Trung Quốc có thể trở thành trung gian đàm phán Mỹ - Iran

Ngoại trưởng Pakistan Ishaq Dar trong tuần này đến thăm Bắc Kinh, Trung Quốc, hội đàm với nhà ngoại giao hàng đầu nước này, ông Vương Nghị. Cuộc gặp diễn ra trong bối cảnh Pakistan đang tăng cường nỗ lực như nhà trung gian hòa giải trong cuộc xung đột.

Chuyến thăm Trung Quốc của ông Dar thực hiện theo lời mời của ông Vương Nghị, theo tuyên bố từ cả hai bộ ngoại giao.

Trong tuyên bố về “khôi phục hòa bình” ở khu vực được công bố hôm 31/3, cả hai nước kêu gọi “ngừng bắn ngay lập tức” và đàm phán hòa bình “càng sớm càng tốt”, hướng tới một nền hòa bình lâu dài.

“Trung Quốc và Pakistan ủng hộ các bên liên quan khởi xướng đàm phán”, hai bên cho biết trong sáng kiến ​​5 điểm được công bố sau những gì Islamabad mô tả là “nhiều giờ gặp gỡ” giữa ông Dar và và ông Vương.

Bộ trưởng Ngoại giao Pakistan Mohammad Ishaq Dar gặp Bộ trưởng Ngoại giao Trung Quốc Vương Nghị tại Bắc Kinh, Trung Quốc. (Ảnh: Reuters)

Trung Quốc có sẵn sàng tham gia?

Sáng kiến ​​này là quan điểm được trình bày rõ ràng nhất của Bắc Kinh cho đến nay về cách giải quyết xung đột. Sáng kiến cũng kêu gọi đảm bảo an ninh cho các tuyến đường vận chuyển; chấm dứt các cuộc tấn công nhằm vào dân thường và các mục tiêu phi quân sự; bảo vệ chủ quyền và an ninh của cả Iran và các quốc gia vùng Vịnh.

Lập trường này đặt ra câu hỏi về những bước đi cụ thể mà Bắc Kinh có thể thực hiện trong một tiến trình hòa bình tương lai. Họ sẵn sàng tham gia vào các tiến trình đến mức nào khi cuộc xung đột tiếp tục diễn ra trong khu vực, nơi họ đang phải cân bằng các mối quan hệ với các đối tác ở cả hai phía?

Các nguồn tin chính thức của Pakistan đã nói với CNN rằng một trong những điều mà ông Dar có thể đã thảo luận khi ở Trung Quốc là khả năng Bắc Kinh đóng vai trò trung gian, “người bảo lãnh” để đảm bảo có thỏa thuận hòa bình.

Hai nguồn tin Pakistan cũng xác nhận rằng khi cuộc họp bốn bên giữa Thổ Nhĩ Kỳ, Ả-rập Xê Út, Ai Cập và Pakistan đang diễn ra ở Islamabad đầu tuần này, Tổng thống Pakistan Asif Ali Zardari có các cuộc họp tại đại sứ quán Trung Quốc để thảo luận về tình hình khu vực hiện tại.

Người phát ngôn của Bộ Ngoại giao Pakistan từ chối trả lời các câu hỏi liên quan đến các cuộc thảo luận với Trung Quốc, nói rằng các cuộc đàm phán quá “nhạy cảm” nên Bộ khó đưa ra bất kỳ tuyên bố hay giả định nào. Bộ Ngoại giao Trung Quốc chưa đưa ra phản hồi ngay lập tức về yêu cầu bình luận từ CNN.

Iran trong khi đó đưa ra những tín hiệu trái chiều. Tổng thống Masoud Pezeshkian hôm 31/3 cho biết nước này sẵn sàng ngừng giao tranh với một số điều kiện nhất định, “đặc biệt là những đảm bảo cần thiết để ngăn chặn tái diễn hành động gây hấn”, theo truyền thông nhà nước Iran. Đồng thời, Ngoại trưởng Abbas Araghchi cho biết Iran chuẩn bị cho “ít nhất sáu tháng” xung đột.

Hành động thận trọng

Ngay cả khi Bắc Kinh tự định vị mình là tiếng nói vì hòa bình và là một bên tham gia có trách nhiệm trong cuộc xung đột đang làm rung chuyển nền kinh tế toàn cầu, họ có thể sẽ hành động thận trọng, theo các chuyên gia phân tích.

