Tình báo Tư Cang và cuộc truy tìm bản cung của kẻ phản bội Tám Hà năm 1968

58 năm sau cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968, việc tìm thấy 731 hài cốt liệt sĩ tại Công viên Lê Thị Riêng (TP.HCM) khiến những ký ức về các trận đánh ác liệt năm xưa một lần nữa được nhắc nhớ.

Trong cuộc trò chuyện với PV Báo Điện tử VTC News, Đại tá Nguyễn Văn Tàu (Nhà tình báo Tư Cang), Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, nguyên Cụm trưởng Cụm tình báo chiến lược H63, kể lại một nhiệm vụ đặc biệt vào cuối tháng 4/1968.

Khi ấy, Trần Văn Đắc (Tám Hà), một cán bộ nắm giữ nhiều bí mật quân sự, bất ngờ ra đầu hàng chính quyền Việt Nam Cộng hòa, khai lộ kế hoạch tiến công đợt 2 Mậu Thân. Giữa lúc các đơn vị đang gấp rút chuẩn bị cho trận đánh, ông Tư Cang nhận lệnh vào Sài Gòn, tìm bằng được bản cung của người này.

Năm trang bản cung của kẻ phản bội

Tháng 4/1968, chiến trường miền Nam vẫn chưa lắng xuống sau những trận đánh ác liệt của đợt 1 Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân. Lực lượng cách mạng chịu nhiều tổn thất, trong khi công tác chuẩn bị cho một đợt tiến công mới đang được gấp rút triển khai.

Giữa thời điểm ấy, ngày 19/4/1968, Tám Hà ra đầu hàng phía Việt Nam Cộng hòa.

Theo lời kể của Đại tá Tư Cang, Tám Hà khi đó mang quân hàm Trung tá, từng giữ chức Phó chủ nhiệm Chính trị cánh quân phía Bắc Sài Gòn trong đợt 1 Mậu Thân. Với vị trí công tác của mình, ông ta biết nhiều thông tin quan trọng về lực lượng, kế hoạch tác chiến, hệ thống hậu cần và các địa điểm tập kết phục vụ đợt tiến công tiếp theo.

“Lý do hắn hàng giặc là vì quân ta hồi đó khổ quá, ăn uống khổ quá, ở thì toàn chỗ sình lầy. Rồi thêm anh Chỉ huy trưởng Nguyễn Thế Truyện cánh Bắc bị pháo trên Đồng Dù dội xuống, bể hầm chết. Trước cảnh đó, hắn ra đầu giặc”, tình báo Tư Cang nhớ lại.

Tin Tám Hà đầu hàng nhanh chóng được chuyển về căn cứ. Điều khiến cơ quan chỉ huy lo ngại nhất là không ai biết người này đã khai đến đâu.

Ngày 20/4, tại căn cứ Củ Chi, ông Tư Cang nhận điện khẩn của đồng chí Sáu Trí, tức Nguyễn Văn Khiêm, Trưởng phòng Tình báo Bộ Tham mưu Miền. Nội dung chỉ thị yêu cầu ông lập tức vào nội thành Sài Gòn, tìm cách lấy bản cung của Tám Hà để xác định những bí mật đã bị tiết lộ.

Một ngày sau, người chỉ huy H63 lên đường. Trong điều kiện chiến tranh, việc đi lại giữa căn cứ và nội thành Sài Gòn không hề đơn giản. Ông phải di chuyển qua những chặng giao liên, vượt qua các khu vực kiểm soát của đối phương, đồng thời giữ bí mật tuyệt đối về thân phận và nhiệm vụ.

Ngày 23/4, khi đã vào được nội thành, ông tìm gặp nhà tình báo Phạm Xuân Ẩn, nhà tình báo đang hoạt động dưới vỏ bọc một ký giả có nhiều mối quan hệ với giới quân sự, chính quyền và báo chí Sài Gòn. Hai người gặp nhau tại quán cà phê Givral, địa điểm quen thuộc của giới ký giả thời bấy giờ.

Nghe ông Tư Cang trình bày nhiệm vụ, nhà tình báo Phạm Xuân Ẩn bắt tay vào tìm kiếm tài liệu. Với những mối quan hệ được gây dựng trong nhiều năm, ông lần ra nơi lưu giữ bản cung của Tám Hà tại dinh Tỉnh trưởng Gia Định.

Phạm Xuân Ẩn biết một trung sĩ đang làm việc tại đây, người nhiều lần cung cấp tài liệu cho ông với khoản thù lao hậu hĩnh. Mối quan hệ được gây dựng dưới danh nghĩa phục vụ công việc báo chí ấy giờ trở thành cơ hội để tiếp cận hồ sơ mà tình báo Miền đang cần gấp.

Ông Tư Cang đứng chờ ngoài đường, để Phạm Xuân Ẩn một mình vào gặp người quen. Không lâu sau, viên trung sĩ xuất hiện, vén vạt áo sơ mi, lấy ra tập tài liệu được giấu bên trong.

