Thế giới xoay xở thế nào trước cú sốc năng lượng từ Trung Đông?

Giá dầu và khí đốt toàn cầu biến động mạnh khi xung đột giữa Mỹ - Israel và Iran sắp bước sang tuần thứ năm, kéo theo nguy cơ khủng hoảng năng lượng lan rộng.

Việc Iran phong tỏa Eo biển Hormuz, tuyến vận chuyển huyết mạch nối Vịnh Ba Tư với Vịnh Oman, làm gián đoạn nghiêm trọng nguồn cung dầu và khí đốt. Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), mỗi ngày có khoảng 20 triệu thùng dầu và một phần đáng kể khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) đi qua tuyến đường này.

Khi dòng chảy năng lượng bị gián đoạn, giá dầu đã nhiều lần vượt mốc 100 USD/thùng, phản ánh áp lực lớn đối với thị trường toàn cầu. Trong bối cảnh xung đột chưa có dấu hiệu hạ nhiệt, chính phủ các nước đang đồng loạt hành động nhằm bảo vệ nguồn cung và hạn chế tác động kinh tế.

Châu Á: Tiết kiệm và linh hoạt điều hành thị trường

Châu Á là khu vực chịu ảnh hưởng nặng nề nhất, khi hơn 80% lượng dầu và LNG đi qua Eo biển Hormuz được vận chuyển đến đây. Nhiều quốc gia đã triển khai đồng thời các biện pháp từ tiết kiệm năng lượng đến điều hành thị trường.

Tại Hàn Quốc, Tổng thống Lee Jae-myung cảnh báo về rủi ro đối với nguồn cung dầu và khí đốt, đồng thời phát động chiến dịch tiết kiệm năng lượng toàn quốc, kêu gọi người dân thay đổi thói quen sinh hoạt như tắm nhanh hơn, sạc điện thoại và xe điện vào ban ngày, hay chỉ sử dụng máy giặt và máy hút bụi vào cuối tuần.

Từ ngày 25/3, nước này triển khai hệ thống luân phiên xe 5 ngày trong khu vực công. Theo đó, mỗi phương tiện bị cấm lưu thông một ngày trong tuần dựa trên số cuối biển số. Ví dụ, xe có biển số kết thúc bằng 1 hoặc 6 không được đi vào thứ Hai, trong khi số 2 hoặc 7 bị hạn chế vào thứ Ba.

Chính sách áp dụng cho khoảng 20.000 cơ quan, ảnh hưởng tới khoảng 1,5 triệu xe (gần 7% tổng số phương tiện cả nước). Một số trường hợp được miễn trừ gồm xe của người khuyết tật, phụ nữ mang thai, xe điện và xe chạy bằng hydro.

Đây là biện pháp bắt buộc đầu tiên sau 15 năm, được đưa ra khi Hàn Quốc nâng mức cảnh báo an ninh năng lượng. Giới chức ước tính biện pháp này có thể tiết kiệm khoảng 3.000 thùng dầu mỗi ngày, đồng thời cảnh báo có thể áp dụng các biện pháp khắt khe nếu khủng hoảng năng lượng leo thang.

Trong khi đó, Trung Quốc áp dụng cách tiếp cận khác, rút ​​lại kế hoạch tăng giá nhiên liệu sau khi giá xăng tăng 20% ​​kể từ khi chiến tranh bắt đầu.

Nhật Bản lựa chọn giải pháp sử dụng dự trữ chiến lược, bắt đầu xả kho dầu từ cả nguồn dự trữ quốc gia và dự trữ chung với các nước sản xuất nhằm bù đắp thiếu hụt nguồn cung.

Bên cạnh đó, nước này nối lại chương trình trợ giá nhiên liệu nhằm kiềm chế đà tăng giá xăng dầu. Nhờ đó, giá xăng bán lẻ trung bình đã giảm từ mức kỷ lục 190,8 yên/lít xuống còn 177,7 yên/lít (khoảng 29.260 đồng), ghi nhận lần giảm đầu tiên sau 6 tuần.

Chính phủ Nhật Bản hiện hỗ trợ khoảng 30,2 yen/lít và dự kiến nâng lên 48,1 yen/lít trong tuần tới, mức cao nhất kể từ khi chương trình trợ giá được triển khai năm 2022. Dự kiến, khoảng 795 tỷ yên (khoảng 130.000 tỷ đồng) từ ngân sách dự phòng được sử dụng để duy trì chính sách trợ giá trong khi chưa xác định thời điểm kết thúc chương trình.

