Từ 'Hộ linh tráng sĩ' đến lời giải cho bài toán đưa di sản lên màn ảnh

Sáng 9/9, Sở Văn hoá Thể thao TP.HCM (Sở VHTT TP.HCM) tổ chức tọa đàm chuyên đề “Phát triển Công nghiệp Văn hóa và Điện ảnh gắn với Du lịch và Bảo tồn Di sản - Thực tiễn từ phim Hộ linh tráng sĩ và cơ hội phát triển của TP.HCM - Thành phố sáng tạo Điện ảnh được UNESCO công nhận”.

Tọa đàm tập trung bàn giải pháp đưa giá trị di sản vào điện ảnh, từ thực tiễn sản xuất phim đến định hướng chính sách và phát triển hệ sinh thái văn hóa - du lịch. Buổi tọa đàm được tổ chức gồm 2 phiên thảo luận chuyên sâu, hướng đến cho lời giải bài toán kết nối di sản với điện ảnh trên phương diện nghệ thuật và định hướng chính sách phát triển bền vững.

Hành trình hơn 10 năm tìm chất liệu kể chuyện di sản

Chia sẻ về chủ đề “Phát triển điện ảnh gắn với bảo tồn di sản”, ê-kíp làm phim Hộ linh tráng sĩ đưa ra những góc nhìn thực tế về quá trình thực hiện dự án.

Bà Ngô Thị Bích Hạnh - Phó chủ tịch công ty BHD, đơn vị sản xuất phim Hộ linh tráng sĩ giới thiệu về quá trình chuẩn bị phục trang, mỹ thuật - điểm sáng của phim.

Bà cho biết ban đầu, khi viết kịch bản, họ không đủ dữ liệu để hình dung về cuộc sống, con người hơn 1.000 năm trước, do tư liệu còn ít ỏi. Đoàn phim dành hơn 10 năm tìm hiểu, mời nhiều nhà nghiên cứu làm cố vấn, tổ chức hội thảo ở Ninh Bình để có thêm chất liệu làm phim.

Đó là lý do ê-kíp đặt mục tiêu dùng điện ảnh để giới thiệu về câu chuyện di sản văn hóa, lịch sử thời nhà Đinh, từ ngày hội dân gian đến nghi thức thờ cúng.

Nhiều chi tiết xuất hiện thoáng qua trên màn ảnh nhưng đoàn phim mất thời gian dài chuẩn bị. Chẳng hạn, trên kịch bản, phân cảnh đêm rằm Trung thu chỉ gồm hai dòng, đạo diễn dành nhiều tháng tìm hiểu về các mẫu đèn lồng, đoàn lân sư, các món ăn được trưng bày trong lễ hội ẩm thực.

Trong khi đó, diễn viên Đỗ Thị Hải Yến - đóng vai hoàng hậu họ Dương thừa nhận cảm thấy tự hào khi tham gia một tác phẩm có nhiều yếu tố di sản. Nữ diễn viên cho biết nhập vai một cách tự nhiên, đã có những ngày sống ở Ninh Bình, mặc cổ phục, trang sức nhân vật, hiểu được phong thái đi đứng, trò chuyện của người xưa.

“Tôi vui khi xem xong phim, nhiều khán giả nói muốn tìm hiểu thêm về cuộc sống ông cha thời trước. Đó là cách phim ảnh kết nối quá khứ với thế hệ trẻ hôm nay”, cô chia sẻ.

Nói về doanh thu của phim, đại diện nhà sản xuất thừa nhận điều này chịu tác động từ nhiều yếu tố như bối cảnh, công tác phát hành, xu hướng thị trường.

Bà cho rằng cả đoàn phim đã “sống hết mình với tác phẩm” nên không còn gì nuối tiếc. “Chúng tôi đã dồn hết tâm tư để kể câu chuyện của Hộ linh tráng sĩ, việc bộ phim được đón nhận, yêu ghét ra sao phụ thuộc vào khán giả”, đại diện nhà sản xuất nói thêm.

