Thế giới tuần qua: Khoảng cách chưa dễ thu hẹp

Hormuz: Giá dầu biến động, rủi ro cốt lõi vẫn còn

Eo biển Hormuz tiếp tục là tâm điểm của thị trường năng lượng thế giới trong tuần. Hoạt động hàng hải qua tuyến vận chuyển quan trọng này vẫn ở mức thấp, trong khi nguồn cung từ Trung Đông chịu thêm sức ép bởi những gián đoạn tại hạ tầng dầu mỏ của Saudi Arabia.

Theo dữ liệu sơ bộ của Kpler được Reuters dẫn lại, lưu lượng tàu hàng hóa qua eo biển Hormuz giảm xuống còn 4 tàu trong ngày 14/9, từ 10 tàu một ngày trước đó và thấp hơn nhiều so với khoảng 125 lượt/ngày trước khi xung đột xảy ra.

Sức ép không chỉ tập trung tại Hormuz. Tuyến đường ống East-West của Saudi Arabia, đưa dầu từ phía đông nước này tới cảng Yanbu trên Biển Đỏ và cho phép tránh eo biển Hormuz, tiếp tục ngừng hoạt động sau các cuộc tấn công. Saudi Aramco phải tạm dừng bốc hàng tại Yanbu và hủy một số chuyến hàng tới khách hàng châu Âu.

Những gián đoạn này đẩy giá dầu tăng mạnh trong nửa đầu tuần. Kết thúc phiên 15/9, dầu Brent tăng 2,9% lên 108,75 USD/thùng, còn WTI tăng 4,38% lên 105,83 USD/thùng. Trên thị trường vật chất, chênh lệch giữa các loại dầu cũng nới rộng: Những nguồn dầu có thể tránh Hormuz được trả giá cao hơn, trong khi các loại dầu phải vận chuyển qua eo biển chịu sức ép lớn hơn.

Tuy nhiên, giá dầu sau đó giảm 3 phiên liên tiếp khi lo ngại về khả năng gián đoạn nguồn cung trước mắt dịu bớt. Saudi Arabia tìm cách khôi phục tuyến đường ống chiến lược, trong khi các tàu chở dầu vẫn tiếp tục di chuyển qua Hormuz. Đến phiên 18/9, Brent giảm còn 103,87 USD/thùng và WTI còn 100,30 USD/thùng. Saudi Arabia cũng đề nghị Trung Quốc hỗ trợ thúc đẩy các nỗ lực ngoại giao với Iran nhằm hạn chế nguy cơ xung đột lan rộng.

Sự đảo chiều của giá dầu cho thấy thị trường có thể phản ứng nhanh khi xuất hiện thêm phương án duy trì nguồn cung. Nhưng những yếu tố gây bất ổn chưa biến mất: Lưu lượng tàu qua Hormuz vẫn thấp, tuyến East-West chưa hoạt động bình thường và rủi ro đối với các tuyến vận tải cũng như cơ sở năng lượng trong khu vực vẫn hiện hữu.

Nga-Ukraine: Tín hiệu đối thoại và thực tế chiến sự

Trong xung đột Nga-Ukraine, những tín hiệu mới về đối thoại xuất hiện trong tuần, nhưng chưa cho thấy các bên đã thu hẹp được những khác biệt cơ bản.

Ngày 15/9, Ngoại trưởng Nga Sergey Lavrov tuyên bố Moskva sẵn sàng tìm kiếm những "thỏa hiệp hợp lý" về vấn đề Ukraine và sẵn sàng tiến hành đàm phán cả song phương lẫn ba bên. Tuy nhiên, ông đồng thời khẳng định Nga không thay đổi lập trường về bảo đảm an ninh và ngăn NATO hiện diện tại các khu vực giáp biên giới Nga.

Cùng ngày, Điện Kremlin hoan nghênh đề xuất của Tổng thống Mỹ Donald Trump về việc Nga và Ukraine ngừng tấn công hạ tầng năng lượng của nhau. Trước đó, ông Trump cho biết hai bên đã đồng ý với đề xuất này, song đến ngày 15/9, cả Moskva và Kiev đều chưa xác nhận một thỏa thuận như vậy.

Trong khi các khả năng đối thoại tiếp tục được đề cập, Ukraine đề xuất ngân sách quốc phòng năm 2027 ở mức 4.890 tỷ hryvnia, tương đương khoảng 110 tỷ USD, chiếm khoảng 2/3 tổng chi ngân sách dự kiến. Nước này cũng dự kiến cần hơn 52 tỷ USD hỗ trợ quốc tế để bù đắp thiếu hụt ngân sách.