“Hắn nói đồng ý cho Phạm Xuân Ẩn mượn xem, nhưng với một điều kiện là đúng 13h kém 15 phút phải mang lại trả, đề phòng cấp trên hỏi đến mà không có là to chuyện”, tình báo Tư Cang kể.

Kim đồng hồ lúc ấy vừa chỉ 10h sáng. Ông Tư Cang có chưa đầy ba giờ để đưa tài liệu đến nơi an toàn, sao chụp toàn bộ rồi trả lại nguyên vẹn. Bản cung đã ở trong tay, nhưng chỉ cần chậm một chút, không riêng nhiệm vụ thất bại mà cả đường dây tiếp cận tài liệu cũng có nguy cơ bị bại lộ.

Bản cung năm trang, ông đến cơ sở của nữ điệp viên Tám Thảo để sao chụp. Trong khoảng thời gian ngắn ngủi được tiếp cận tài liệu, ông đọc kỹ từng nội dung, đối chiếu với những gì mình biết về kế hoạch tác chiến.

Càng đọc, người chỉ huy H63 càng lo lắng. Tám Hà đã khai nhiều thông tin quan trọng về kế hoạch tiến công đợt 2, các khu vực ém quân, kho vũ khí, tuyến hậu cần, lương thực, đạn dược và cả những trận địa pháo DKB.

Những địa điểm mà lực lượng cách mạng đang dựa vào để chuẩn bị cho cuộc tiến công nay đã xuất hiện trong bản khai nằm trong tay đối phương.

“Kiểu này đánh đấm gì nữa, tên phản bội Tám Hà khai hết ráo trọi kế hoạch tấn công đợt 2 của ta”, ông Tư Cang từng kể lại phản ứng của mình khi đọc tài liệu.

Câu nói ấy cho thấy nỗi lo của một người chỉ huy tình báo khi nhận ra mức độ nguy hiểm của vụ việc.

Bởi phía sau những địa điểm được ghi trong bản cung là các đơn vị đang ém quân, những người lính đang chuẩn bị nhận nhiệm vụ. Họ có thể vẫn tin rằng vị trí đóng quân, đường hành quân và nơi cất giấu vũ khí của mình được giữ bí mật, trong khi đối phương đã có trong tay những thông tin liên quan.

Thời gian không còn nhiều, ngày mở cuộc tiến công mới đã đến rất gần, nhưng nhiệm vụ của Tư Cang chưa kết thúc ở việc lấy được bản cung. Ông còn phải tìm câu trả lời cho một vấn đề khó hơn, đó là khi đã biết kế hoạch, đối phương sẽ đối phó như thế nào?

Cuộc đấu trí quyết định trước giờ nổ súng

Bản cung đã lấy được, nhưng những thông tin trong đó khiến ông Tư Cang đứng trước một tình thế khó khăn. Nếu tiếp tục tiến công theo kế hoạch cũ, lực lượng cách mạng có thể đối mặt với những nguy cơ đã được báo trước. Nhưng nếu dừng lại, một đợt tiến công được chuẩn bị công phu cũng có thể không còn cơ hội thực hiện.

Theo hồi ức của ông Tư Cang, khi biết Tám Hà ra đầu hàng, cấp trên đã có những cuộc bàn bạc về việc nên tiếp tục hay tạm dừng đợt tiến công. Chính vì vậy, việc tìm được bản cung có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với quá trình đánh giá tình hình.

Tuy nhiên, chỉ đọc bản cung vẫn chưa đủ. Ông cùng Phạm Xuân Ẩn tiếp tục tìm hiểu động thái của phía Mỹ và chính quyền Sài Gòn. Trong khi ông nắm nội dung những bí mật đã bị tiết lộ, Phạm Xuân Ẩn sử dụng mạng lưới quan hệ trong giới quân sự, tình báo để tìm hiểu đối phương đang tính toán điều gì.

Chiều 23/4/1968, Phạm Xuân Ẩn đến khách sạn Continental, gặp những người có khả năng cung cấp thông tin về tình hình chính trị và quân sự. Từ các nguồn tin này, ông biết rằng giới lãnh đạo Mỹ đặc biệt lo ngại khả năng quân giải phóng tiếp tục mở một đợt tiến công lớn vào Sài Gòn.

Theo thông tin tình báo được chuyển lại cho ông Tư Cang, phía Mỹ đã biết về vụ Tám Hà ra đầu hàng và những nội dung khai báo liên quan đến kế hoạch tiến công đợt 2. Tuy nhiên, Washington vẫn lo ngại một cuộc tiến công mới có thể tiếp tục gây sức ép chính trị nghiêm trọng đối với chính quyền Tổng thống Lyndon B. Johnson.

