Sau khi Các Tiểu vương quốc Ả rập thống nhất (UAE) quyết định rời Tổ chức các nước xuất khẩu dầu mỏ (OPEC) cũng như cơ chế hợp tác OPEC+, nhiều diễn biến nối tiếp cho thấy đây không chỉ là một bước đi mang tính chiến lược quốc gia, mà thực tế đã tạo ra những biến chuyển sâu sắc trong cấu trúc thị trường năng lượng toàn cầu.
06-1778039273-uae-roi-opec-opec-va-oapec-tin-hieu-thay-doi-trat-tu-dau-khi-toan-cau
UAE hiện sản xuất hơn 4,8 triệu thùng dầu mỗi ngày, vượt xa hạn mức 3,4 triệu thùng mà OPEC đang áp dụng. Ảnh: MEED

UAE - một trong những nhà sản xuất dầu lớn của OPEC - rút khỏi tổ chức sau gần 60 năm tham gia. Với quy mô sản lượng vượt xa Qatar và Angola - vốn đã rời OPEC vào năm 2019 và 2023, UAE là nhà sản xuất dầu lớn nhất từng rời khỏi tổ chức. Bộ trưởng Năng lượng UAE Suhail Mohamed al-Mazrouei cho biết động thái này nhằm bảo vệ lợi ích quốc gia. Ngay sau đó, UAE còn tiếp tục rời khỏi cơ chế hợp tác OPEC+, đồng thời "chia tay" cả Tổ chức các nước xuất khẩu dầu mỏ Ả rập (OAPEC) vào ngày 5-5.

Cùng với những tuyên bố, UAE triển khai nhiều bước đi cụ thể nhằm hiện thực hóa chiến lược mới, hướng tới sản xuất độc lập và linh hoạt hơn. Nước này tăng cường đầu tư vào năng lực khai thác, với mục tiêu nâng công suất sản xuất lên khoảng 5 triệu thùng/ngày trong những năm tới. UAE cũng thúc đẩy phát triển hạ tầng xuất khẩu dầu nhằm giảm phụ thuộc vào các tuyến vận chuyển dễ bị tổn thương về địa chính trị, đặc biệt là Eo biển Hormuz. Thực tế, UAE có vị trí tốt hơn nhiều nước láng giềng vì có thể xuất khẩu hơn một nửa lượng dầu thông qua các đường ống dẫn dầu trên bộ.

Những động thái nêu trên cho thấy, UAE không chỉ đơn thuần “rời khỏi OPEC”, mà đang chủ động tái định vị vai trò của mình trong thị trường năng lượng toàn cầu. Việc thoát khỏi các hạn ngạch sản xuất của OPEC cho phép nước này khai thác tối đa công suất, tận dụng giá dầu cao và gia tăng thị phần. Xa hơn, đó còn là câu chuyện tái định vị vị thế chính trị và ngoại giao.

Theo giới quan sát, những tác động từ quyết định của UAE còn vượt xa phạm vi một quốc gia, nhất là khi xét tới bối cảnh khu vực Trung Đông đang đối mặt với bất ổn nghiêm trọng. Đối với OPEC, việc mất đi một trong những thành viên sản xuất lớn chắc chắn làm suy giảm đáng kể khả năng điều tiết thị trường - nhất là trong kiểm soát nguồn cung và ổn định giá dầu.

Trong những ngày đầu tiên sau khi UAE rời OPEC, thị trường dầu khí toàn cầu đã ghi nhận phản ứng trái chiều. Giá dầu biến động mạnh hơn trong ngắn hạn do tâm lý lo ngại về sự suy yếu của cơ chế điều tiết, nhưng sau đó dần ổn định khi các yếu tố địa chính trị và nhu cầu thực tế tiếp tục chi phối.

Về dài hạn, một số phân tích cho rằng, việc một nhà sản xuất lớn theo đuổi chính sách độc lập có thể dẫn đến cạnh tranh gia tăng và làm suy yếu cơ chế phối hợp giữa các nước xuất khẩu dầu. Bình luận về điều này, Bộ trưởng Tài chính Nga Anton Siluanov đánh giá, quyết định của UAE sẽ khiến các quốc gia tăng sản xuất, hạ giá toàn cầu.

Bên cạnh đó, quyết định của UAE phản ánh một xu hướng có thể lan rộng trong ngành năng lượng: các quốc gia ngày càng ưu tiên lợi ích quốc gia và linh hoạt chính sách hơn là tuân thủ các cơ chế hợp tác truyền thống. Trong bối cảnh nhu cầu dầu mỏ có thể đạt đỉnh trong vài thập kỷ tới do chuyển dịch năng lượng, nhiều nước sản xuất muốn tối đa hóa lợi ích trong “cửa sổ cơ hội” còn lại. Thực tế, trong vài ngày qua, một số thành viên OPEC khác đã bày tỏ quan ngại về cơ chế hạn ngạch, đặc biệt là những nước có năng lực sản xuất dư thừa nhưng bị giới hạn bởi cam kết chung.

Không chỉ vậy, sự kiện này còn được dự báo sẽ dẫn tới những thay đổi địa chính trị sâu sắc. Khi các nước sản xuất dầu lớn như UAE tăng cường kết nối trực tiếp với các nước khách hàng, làn sóng tái cấu trúc các liên minh năng lượng toàn cầu là tất yếu. Việc các tập đoàn năng lượng tăng cường hợp tác trực tiếp với các quốc gia sản xuất ngoài khuôn khổ OPEC cũng góp phần làm gia tăng tính cạnh tranh trên thị trường cung ứng.

Sự kiện lần này cũng đẩy nhanh cuộc khủng hoảng rộng lớn hơn của các thể chế đa phương. Việc OPEC, một trong những tổ chức kinh tế mạnh nhất trong lịch sử, không thể giữ chân được nhà sản xuất lớn, sẽ gửi một tín hiệu đáng lo ngại đến các khuôn khổ tập thể khác, từ các khối thương mại đến các thỏa thuận an ninh, rằng lợi ích quốc gia sẽ luôn tồn tại lâu hơn lòng trung thành với thể chế khi rủi ro lên cao.

Rõ ràng, việc UAE rời OPEC không chỉ là câu chuyện riêng của một quốc gia, mà là dấu hiệu cho thấy ngành dầu khí toàn cầu đang bước vào một giai đoạn chuyển đổi sâu sắc. Khi các cơ chế hợp tác truyền thống bị thử thách và các lợi ích quốc gia được đặt lên hàng đầu, thị trường năng lượng thế giới có thể sẽ trở nên phân mảnh hơn, nhưng cũng linh hoạt và cạnh tranh hơn.

Nguyễn Thúc Hoàng Linh (hanoimoi.vn)