Chuyển hóa di sản thành nguồn lực phát triển cho TP.HCM

Qua góc nhìn thực tế của Hộ linh tráng sĩ, các chuyên gia tiếp tục có những chia sẻ về chủ đề “Cơ hội để đưa văn hóa và di sản bản địa vào các tác phẩm điện ảnh của TP.HCM - Thành phố sáng tạo điện ảnh UNESCO”, tập trung vào các giải pháp ở góc độ chuyên môn và chính sách.

NSND Nguyễn Thị Thanh Thúy - Phó Giám đốc Sở VHTT TP.HCM cho rằng danh hiệu Thành phố sáng tạo điện ảnh UNESCO là vinh dự nhưng đồng thời đặt ra trách nhiệm đối với cơ quan quản lý, cộng đồng sáng tạo và những người hoạt động nghệ thuật. Điều quan trọng không chỉ là có được danh hiệu mà phải bắt tay thực hiện các cam kết với UNESCO bằng những chương trình, giải pháp cụ thể.

Trong không gian một siêu đô thị hiện nay, TP.HCM có hệ thống di sản văn hóa vật thể, phi vật thể đa dạng, cùng nguồn tài nguyên văn hóa phong phú. Đây là chất liệu quan trọng để điện ảnh khai thác, đồng thời điện ảnh có thể trở thành phương tiện đưa di sản đến gần hơn với công chúng và quảng bá hình ảnh thành phố.

Một hướng đi đang được đặt ra là mở rộng các không gian văn hóa phục vụ cộng đồng và hoạt động sáng tạo. NSND Nguyễn Thị Thanh Thúy cho biết Công viên cảng Nhà Rồng-Khánh Hội đang chuẩn bị khánh thành, đồng thời thành phố cũng hướng tới hình thành hệ thống không gian văn hóa dọc hai bờ sông Sài Gòn. Những không gian này không chỉ phục vụ nhu cầu hưởng thụ văn hóa của người dân mà còn có thể tạo thêm điều kiện cho các chủ thể sáng tạo tổ chức hoạt động văn hóa, nghệ thuật.

Trong khi đó, bà Phạm Thị Thanh Hường - Trưởng Ban Văn hóa, Văn phòng UNESCO tại Việt Nam cho rằng, việc TP.HCM tham gia mạng lưới 26 thành phố điện ảnh trên thế giới mở ra không gian kết nối đáng kể. Nguồn lực quốc tế không chỉ là tài chính mà còn bao gồm kinh nghiệm sản xuất, công nghệ, nguồn nhân lực, thị trường và các ngành công nghiệp hỗ trợ.

TP.HCM có thể nghiên cứu các mô hình đồng sản xuất, tạo điều kiện để một số công đoạn của sản phẩm điện ảnh quốc tế được thực hiện tại Việt Nam, qua đó thu hút nguồn lực, công nghệ và các nhóm sáng tạo quốc tế.

Theo đó, mở rộng không gian phát triển công nghiệp điện ảnh vì thế không chỉ là xây dựng thêm phim trường hay gia tăng số lượng tác phẩm. Đó còn là mở rộng môi trường cho sáng tạo, khai thác có trách nhiệm nguồn lực di sản, hình thành công chúng, tạo thuận lợi cho sản xuất, kết nối điện ảnh với giáo dục, du lịch và thị trường quốc tế.

Khi những mắt xích này được kết nối, danh hiệu Thành phố sáng tạo điện ảnh UNESCO mới có thể từng bước chuyển hóa thành nguồn lực phát triển cho TP.HCM.

Năm 2025, nhân Ngày Đô thị Thế giới 31/10, UNESCO đã công bố danh sách 58 thành phố được lựa chọn vào Mạng lưới các Thành phố sáng tạo năm nay. TP.HCM vinh dự trở thành thành viên mới trong lĩnh vực điện ảnh, đồng thời là thành phố đầu tiên của Việt Nam và Đông Nam Á nhận danh hiệu Thành phố sáng tạo về điện ảnh.