Tăng trưởng 2 con số: Gần 30 triệu tỷ đồng huy động từ đâu?

Phát biểu ý kiến chỉ đạo tại Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết Hội nghị lần thứ hai Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV ngày 13/4 vừa qua, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nêu rõ: "Một nền kinh tế muốn tăng trưởng cao, bền vững và có khả năng bứt phá, không chỉ vận hành trên nền tảng một nguồn lực đơn nhất, càng không thể đặt toàn bộ gánh nặng phát triển lên vai Nhà nước".

Tổng Bí thư cũng nhấn mạnh, tư duy phát triển chủ yếu dựa vào cái sẵn có, lấy ngân sách Nhà nước, đất đai và đầu tư công làm trụ cột chính sẽ là lực cản lớn đối với quá trình phát triển trong giai đoạn mới.

Nhà nước không thể gánh 38 triệu tỷ đồng

Phân tích thêm từ ý kiến chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, chuyên gia kinh tế Bùi Kiến Thành cho rằng, với nhu cầu tổng nguồn vốn 38 triệu tỷ đồng - tổng cầu đầu tư lớn nhất từ trước đến nay - thì ngân sách Nhà nước không thể cáng đáng hết. Vì vậy, để hoàn thành các mục tiêu đã đề ra, chúng ta không thể chỉ trông chờ vào ngân sách Nhà nước mà cần chủ động huy động từ nhiều nguồn vốn khác nhau, trong đó có vốn đầu tư nước ngoài (FDI), vốn tư nhân và vốn trong Nhân dân.

Một nền kinh tế muốn tăng trưởng cao, bền vững và có khả năng bứt phá, không thể chỉ vận hành trên nền tảng một nguồn lực đơn nhất, càng không thể đặt toàn bộ gánh nặng phát triển lên vai Nhà nước.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm

Ông Thành nhận định, cần kích hoạt mọi nguồn lực để mở rộng không gian phát triển trong kỷ nguyên hội nhập. Khi các nguồn lực được kích hoạt và kết nối, nền kinh tế không chỉ tăng trưởng về quy mô mà còn mở rộng về chất lượng, đồng thời tăng cường khả năng chống chịu trước những biến động và duy trì sự ổn định dài hạn. Khi doanh nghiệp tư nhân có điều kiện tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị, nguồn lực này sẽ nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường khu vực và quốc tế, từ đó việc huy động vốn cũng trở nên hiệu quả hơn.

Kinh tế tư nhân Việt Nam đang khẳng định vai trò là động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc gia, với tiềm lực đóng góp khoảng 50% GDP, hơn 30% thu ngân sách và tạo ra 82% việc làm. Mục tiêu đến năm 2030, khu vực này sẽ đóng góp 55-58% GDP và đến năm 2045 vượt 60%. Việc huy động vốn từ kinh tế tư nhân vì thế là chiến lược quan trọng cho phát triển bền vững, nâng cao năng suất lao động và thúc đẩy tăng trưởng.

“Có thể coi đây là động lực quan trọng nhất, giúp mở rộng sản xuất, kinh doanh và tạo ra nguồn lực lớn”, ông Thành nói.

Với nguồn vốn FDI, chuyên gia Bùi Kiến Thành cho biết, Việt Nam vẫn là điểm đến của các dòng vốn chất lượng cao, đồng thời giữ vai trò ngày càng quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Tuy nhiên, vẫn cần chiến lược chọn lọc để dòng vốn này đáp ứng yêu cầu phát triển của thời đại mới.

Thời gian gần đây, thay vì thu hút đại trà, Việt Nam đang chuyển sang chiến lược thu hút FDI có chọn lọc, tập trung vào công nghệ cao, công nghệ xanh và các ngành công nghiệp chế biến, chế tạo giá trị gia tăng cao như điện tử. Với những chuyển dịch này, FDI tiếp tục là động lực quan trọng của nền kinh tế. Đối với nguồn lực trong Nhân dân, đó là quá trình thu hút tiền nhàn rỗi (vàng, ngoại tệ, tiền mặt) từ cá nhân, hộ gia đình để đầu tư, kinh doanh, phát triển kinh tế - xã hội.

“Tuy nhiên, đúng như Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nói, khơi thông vốn trong Nhân dân còn là huy động trí tuệ, kỹ năng, sức lao động, tinh thần doanh nhân và khát vọng vươn lên làm giàu chính đáng của hàng chục triệu người dân, qua đó nâng cao năng lực tự cường của nền kinh tế. Chẳng hạn như khai thác nguồn lực trí tuệ từ đội ngũ doanh nhân, nhà khoa học”, ông Bùi Kiến Thành nói.