Tại Nam Á, Sri Lanka và Bangladesh áp dụng các biện pháp quyết liệt hơn nhằm cắt giảm tiêu thụ. Sri Lanka triển khai tuần làm việc 4 ngày, phân phối nhiên liệu theo định mức và tắt đèn đường, biển quảng cáo để giảm nhu cầu năng lượng.

Bangladesh cho các trường đại học nghỉ lễ Eid al-Fitr (lễ hội tôn giáo quan trọng nhất của người Hồi giáo) sớm, nhằm tiết kiệm năng lượng và giảm nhu cầu đi lại.

Pakistan đóng cửa trường học trong hai tuần và chuyển hoạt động giảng dạy sang trực tuyến. Quốc gia này cũng cắt giảm 50% ngân sách nhiên liệu cho các cơ quan nhà nước. Khu vực công chuyển sang làm việc 4 ngày mỗi tuần, một nửa nhân sự làm việc từ xa.

Ấn Độ trong khi đó tập trung vào giải pháp dài hạn, tháo gỡ các rào cản trong phát triển hạ tầng khí đốt nhằm đa dạng hóa nguồn cung năng lượng.

Ở Đông Nam Á, Philippines ban bố tình trạng khẩn cấp năng lượng, cho phép chính phủ đẩy nhanh việc mua sắm và phân phối nhiên liệu, đồng thời tìm kiếm các nguồn cung thay thế để đảm bảo an ninh năng lượng. Nước này cũng cắt giảm một ngày làm việc trong tuần để giảm bớt nhu cầu di chuyển.

Chính phủ Thái Lan đưa ra hướng dẫn chi tiết cho công chức như sử dụng cầu thang thay thang máy, điều chỉnh nhiệt độ điều hòa lên 27°C và mặc trang phục ngắn tay thay vì vest.

Châu Phi thắt chặt tiêu dùng

Tại châu Phi, một số quốc gia đã nhanh chóng áp dụng các biện pháp tiết kiệm năng lượng nhằm ứng phó với nguy cơ thiếu hụt nguồn cung.

Ai Cập yêu cầu các trung tâm thương mại, nhà hàng và cửa hàng bán lẻ đóng cửa từ 21h vào các ngày trong tuần, đồng thời giảm chiếu sáng công cộng và rút ngắn giờ làm việc của cơ quan nhà nước. Chính phủ cũng đang xem xét triển khai làm việc từ xa một hoặc hai ngày mỗi tuần để giảm tiêu thụ điện.

Trong khi đó, Kenya, quốc gia chỉ có dự trữ nhiên liệu khoảng 21 ngày, bắt đầu đối mặt với tình trạng khan hiếm cục bộ. Các nhà cung cấp lớn phải phân phối nhiên liệu theo hạn mức, và nhiều khu vực nông thôn đã ghi nhận tình trạng cạn nguồn cung.

Châu Âu bình tĩnh phản ứng

Cho đến nay, Liên minh châu Âu (EU) vẫn chưa triển khai các biện pháp khẩn cấp, thay vào đó tập trung vào các kế hoạch dài hạn hiện có để đa dạng hóa nguồn cung năng lượng, giảm nhu cầu sử dụng nhiên liệu hóa thạch và mở rộng năng lượng tái tạo trong nước.

Ngày 23/3, Slovenia trở thành quốc gia thành viên EU đầu tiên áp dụng hạn mức nhiên liệu, theo đó tài xế cá nhân chỉ được phép mua tối đa 50 lít/tuần, trong khi doanh nghiệp và nông dân phải tuân thủ mức giới hạn 200 lít. Mặc dù Slovakia đã đưa ra các biện pháp hạn chế tích trữ dầu diesel, Slovenia vẫn là trường hợp ngoại lệ ở châu Âu.

IEA cũng đưa ra những khuyến nghị nhằm giảm nhu cầu nhiên liệu hóa thạch, như làm việc từ xa hoặc giảm tốc độ khi lái xe, đồng thời kêu gọi hạn chế di chuyển bằng đường hàng không, tăng cường sử dụng phương tiện giao thông công cộng trong khả năng có thể, ưu tiên sử dụng khí dầu mỏ hóa lỏng (LPG) phục vụ các nhu cầu thiết yếu trong sinh hoạt, đặc biệt là nấu ăn.

Hoa Vũ (Theo Time, DW, Japan Today, Korea Joongang Daily)