Tên lửa Iran xuyên thủng lá chắn phòng thủ, Israel lộ sai lầm chiến lược?

Ngày 21/3, Iran bắn tên lửa trúng hai thị trấn Arad và Dimona, nhằm đáp trả cuộc tấn công của Israel vào cơ sở hạt nhân Natanz tại tỉnh Isfahan. Ít nhất 180 người bị thương, hàng trăm người đã được sơ tán khỏi các khu vực chiến lược, trong bối cảnh cuộc chiến giữa Israel – Mỹ và Iran dường như đang bước sang giai đoạn quyết định.

Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu thừa nhận nước này đã trải qua một “buổi tối rất khó khăn". Bộ Y tế Israel cho biết, kể từ khi xung đột bùng phát ngày 28/2, đã có ít nhất 4.564 người bị thương.

Giới phân tích nhận định, dù Israel thường xuyên tiến hành các chiến dịch quân sự tại Gaza, Bờ Tây, Lebanon và nhiều khu vực khác, việc người dân Israel trực tiếp cảm nhận tác động của chiến sự như trong ba tuần qua là điều hiếm thấy.

Với số thương vong lớn trong đợt tấn công mới nhất, các cuộc tập kích nhằm vào Arad và Dimona đang đặt ra câu hỏi: liệu Israel có đánh giá thấp năng lực quân sự của Iran hay không?

Kho vũ khí tên lửa đa dạng của Iran

Về mặt vũ khí, các chuyên gia quốc phòng cho rằng chương trình tên lửa của Iran là lớn và đa dạng nhất ở Trung Đông. Được phát triển qua nhiều thập kỷ, chương trình này bao gồm cả tên lửa đạn đạo và tên lửa hành trình, giúp Tehran duy trì khả năng tấn công tầm xa dù không sở hữu lực lượng không quân hiện đại.

Iran hiện có các hệ thống tên lửa tầm ngắn, tầm trung và các tên lửa hành trình tấn công mặt đất cũng như chống hạm. Các tên lửa đạn đạo tầm ngắn có tầm bắn khoảng 150-800 km, được thiết kế để tấn công các mục tiêu quân sự gần và thực hiện các đòn đánh nhanh trong khu vực. Các hệ thống chủ lực gồm các biến thể Fateh như Zolfaghar, Qiam-1 và các dòng Shahab-1/2. Tầm bắn ngắn hơn lại có thể trở thành lợi thế trong khủng hoảng, khi cho phép phóng loạt, rút ngắn thời gian cảnh báo và khiến việc đánh chặn trở nên khó khăn hơn.

Các hệ thống tầm trung bao gồm Shahab-3, Emad, Ghadr-1, các biến thể Khorramshahr và Sejjil, cùng các thiết kế mới như Kheibar Shekan và Haj Qassem. Trong khi đó, các tên lửa hành trình của Iran gồm Soumar, Ya-Ali, Quds, Hoveyzeh, Paveh và Ra’ad.

Những tên lửa có tầm bắn xa nhất của Iran có thể đạt khoảng 2.000-2.500 km. Tuy nhiên, có thông tin cho rằng hai tên lửa Iran đã được phóng vào cuối ngày thứ Năm hoặc rạng sáng thứ Sáu nhằm vào Diego Garcia – nơi đặt căn cứ quân sự chung của Mỹ và Anh ở Ấn Độ Dương, cách Iran khoảng 4.000 km. Phía Anh cho biết cuộc tấn công thất bại, trong khi một quan chức Iran phủ nhận việc phóng tên lửa.

Cố Lãnh tụ tối cao Iran Ali Khamenei trước đây từng giới hạn tầm bắn tên lửa ở mức 2.200 km, nhưng đã dỡ bỏ giới hạn này sau cuộc chiến kéo dài 12 ngày với Israel hồi tháng 6/2025 – thời điểm Mỹ cũng tham gia tấn công các cơ sở hạt nhân của Iran.