Chuyên gia đánh giá kinh tế tư nhân đang khẳng định vai trò là động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc gia.

Đồng quan điểm, PGS.TS. Nguyễn Thường Lạng - giảng viên cao cấp Viện Thương mại và Kinh tế quốc tế, Trường Đại học Kinh tế Quốc dân - cho rằng nguồn lực của Việt Nam rất lớn nhưng từ trước đến nay chưa được khai thác hết. Đã đến lúc cần phát huy triệt để để bổ sung cùng ngân sách Nhà nước trong phát triển kinh tế thời kỳ mới.

Ông Lạng nhấn mạnh, việc ngân sách Nhà nước chỉ đáp ứng khoảng 8,5 triệu tỷ đồng trong tổng nhu cầu đã đặt ra thực tế rõ ràng rằng mô hình huy động vốn truyền thống đã tiệm cận giới hạn. Tuy nhiên, chính điều này mở ra động lực cải cách mạnh mẽ.

Ngoài vốn Nhà nước, chúng ta cần đến các nguồn vốn khác chiếm khoảng 80%, bao gồm vốn tư nhân, vốn nước ngoài và vốn trong Nhân dân. Nếu huy động hiệu quả, nền kinh tế sẽ không bị thiếu vốn để đạt mục tiêu tăng trưởng. Kinh tế tư nhân còn dư địa tăng trưởng 30 - 40% so với hiện nay, do đó cần tạo không gian, cơ chế và động lực mạnh hơn để khu vực này phát triển.

Về vốn FDI, ông Lạng cho rằng Việt Nam đã làm tốt nhưng cần thay đổi tư duy theo hướng xã hội hóa nguồn vốn, có chọn lọc hơn, mở rộng nhưng phải phù hợp định hướng phát triển.

“Ngoại lực là quan trọng, nội lực là quyết định và lợi ích quốc gia là tối thượng”, ông Lạng nói.

Vốn đầu tư nước ngoài đăng ký vào Việt Nam 3 tháng đầu năm giai đoạn 2022 - 2026 (tỷ USD). (Nguồn: Cục Thống kê)

Ông Nguyễn Quang Huy, CEO Khoa Tài chính Ngân hàng Trường Đại học Nguyễn Trãi, cũng cho rằng khu vực kinh tế tư nhân Việt Nam nếu được trao không gian phát triển và cơ chế phù hợp sẽ trở thành lực lượng dẫn dắt tăng trưởng. Không chỉ linh hoạt và thích ứng nhanh, khu vực này còn có khả năng nắm bắt cơ hội, đổi mới mô hình kinh doanh và tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Khi có thể chế minh bạch và ổn định, doanh nghiệp tư nhân có thể chuyển từ vai trò “tham gia” sang “định vị” trong chuỗi cung ứng quốc tế. Với nguồn lực trong Nhân dân, không chỉ là tài chính mà còn là trí tuệ, lao động và tinh thần khởi nghiệp. Khi được khơi dậy đúng cách, đây sẽ là nguồn năng lượng phát triển bền vững và lan tỏa mạnh mẽ.

Đặc biệt, trong bối cảnh toàn cầu biến động, việc dựa vào nguồn lực trong dân sẽ giúp nền kinh tế tăng tính tự chủ, giảm phụ thuộc vào cú sốc bên ngoài và duy trì ổn định dài hạn. Đây cũng là nền tảng để xây dựng mô hình phát triển hài hòa giữa nội lực và ngoại lực, trong đó nội lực giữ vai trò quyết định.

“Khi người dân tin tưởng và chủ động tham gia, nguồn lực không chỉ được huy động về lượng mà còn nâng cao về chất. Khi đó, mỗi người dân không chỉ là người thụ hưởng mà còn là chủ thể kiến tạo giá trị”, ông Huy khẳng định.

Ba “dòng tiền” nuôi tăng trưởng hai con số

Đồng tình với quan điểm không chỉ trông chờ vào nguồn lực Nhà nước, TS. Nguyễn Bích Lâm - nguyên Tổng Cục trưởng Tổng cục Thống kê - cho rằng để thu hút các dòng vốn ngoài Nhà nước, trước hết vốn Nhà nước phải đóng vai trò kênh dẫn vốn để lan tỏa. Nhà nước cần xây dựng thể chế phù hợp, tạo niềm tin cho khu vực kinh tế, bảo đảm quyền sở hữu tài sản, minh bạch thanh tra, kiểm tra và hậu kiểm để nhà đầu tư yên tâm đầu tư dài hạn.