Đây là chi tiết khiến người chỉ huy H63 phải suy nghĩ lại. Đối phương đã nắm được nhiều bí mật quân sự, nhưng điều đó không có nghĩa họ không còn lo sợ một đợt tiến công tiếp theo. Ngược lại, việc Mỹ tìm mọi cách ngăn chặn cuộc tiến công cho thấy sức ép mà họ đang phải đối mặt.

Để có thêm căn cứ đánh giá, Phạm Xuân Ẩn còn giúp ông Tư Cang đóng vai một chủ đồn điền cao su, đến nhà hàng Victory trên đường Hàm Nghi, gặp một sĩ quan có vị trí trong Bộ Tổng Tham mưu quân đội Sài Gòn.

Qua cuộc gặp này, hai người tiếp tục thu thập những thông tin về cách đối phương đánh giá tình hình chiến trường và chuẩn bị đối phó với đợt tiến công mới. Những mảnh thông tin dần được chắp nối. Một bên là bản cung Tám Hà, cho thấy nhiều bí mật đã bị lộ. Bên kia là những nhận định về nỗi lo và tính toán của đối phương.

Từ những dữ kiện ấy, Tư Cang đi đến một kiến nghị quan trọng: Nếu lực lượng cách mạng đã chuẩn bị đầy đủ, vẫn nên tiếp tục tiến công Sài Gòn.

Đó không phải một quyết định dễ dàng. Người chỉ huy tình báo hiểu rõ rằng việc tiến công khi đối phương đã có sự chuẩn bị sẽ khiến các đơn vị phải đối mặt với những tổn thất lớn. Nhưng ông cũng nhận định một đợt tiến công mới có thể tiếp tục tạo sức ép chiến lược đối với Mỹ.

Sau khi hoàn thành việc sao chụp tài liệu và thu thập thêm thông tin, ông Tư Cang rời nội thành, theo đường giao liên trở lại căn cứ.

Tại Bến Đình, bên sông Sài Gòn, ông lập tức đến trạm vô tuyến điện của đơn vị để gửi báo cáo khẩn về Phòng Tình báo Miền. Bản cung Tám Hà được chuyển hỏa tốc, cùng với những nhận định tình báo của ông và Phạm Xuân Ẩn.

Trong báo cáo, ông nêu rõ những thông tin cho thấy Tổng thống Johnson lo ngại khả năng quân giải phóng mở đợt tiến công thứ hai. Ông Tư Cang đồng thời đề nghị, nếu công tác chuẩn bị đã sẵn sàng, nên tiếp tục tiến công Sài Gòn nhằm tạo thêm sức ép chiến lược.

Báo cáo đến Bộ Tham mưu Miền ngày 26/4/1968.

Như vậy, chỉ trong một tuần kể từ khi Tám Hà ra đầu hàng, mạng lưới H63 đã lấy được bản cung, tìm hiểu phản ứng của đối phương và chuyển về cấp chỉ huy những thông tin cần thiết trước khi cuộc tiến công bắt đầu.

Theo lời kể của Đại tá Tư Cang, báo cáo được cấp trên đánh giá là kịp thời, góp phần cung cấp cơ sở để cân nhắc việc tiếp tục tiến công.

Đó chính là giá trị đặc biệt của nhiệm vụ mà ông và Phạm Xuân Ẩn thực hiện. Nếu không lấy được bản cung, cơ quan chỉ huy sẽ khó xác định Tám Hà đã khai những gì. Nếu không tiếp tục thu thập tin tức, họ cũng khó đánh giá đầy đủ cách đối phương dự định sử dụng những thông tin ấy.

Năm trang tài liệu cùng những bản tin tình báo được chuyển về trong thời điểm quyết định, giúp cấp chỉ huy có thêm căn cứ để đánh giá tình thế, thay vì chỉ dựa trên những phỏng đoán về mức độ bí mật đã bị lộ.

Đầu tháng 5/1968, đợt 2 Tổng tiến công và nổi dậy Mậu Thân diễn ra tại Sài Gòn và nhiều địa bàn khác. Những trận đánh tiếp tục ác liệt. Quân giải phóng chịu nhiều tổn thất, trong khi cuộc tiến công cũng tiếp tục gây sức ép lên Mỹ và chính quyền Sài Gòn.

Đến nay, chưa có đủ tài liệu để xác định cụ thể những thiệt hại nào trong đợt 2 liên quan trực tiếp đến lời khai của Tám Hà. Cũng chưa thể khẳng định những điều chỉnh tác chiến cụ thể đã được thực hiện nhờ bản cung mà H63 lấy được.

Nhưng với người chỉ huy tình báo năm ấy, việc lấy được bản cung có ý nghĩa rõ ràng. Đó là biết chính xác hơn những bí mật đã rơi vào tay đối phương, để cấp trên có thể cân nhắc quyết định trong một thời khắc đặc biệt hiểm nghèo.