Những diễn biến này cho thấy các kênh đối thoại vẫn được duy trì, nhưng khác biệt về các vấn đề cốt lõi vẫn còn.

AI: Không còn chỉ là câu hỏi về tốc độ phát triển

Trong lĩnh vực AI, một trong những vấn đề nổi lên trong tuần qua là khoảng cách giữa nhận thức ngày càng rõ hơn về rủi ro và sự thiếu đồng thuận về cơ chế kiểm soát công nghệ.

Cuộc tranh luận không còn chỉ đến từ các nhà nghiên cứu hay cơ quan quản lý. Lãnh đạo của một số công ty phát triển AI hàng đầu cũng công khai đề nghị giảm tốc độ nâng cao năng lực của các hệ thống tiên tiến hoặc tăng cường các biện pháp giám sát.

Giám đốc điều hành Anthropic Dario Amodei đề xuất trước hết các doanh nghiệp nâng tiêu chuẩn an toàn của chính mình, sau đó các công ty AI hàng đầu thống nhất những chuẩn chung, tiến tới một cơ chế quản lý ở cấp quốc tế. Giám đốc điều hành OpenAI Sam Altman cho rằng các công ty phải sẵn sàng giảm tốc hoặc dừng lại nếu không thể tiếp tục một cách an toàn, đồng thời ủng hộ vai trò của giám sát độc lập.

Tuy nhiên, không phải các lãnh đạo công nghệ đều đồng ý với cách tiếp cận này. Giám đốc điều hành Nvidia Jensen Huang cho rằng doanh nghiệp đã có động lực thương mại để bảo đảm sản phẩm an toàn và không cần thêm luật mới. 

Sự khác biệt đó đặt ra một câu hỏi khó hơn, rằng nếu các bên đều thừa nhận cần có biện pháp an toàn, ai sẽ quyết định khi nào một hệ thống AI đã tiến quá nhanh và cơ chế nào có quyền yêu cầu doanh nghiệp giảm tốc?

Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc Antonio Guterres trong tuần qua kêu gọi xây dựng các "hàng rào bảo vệ" chung, cho rằng hành động ở cấp quốc gia là cần thiết nhưng phối hợp toàn cầu cũng không thể thiếu. Ông cảnh báo thế giới không thể để xảy ra một cuộc chạy đua hạ thấp tiêu chuẩn an toàn AI.

Khoảng cách trên thị trường tài chính

Thị trường tài chính thế giới trải qua một tuần biến động mạnh, trong đó phản ứng của các loại tài sản và các thị trường không hoàn toàn đồng nhất trước những thay đổi về lãi suất, lợi suất trái phiếu, giá dầu và triển vọng tăng trưởng.

Tại Mỹ, phiên 18/9 khép lại trong trạng thái trái chiều. Tính chung cả tuần, Dow Jones và S&P 500 giảm, còn Nasdaq tăng; Dow Jones ghi nhận tuần giảm mạnh nhất kể từ tháng 3.

Tại châu Âu, đà giảm diễn ra trên diện rộng, trong đó cổ phiếu ô tô và viễn thông chịu sức ép lớn.

Tâm điểm của thị trường trong tuần là quyết định ngày 16/9 của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) nâng lãi suất thêm 0,25 điểm phần trăm, đưa biên độ lãi suất lên 3,75-4%. Đây là lần tăng lãi suất đầu tiên của Fed kể từ tháng 7/2023. Fed đồng thời phát tín hiệu có thể tiếp tục tăng lãi suất trong những tháng tới để đối phó với áp lực lạm phát.

Kỳ vọng của thị trường cũng thay đổi theo. Đến cuối phiên 18/9, công cụ FedWatch của CME cho thấy thị trường định giá xác suất Fed tăng thêm 0,25 điểm phần trăm tại cuộc họp tháng 10 ở mức 55,4%, tăng từ 42,5% một tuần trước đó và 7,2% một tháng trước.

Diễn biến trong tuần cho thấy thị trường đang tiếp nhận những tín hiệu khác chiều. Kinh tế Mỹ và thị trường lao động vẫn cho thấy sức chống chịu, trong khi lạm phát, giá năng lượng và lợi suất trái phiếu duy trì áp lực lên chính sách tiền tệ và định giá tài sản. Các phiên tăng mạnh có thể xuất hiện khi dầu hoặc lợi suất giảm, nhưng kỳ vọng về một chu kỳ thắt chặt mới của các ngân hàng trung ương vẫn là yếu tố quan trọng đối với thị trường.