Nguồn vốn Nhà nước đóng vai trò kênh dẫn vốn để lan tỏa, nhằm đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số. (Ảnh minh họa)

Ông Lâm phân tích, vốn Nhà nước phải được định vị đúng bản chất là vốn mồi, vốn kiến tạo không gian phát triển, từ đó dẫn dắt và kích hoạt hiệu quả các dòng vốn ngoài Nhà nước. Vốn doanh nghiệp, bao gồm khu vực tư nhân và FDI, cần được định hướng vào các ngành sản xuất giá trị gia tăng cao, đổi mới sáng tạo và chuỗi giá trị tri thức.

Nguồn vốn vay nước ngoài cần được sử dụng theo nguyên tắc chọn lọc chiến lược, gắn với khả năng hấp thụ và trả nợ dài hạn, ưu tiên các dự án hạ tầng then chốt và lĩnh vực có tính lan tỏa cao. Thị trường tài chính, bao gồm thị trường vốn, tín dụng và trái phiếu, phải trở thành kênh dẫn vốn trung và dài hạn cho nền kinh tế thực, tập trung vào sản xuất, đổi mới sáng tạo và hạ tầng thiết yếu.

Trong khi đó, chuyên gia kinh tế Võ Trí Thành cũng khẳng định, Nhà nước cần có thể chế tốt và môi trường kinh doanh thuận lợi để huy động nguồn lực bên ngoài. Đầu tư công cần đóng vai trò lan tỏa tích cực, là “vốn mồi” chứ không làm thay thế khu vực tư nhân.

Còn ông Nguyễn Quang Huy nhận định việc huy động đồng bộ các nguồn lực từ Nhà nước, tư nhân, FDI và xã hội sẽ tạo ra hệ sinh thái tài chính đa tầng, giúp nền kinh tế vận hành linh hoạt, hiệu quả và có khả năng chống chịu cao. Trong cấu trúc này, Nhà nước giữ vai trò định hướng chiến lược, khu vực tư nhân tạo động lực đổi mới, vốn quốc tế mang công nghệ và tiêu chuẩn, còn nguồn lực xã hội tạo nền tảng bền vững.

Điều quan trọng không chỉ là huy động mà là tối ưu hóa sự phối hợp giữa các nguồn lực, hướng dòng vốn vào công nghệ, kinh tế số, năng lượng xanh và hạ tầng chiến lược. Cách tiếp cận này giúp Việt Nam vừa tăng trưởng nhanh, vừa ổn định vĩ mô và tăng năng lực tự chủ trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu.

Khi người dân tin tưởng và chủ động tham gia, nguồn lực không chỉ được huy động về lượng mà còn nâng cao về chất. Khi đó, mỗi người dân không chỉ là người thụ hưởng mà còn là chủ thể kiến tạo giá trị

Ông Nguyễn Quang Huy - CEO Khoa Tài chính Ngân hàng Trường Đại học Nguyễn Trãi

Nhà nước dẫn dắt dòng vốn phát triển

Theo chuyên gia Bùi Kiến Thành, việc huy động toàn bộ nguồn lực cho tăng trưởng là bước tiến mới trong tư duy điều hành kinh tế, đúng với định hướng chuyển từ phân bổ sang kiến tạo, dẫn dắt và kích hoạt nguồn lực như Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nêu.

Trong mô hình mới, Nhà nước không trực tiếp phân bổ dòng vốn mà tập trung hoàn thiện thể chế, bảo đảm minh bạch, cạnh tranh và sử dụng chính sách để định hướng thị trường.

Sự thay đổi này giúp nguồn lực được phân bổ theo tín hiệu thị trường, nâng cao hiệu quả sử dụng, hạn chế dàn trải và tăng tính linh hoạt của nền kinh tế trước biến động bên ngoài. Quan trọng hơn, Nhà nước trở thành “kiến trúc sư của hệ sinh thái phát triển”, định hình quỹ đạo tăng trưởng dài hạn.

TS. Nguyễn Bích Lâm cho rằng con số 38 triệu tỷ đồng là một “trục định hướng”, giúp toàn bộ hệ thống chính sách và nền kinh tế chia sẻ tầm nhìn dài hạn.

Theo ông Lâm, đây là bước chuyển từ tư duy quản lý chi tiêu sang tư duy quản trị tổng thể nguồn lực, trong đó các dòng vốn công, tư và quốc tế được kết nối trong một cấu trúc thống nhất. Đây là nền tảng để Việt Nam hướng tới mô hình tăng trưởng dựa trên chất lượng, đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững trong dài hạn.