Tượng đài 'Quyết tử để Tổ quốc quyết sinh' bên Hồ Gươm được xây dựng năm nào?

Nằm cạnh đền Bà Kiệu, bên Hồ Gươm (Hà Nội), tượng đài “Quyết tử để Tổ quốc quyết sinh” là công trình ghi dấu tinh thần chiến đấu, hy sinh của quân và dân Thủ đô trong những ngày đầu Toàn quốc kháng chiến.

Công trình được xây dựng năm 1984, do cố nghệ sĩ Kim Giao sáng tác. Tượng đài gồm ba nhân vật, tái hiện hình ảnh những lực lượng tiêu biểu tham gia chiến đấu bảo vệ Hà Nội trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp.

Ở vị trí trung tâm là chiến sĩ Vệ quốc đoàn trong tư thế ôm bom ba càng. Hai bên là hình tượng nữ chiến sĩ cầm gươm và người công nhân cầm súng. Ba nhân vật thể hiện lực lượng vũ trang, công nhân và Nhân dân Thủ đô cùng tham gia cuộc chiến đấu bảo vệ thành phố.

Ký ức 60 ngày đêm chiến đấu bảo vệ Thủ đô

Ngày 19/12/1946, trước những hành động khiêu khích và leo thang của thực dân Pháp, Chủ tịch Hồ Chí Minh ra Lời kêu gọi Toàn quốc kháng chiến. Hưởng ứng lời hiệu triệu, quân và dân Hà Nội bước vào cuộc chiến đấu bảo vệ Thủ đô.

Từ ngày 19/12/1946 đến 17/2/1947, các lực lượng chiến đấu của Hà Nội kiên cường bám trụ giữa vòng vây của quân Pháp, mở đầu 60 ngày đêm chiến đấu quyết liệt trong lòng thành phố.

Nhiều tuyến phố, khu dân cư trở thành những trận địa. Vệ quốc đoàn, tự vệ, công nhân và người dân Thủ đô cùng tham gia chiến đấu, tận dụng các loại vũ khí và phương tiện sẵn có để ngăn bước tiến của quân Pháp.

Trong 60 ngày đêm, quân và dân Hà Nội thực hiện gần 200 trận đánh, gây tổn thất cho đối phương và buộc quân Pháp phải kéo dài thời gian chiếm đóng thành phố so với kế hoạch ban đầu.

Cuộc chiến đấu đã tạo thêm thời gian để cả nước chuyển sang trạng thái thời chiến, xây dựng thế trận chiến tranh Nhân dân; đồng thời bảo vệ các cơ quan đầu não của Đảng, Chính phủ và Mặt trận rút về căn cứ an toàn. Hàng chục vạn người dân Thủ đô cũng được đưa ra khỏi vùng chiến sự.

Cuộc chiến đấu 60 ngày đêm của quân và dân Hà Nội trở thành một dấu mốc quan trọng trong những ngày đầu Toàn quốc kháng chiến chống thực dân Pháp.

Tinh thần “Quyết tử để Tổ quốc quyết sinh” được thể hiện qua cách đánh linh hoạt, sáng tạo, tận dụng mọi nguồn lực và vũ khí có trong tay, góp phần làm suy yếu ý đồ “đánh nhanh, thắng nhanh” của đối phương.

Đặc biệt, hình ảnh những chiến sĩ ôm bom ba càng lao vào xe tăng Pháp đã trở thành biểu tượng tiêu biểu của tinh thần cảm tử. Trước những cỗ xe tăng có sức mạnh vượt trội, các chiến sĩ sẵn sàng chấp nhận hiểm nguy, dùng chính thân mình và vũ khí trong tay để ngăn chặn bước tiến của quân địch.

Vì sao lại đặt tên “Quyết tử để Tổ quốc quyết sinh”?

Xuất phát từ bức thư ngày 27/1/1947 của Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi các chiến sĩ quyết tử Trung đoàn Thủ đô trong những ngày đầu Toàn quốc kháng chiến. Trong thư người viết: “Các em quyết tử để Tổ quốc quyết sinh”.

Câu nói trở thành biểu tượng cho tinh thần chiến đấu của quân và dân Hà Nội trong 60 ngày đêm cuối năm 1946, đầu năm 1947.

Sau này, tinh thần ấy được thể hiện qua nhiều công trình tưởng niệm tại Hà Nội, trong đó có tượng đài “Quyết tử để Tổ quốc quyết sinh” bên hồ Gươm và tượng đài “Quyết tử để Tổ quốc quyết sinh” tại vườn hoa Vạn Xuân (vườn hoa Hàng Đậu).

Ba hình tượng trong tượng đài “Quyết tử để Tổ quốc quyết sinh”

Hình tượng chiến sĩ Vệ quốc đoàn ôm bom ba càng ở giữa tượng đài gợi lại những trận đánh xe tăng trong nội thành Hà Nội. Đây là hình ảnh tiêu biểu của các chiến sĩ cảm tử trong những ngày đầu kháng chiến.

Bên cạnh đó, hình tượng người công nhân cầm súng thể hiện vai trò của lực lượng công nhân Hà Nội. Khi Toàn quốc kháng chiến bùng nổ, nhiều công nhân vừa sản xuất, vừa tham gia lực lượng tự vệ và trực tiếp chiến đấu.

Hình ảnh nữ chiến sĩ cầm gươm đại diện cho những người phụ nữ Thủ đô tham gia vào cuộc chiến đấu. Họ đảm nhiệm nhiều công việc từ phục vụ chiến đấu, vận chuyển, cứu thương đến trực tiếp cầm vũ khí.

Ba nhân vật được đặt cạnh nhau tạo thành hình ảnh khái quát về lực lượng tham gia bảo vệ Hà Nội trong những ngày đầu cuộc kháng chiến.

Sau 80 năm, cuộc chiến 60 ngày đêm bảo vệ Thủ đô vẫn được nhắc lại qua những di tích, hiện vật và công trình tưởng niệm. Tượng đài “Quyết tử để Tổ quốc quyết sinh” bên Hồ Gươm là một trong những dấu tích giúp người dân và du khách hình dung về một Hà Nội từng trải qua những ngày chiến đấu khốc liệt trong lịch sử hiện đại.

Ngày 20/8, trả lời Báo Điện tử VTC News, Tiến sĩ Nguyễn Doãn Văn, Giám đốc Ban Quản lý Di tích danh thắng Hà Nội, xác nhận tượng đài “Quyết tử để Tổ quốc quyết sinh” tại khuôn viên Di tích Quốc gia Đền Bà Kiệu sẽ được di chuyển về Trung đoàn 692, Sư đoàn Bộ binh 301, Bộ Tư lệnh Thủ đô.

Theo Ban Quản lý Di tích danh thắng Hà Nội, việc di chuyển nhằm thực hiện chủ trương quy hoạch, chỉnh trang và phát huy giá trị không gian khu vực phía Đông hồ Hoàn Kiếm, góp phần bảo đảm sự hài hòa về cảnh quan, không gian văn hóa - lịch sử Hồ Gươm.