Tháo gỡ bất cập trong hoạt động ghép tạng

Nhiều cuộc đời được tiếp nối

Ghép mô, tạng được ghi nhận là một trong những thành tựu y học vĩ đại nhất của thế kỷ XX. Theo Bộ Y tế, hiện Việt Nam đã từng bước làm chủ nhiều kỹ thuật ghép tạng hiện đại. Tính đến hết năm 2025, cả nước đã thực hiện hơn 10.878 ca ghép tạng; riêng năm 2024 thực hiện 1.212 ca và năm 2025 thực hiện 1.368 ca.

Cùng với sự phát triển chuyên môn kỹ thuật, nhận thức cộng đồng về hiến mô, tạng cũng chuyển biến tích cực. Đến nay, cả nước có 177.454 người đăng ký hiến tặng mô, tạng. Đặc biệt, từ quyết định hiến tạng của gia đình người chết não, nhiều bệnh nhân suy tạng giai đoạn cuối đã được cứu sống.

Câu chuyện của bà Trần Thị Hường (Hà Nội), mẹ của nam thanh niên hiến tạng sau chết não đã khiến nhiều người xúc động. Từ nỗi đau mất con, gia đình bà đã đưa ra một quyết định đầy nhân văn, giúp nhiều bệnh nhân nặng được tiếp tục sự sống, đồng thời lan tỏa mạnh mẽ thông điệp về lòng nhân ái và tinh thần sẻ chia trong cộng đồng. Ngày 20-3-2026, tại Bệnh viện E, sau khi con trai gặp tai nạn giao thông và được xác định chết não, bà Hường đã đồng ý hiến tạng của con. Trong khoảnh khắc đối diện thông tin không còn khả năng cứu chữa, người mẹ đã nén lại nỗi đau riêng để đưa ra quyết định dũng cảm. “Con tôi khi còn sống rất ngoan, sống tình cảm và luôn biết nghĩ cho người khác. Khi con mất đi, nỗi đau của gia đình không gì bù đắp được, nhưng nếu con có thể giúp người khác có thêm cơ hội sống thì đó cũng là điều ý nghĩa cuối cùng con để lại”, bà Hường chia sẻ.

Bà Trần Thị Hường cho biết, quyết định này không dễ dàng khi gia đình phải đối mặt với nhiều ý kiến trái chiều, thậm chí là những lời dị nghị từ người thân và hàng xóm. Tuy vậy, với bà, điều quan trọng nhất là giữ trọn tâm nguyện để con trai tiếp tục mang lại điều tốt đẹp cho cuộc đời. Từ nghĩa cử đó, các bác sĩ đã tiến hành lấy đa tạng từ người hiến để ghép cho 8 bệnh nhân mắc suy tim, suy gan, suy phổi và suy thận giai đoạn cuối. Nguồn tạng nhanh chóng được vận chuyển đến các bệnh viện đủ điều kiện chuyên môn để thực hiện ghép tạng khẩn cấp.

Sửa luật để thêm nhiều người được cứu sống

Dù kỹ thuật ghép tạng của Việt Nam đã đạt nhiều thành tựu, số ca ghép tăng nhanh qua từng năm, song vẫn chưa đáp ứng được nhu cầu ghép tạng ngày càng lớn của người bệnh. Vì vậy, PGS.TS Đồng Văn Hệ, Giám đốc Trung tâm Điều phối ghép tạng quốc gia cho rằng, yêu cầu cấp thiết hiện nay là phải gia tăng nguồn tạng hiến. Để làm được điều đó, yếu tố cốt lõi và mang tính nền tảng chính là sự đồng thuận, ủng hộ của cộng đồng. Người dân cần được cung cấp đầy đủ thông tin để hiểu đúng về ý nghĩa của việc hiến tạng, sự cần thiết của ghép tạng, cũng như hiểu chính xác khái niệm “chết não”, tránh những quan niệm sai lệch hoặc hiểu lầm liên quan đến tâm linh, tôn giáo hay quan niệm “chết phải toàn thây”.

Bên cạnh công tác tuyên truyền, PGS.TS Đồng Văn Hệ cũng nêu quan điểm rằng, cần hoàn thiện hệ thống pháp luật và nâng cao năng lực của hệ thống y tế. Trong đó, các quy định liên quan đến hiến, ghép mô, tạng cần được sửa đổi theo hướng đồng bộ, tạo điều kiện để hoạt động hiến, ghép trở thành hoạt động thường quy. Đồng thời, nhà nước cần có thêm các chính sách về tài chính, bảo hiểm y tế nhằm hỗ trợ người bệnh. “Khi người bệnh hiểm nghèo được ghép tạng rồi hồi phục sức khỏe, họ có thể đi làm, tự nuôi sống bản thân và gia đình, thậm chí còn đóng thuế góp phần xây dựng đất nước. Như vậy, việc ghép tạng càng được triển khai rộng thì càng ích nước, lợi nhà”, PGS.TS Đồng Văn Hệ phân tích.

Đề cập đến những bất cập trong quy định hiện hành, PGS.TS Đồng Văn Hệ dẫn thực tế, Việt Nam hiện chưa cho phép trẻ em chết não hoặc chết tim hiến tạng. Trong khi đó, thời gian gần đây, trung tâm liên tục tiếp nhận các cuộc gọi liên quan đến các bệnh nhi cần ghép tim. Tuy nhiên, tim của người trưởng thành quá lớn, không thể ghép cho trẻ nhỏ, khiến nhiều bệnh nhi mất đi cơ hội được cứu sống. Từ thực tiễn đó, nhiều ý kiến cho rằng, cần sớm hoàn thiện hành lang pháp lý nhằm tháo gỡ vướng mắc trong hiến, ghép và điều phối tạng.

Chia sẻ về vấn đề này, Thứ trưởng Bộ Y tế Trần Văn Thuấn cho rằng, để Trung tâm Điều phối ghép tạng quốc gia vận hành hiệu quả, trước hết phải hoàn thiện nền tảng pháp lý. Điều quan trọng nhất là phải sớm hoàn thiện dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác. Khi dự thảo luật được Quốc hội thông qua sẽ xây dựng các nghị định, thông tư theo hướng chặt chẽ hơn để Trung tâm Điều phối ghép tạng quốc gia có thể điều phối một cách bài bản, công khai, minh bạch, rõ người - rõ việc - rõ trách nhiệm.

Thứ trưởng Bộ Y tế Trần Văn Thuấn cũng nhấn mạnh, thời gian tới, trung tâm không chỉ đóng vai trò kết nối mà sẽ trở thành đầu mối điều phối duy nhất trên toàn quốc. Thay vì mỗi bệnh viện tự xử lý như hiện nay, toàn bộ dữ liệu người hiến, người nhận sẽ được quản lý trên một hệ thống công nghệ thông tin thống nhất. Hệ thống này cho phép việc điều phối dựa trên nguyên tắc ưu tiên y khoa và mức độ phù hợp giữa người hiến và người nhận, bảo đảm công bằng, minh bạch, tránh mọi nghi ngại trong xã hội.