“Trung Quốc có động lực để thể hiện vai trò trung gian ngoại giao của mình”, Tong Zhao, chuyên gia cao cấp của Quỹ Carnegie vì Hòa bình Quốc tế, cho biết. “Tuy nhiên, những hành động thực tế mà Bắc Kinh thực sự sẵn sàng thực hiện lại là một vấn đề khác”, ông nói thêm.

Đây không phải là nỗ lực đầu tiên của Trung Quốc trong việc kiến ​​tạo hòa bình trong các cuộc xung đột quốc tế. Bắc Kinh từng tổ chức các cuộc đàm phán sau đụng độ biên giới giữa Thái Lan và Campuchia năm ngoái. Nước này cũng đưa ra các đề xuất đa điểm về việc chấm dứt chiến sự ở Ukraine.

Và cũng chưa rõ nếu thoả thuận có Trung Quốc làm trung gian được đưa ra thì sẽ bao gồm những gì. Nguồn tin ngoại giao thân cận với các cuộc đàm phán bốn bên ở Islamabad nói với CNN rằng vấn đề Trung Quốc tham gia đã được nêu khi bốn quốc gia tìm kiếm những cách khác nhau “để thu hẹp khoảng cách một cách sáng tạo”.

Và nếu thỏa thuận bao gồm yêu cầu có sự “bảo lãnh” từ Trung Quốc, Bắc Kinh có thể cũng hết sức thận trọng về việc phải giám sát các hành vi vi phạm lệnh ngừng bắn – đặc biệt khi đó thỏa thuận có khả năng kéo họ vào xung đột với Mỹ.

“Chắc chắn, khi sức mạnh cứng và mềm của Trung Quốc ngày càng tăng, ngày càng có nhiều tranh luận về việc liệu Bắc Kinh có chủ động hơn trong việc triển khai năng lực của mình để mở rộng ảnh hưởng toàn cầu và củng cố vị thế cường quốc hàng đầu hay không. Tuy nhiên, Iran khó có thể là một vấn đề phù hợp cho mục đích như vậy”, Zhao nói.

Bộ trưởng Ngoại giao Trung Quốc Vương Nghị trong cuộc đối thoại chiến lược với Bộ trưởng Ngoại giao Pakistan Ishaq Dar vào tháng 1 tại Bắc Kinh. (Ảnh: Tân Hoa xã)

Trung Quốc giữ vững lập trường ngoại giao thận trọng trong hơn bốn tuần chiến sự ở vùng Vịnh, kêu gọi ngừng bắn và tiến hành hàng loạt cuộc họp và đàm phán về vấn đề này. Nhưng Trung Quốc cũng nói rõ quan điểm của mình về việc động lực chấm dứt xung đột, rằng “người thắt nút phải là người cởi nút”.

Các nhà phân tích Trung Quốc cũng nhấn mạnh nhận thức sâu sắc của Bắc Kinh về những thách thức cố hữu trong việc giải quyết một cuộc xung đột mà hai bên liên quan có ít lòng tin.

“Trung Quốc đề nghị hai bên ngừng bắn ngay lập tức, nhưng tôi cho rằng khó có bên nào thực sự sẽ lắng nghe lời khuyên như vậy ở giai đoạn này”, ông Zhou Bo, nghiên cứu viên cao cấp tại Trung tâm An ninh và Chiến lược Quốc tế thuộc Đại học Thanh Hoa ở Bắc Kinh, cho biết.

Ngoài ra, Trung Quốc hiện có thể không đóng vai trò nào thêm trong các cuộc đàm phán hòa bình vì Pakistan đã đảm nhận vị trí đó, ông nói thêm.

Theo Wang Yiwei, giám đốc Viện Quan hệ Quốc tế thuộc Đại học Nhân dân Bắc Kinh, mối quan hệ của Trung Quốc với các bên chủ chốt trong cuộc xung đột này, bao gồm cả Iran và Mỹ, cũng như Pakistan, có thể giúp nước này tiếp cận tất cả các bên trong các cuộc đàm phán hòa bình.

Tuy nhiên, Trung Quốc cũng đang cân nhắc những tác động của hoạt động ngoại giao này đối với các ưu tiên của riêng mình, đặc biệt là chuyến thăm dự kiến ​​của Tổng thống Mỹ Donald Trump tới Trung Quốc vào tháng 5 này và các hoạt động ngoại giao khác dự kiến ​​diễn ra giữa hai nhà lãnh đạo trong năm nay.