Trung Quốc bất ngờ gặp Ngoại trưởng Iran ngay trước chuyến công du của ông Trump: Bắc Kinh toan tính điều gì?

Ngày 6/5, Nhà ngoại giao hàng đầu của Trung Quốc, ông Vương Nghị, đã có cuộc gặp với Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi. Đây là lần đầu tiên Trung Quốc đón tiếp Ngoại trưởng Iran kể từ khi xung đột nổ ra. Cuộc gặp này diễn ra chỉ vài ngày trước chuyến công du Trung Quốc đã được lên kế hoạch của Tổng thống Mỹ Donald Trump.

Truyền thông Nhà nước Trung Quốc chủ động công bố thông tin về chuyến công du tối 5/5. Theo trích dẫn tuyên bố từ Bộ Ngoại giao Trung Quốc, Bắc Kinh là phía chủ động mời Ngoại trưởng Iran nhưng không tiết lộ thêm thông tin chi tiết.

Bộ Ngoại giao Iran cho biết cuộc đàm phán sẽ bao gồm các vấn đề quan hệ song phương cũng như vấn đề khu vực và quốc tế.

Amir Handjani, một chuyên gia phân tích chính trị, cho rằng: “Cuộc gặp này mang tính chiến lược sâu sắc và thời điểm được lựa chọn cẩn thận. Tehran và Bắc Kinh đang tính toán lại các vấn đề lợi ích của họ trước Hội nghị Thượng đỉnh giữa Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình với Tổng thống Mỹ Donald Trump”.

Tuy nhiên, Handjani cũng khẳng định Trung Quốc là bên muốn sự ổn định ở Vịnh Ba Tư nhằm bảo vệ dòng chảy thương mại và năng lượng.

“Các nhà lãnh đạo Trung Quốc muốn các tàu chở dầu được di chuyển và thương mại tiếp tục lưu thông qua Vịnh Ba Tư vào thị trường châu Á. Không ai muốn chịu cú sốc lạm phát và suy thoái kinh tế tiềm tàng mà một cuộc phong tỏa eo biển Hormuz kéo dài có thể gây ra”, Handjani cho biết.

Tính tới thời điểm hiện tại, ông Vương Nghị và ông Araghchi đã có ít nhất 3 cuộc điện đàm kể từ khi Mỹ và Israel thực hiện các cuộc không kích nhằm vào Iran. Bắc Kinh đã nhiều lần kêu gọi ngừng bắn ngay lập tức và cho phép vận tải thương mại di chuyển tự do qua Eo biển Hormuz. Cuối tháng 4 vừa qua, ông Tập Cận Bình cũng đã thúc giục “lưu thông bình thường” qua tuyến huyết mạch hàng hải này.

Trước khi xung đột xảy ra, Eo biển Hormuz là nơi trung chuyển khoảng 20% lượng dầu mỏ và khí tự nhiên hóa lỏng toàn cầu. Tuy nhiên, lưu lượng tàu thuyền qua đây đã giảm mạnh. Trung Quốc, khách hàng mua dầu khi lớn nhất từ các quốc gia vùng Vịnh, có khả năng chịu tác động lớn từ việc eo biển này bị phong tỏa kéo dài dù có nguồn dự trữ trong nước lớn và đa dạng hóa nguồn cung năng lượng từ một số vùng đệm.

Danny Russel, chuyên gia phân tích tại ASPI - viện nghiên cứu chiến lược tập trung vào châu Á, cho rằng, về phía Tehran, chuyến thăm của ông Araghchi tới Trung Quốc là cách cho Mỹ thấy họ không bị cô lập và có bạn bè cũng như các lựa chọn. Điều này có ý nghĩa khi Iran đang củng cố vị thế đàm phán của mình trước Washington và ngăn các cuộc tấn công tiềm năng mới của Mỹ.

Về phía Trung Quốc, cuộc trao đổi có thể là nơi để Bắc Kinh đưa ra đề nghị Iran ngừng đe dọa cơ sở hạ tầng và vận tải thương mại ở Vùng Vịnh, tiến tới việc mở lại Eo biển Hormuz. Chuyến thăm cũng là cơ hội để định vị Trung Quốc như một cường quốc có trách nhiệm với các vấn đề toàn cầu.

Hội nghị Thượng đỉnh Trung Quốc – Mỹ đã từng bị hoãn hơn 1 tháng so với kế hoạch trước đây. Cuộc gặp giữa ông Trump và ông Tập được kỳ vọng sẽ phần nào kéo gần hơn quan hệ giữa 2 siêu cường, vốn bị chia rẽ nghiêm trọng bởi hàng loạt bất đồng.