái mà các chuyên gia cho rằng có thể đã khiến Morocco không hài lòng.

Ông Lahcen Haddad, Chủ tịch Ủy ban Quan hệ với Liên minh châu Âu của Quốc hội Morocco, bác bỏ nhận định cho rằng yếu tố chính trị đứng sau sự việc. Ông đồng tình với quan điểm của Tây Ban Nha rằng làn sóng vượt biên chủ yếu xuất phát từ những thông tin sai lệch về phán quyết của Tòa án Tối cao.

Bộ Ngoại giao Tây Ban Nha khẳng định hôm 30/7 rằng “quan hệ song phương với Morocco vẫn rất tốt và không bị ảnh hưởng bởi mối quan hệ tích cực giữa chúng tôi với Algeria”.