Đầu đạn chùm – yếu tố thay đổi cục diện

Một số chuyên gia cho rằng Iran cũng đã sử dụng đầu đạn chùm trong các cuộc tấn công nhằm vào Israel. Thay vì mang một khối thuốc nổ duy nhất, loại đầu đạn này phát tán nhiều bom nhỏ khi tiếp cận mục tiêu. Khi tên lửa đến gần, phần đầu sẽ mở ra, quay và giải phóng các bom con rơi xuống mặt đất. Mỗi đầu đạn có thể chứa từ 20-30 đến 70-80 bom con, tùy thuộc vào loại tên lửa.

Loại vũ khí này không phải mới đối với Iran, khi nước này được cho là đã sử dụng trong cuộc xung đột kéo dài 12 ngày trước đó. Tổ chức Ân xá Quốc tế đã gọi việc sử dụng đạn chùm là vi phạm nghiêm trọng luật nhân đạo quốc tế, trong khi Israel cũng từng bị cáo buộc sử dụng loại vũ khí này tại Lebanon. Đạn chùm đã bị cấm theo Công ước năm 2008, song cả Iran và Israel đều không tham gia hiệp ước này.

Vì sao phòng thủ Israel bị xuyên thủng?

Người phát ngôn quân đội Israel thừa nhận hệ thống phòng không nước này đã không đánh chặn được một số tên lửa Iran nhằm vào Arad và Dimona, dù các lá chắn đã được kích hoạt. Ông nói các loại vũ khí của Iran không phải “đặc biệt hay xa lạ” và quân đội đang tiến hành một cuộc điều tra.

Giới quan sát cho rằng có nhiều nguyên nhân khiến các loại đạn chùm này gây tác động rõ rệt hơn. Với tên lửa đạn đạo mang đầu đạn chùm, việc đánh chặn phải diễn ra trước khi đầu đạn tách ra và giải phóng các bom con. Sau khi quá trình này xảy ra, tên lửa không còn là một mục tiêu đơn lẻ mà trở thành nhiều mục tiêu nhỏ, khiến việc phòng thủ trở nên khó khăn hơn.

Bên cạnh đó, truyền thông Israel cho biết nước này đang cân nhắc tiết kiệm tên lửa đánh chặn. Giới chức quân sự cho rằng một số loại bom chùm có thể ít gây thiệt hại nếu người dân đã trú ẩn, do đó không phải lúc nào cũng cần đánh chặn.

Tối 23/3 (giờ Việt Nam), Tổng thống Trump nói với truyền thông rằng Iran "rất muốn đạt được thỏa thuận" và Mỹ cũng vậy. Ông Trump nói và cho biết sẽ có thêm nhiều cuộc điện đàm, tiếp theo đó là cuộc gặp trực tiếp “rất, rất sớm”.

“Chúng ta sẽ có khoảng thời gian 5 ngày để xem sao. Nếu mọi việc suôn sẻ, chúng ta sẽ giải quyết được vấn đề này. Còn nếu không, chúng ta cứ tiếp tục ném bom như thường lệ”, ông Trump nhấn mạnh.

Theo Tổng thống Mỹ, mọi thỏa thuận đều hướng đến yêu cầu Iran không sở hữu bom hạt nhân. “Chúng tôi không muốn thấy bom hạt nhân, vũ khí hạt nhân nào cả”, ông Trump nói và yêu cầu Mỹ phải nắm giữ uranium của Iran.

Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết ông quyết định hoãn cuộc tấn công vào các nhà máy điện và cơ sở năng lượng Iran trong 5 ngày, trái với tuyên bố trong tối hậu thư trước đó.

Hiện Israel chưa đưa ra phản ứng chính thức nào. Trong khi đó, đêm 23/3, Iran tiếp tục tập kích tên lửa đạn đạo về phía lãnh thổ Israel.

Diễm Châu (Nguồn: Al Jazeera)