Số phận trớ trêu của 4 tàu sân bay Liên Xô đóng để đối đầu Mỹ

Từ vũ khí đối đầu Mỹ đến những “đời sau” khó tin

Trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh, Liên Xô từng xây dựng 4 tàu thuộc lớp Kiev, hay Dự án Project 1143. Đây là những chiến hạm lai giữa tàu tuần dương tên lửa và tàu sân bay, được thiết kế để vừa mang máy bay cất hạ cánh thẳng đứng, vừa trực tiếp tham gia tác chiến mặt biển.

Điểm khác biệt lớn của lớp Kiev so với tàu sân bay Mỹ là chúng không chỉ dựa vào không đoàn. Các tàu được trang bị tên lửa chống hạm, tên lửa phòng không, pháo và vũ khí chống ngầm. Tàu Kiev và Minsk dài khoảng 273 m, lượng giãn nước toàn tải hơn 41.000 tấn và có thể đạt tốc độ khoảng 59 km/h.

Trong thiết kế của Liên Xô, những chiến hạm này đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ hạm đội và tạo khả năng không quân trên biển. Tuy nhiên, sự tan rã của Liên Xô năm 1991 đã khiến Hải quân Nga không còn đủ nguồn lực để duy trì cả 4 tàu. Kết quả là mỗi chiếc có một số phận hoàn toàn khác nhau.

Chiếc đầu tiên là Kiev, tàu đầu lớp. Được đưa vào biên chế năm 1975, Kiev chỉ phục vụ chưa đầy hai thập niên trước khi bị loại biên năm 1993. Năm 1996, con tàu được bán cho một công ty Trung Quốc và sau đó trở thành điểm nhấn của một công viên chủ đề quân sự tại Thiên Tân.

Điều kỳ lạ xảy ra nhiều năm sau đó: Kiev không bị tháo dỡ mà được cải tạo thành khách sạn. Năm 2011, truyền thông quốc tế đưa tin con tàu trở thành khách sạn tàu sân bay đầu tiên của Trung Quốc, với chi phí cải tạo được cho là gần 100 triệu nhân dân tệ.

Một chiến hạm từng được thiết kế cho cuộc đối đầu hải quân thời Chiến tranh Lạnh vì thế cuối cùng lại đón khách nghỉ dưỡng.

Minsk ba lần thoát “án tử”

Số phận của Minsk còn ngoằn ngoèo hơn. Được đưa vào biên chế năm 1978, Minsk bị loại khỏi Hải quân Nga năm 1993. Năm 1995, con tàu được bán cho một công ty Hàn Quốc để tháo dỡ. Tuy nhiên, sau những phản đối liên quan đến môi trường, Minsk không đi thẳng tới bãi phá dỡ mà được chuyển sang một doanh nghiệp tháo dỡ tàu của Trung Quốc.

Một lần nữa, con tàu thoát khỏi số phận phế liệu. Một nhóm chủ cơ sở trò chơi điện tử tại Trung Quốc đã thành lập Shenzhen Minsk Investment Company, bỏ ra khoảng 4,3 triệu USD để mua con tàu. Minsk sau đó trở thành tâm điểm của công viên quân sự Minsk World tại Thâm Quyến.

Nhưng hành trình của nó vẫn chưa kết thúc. Sau khi công ty sở hữu phá sản, Minsk liên tục đổi chủ và cuối cùng được Dalian Yongjia Group tiếp quản. Năm 2016, con tàu được đưa tới Nam Thông để phục vụ một dự án du lịch.

Ngày 16/8/2024, một vụ hỏa hoạn lớn xảy ra trên Minsk trong quá trình tháo dỡ, cải tạo. Đám cháy tạo ra cột khói lớn và gây thiệt hại đáng kể cho phần thượng tầng của con tàu.

Từ một chiến hạm mang tên lửa chống hạm và máy bay chiến đấu, Minsk cuối cùng lại trở thành một “di tích” của thời đại trước khi tiếp tục đối mặt nguy cơ bị tháo dỡ.

Trong khi đó, Novorossiysk có số phận ngắn ngủi hơn nhiều. Được đưa vào biên chế năm 1982, tàu gặp sự cố nghiêm trọng và bị loại biên năm 1993. Sau đó, nó được bán làm phế liệu và tháo dỡ tại Hàn Quốc vào cuối thập niên 1990.

Chiếc duy nhất vẫn “sống” dưới lá cờ khác

Câu chuyện đặc biệt nhất thuộc về Baku, chiếc thứ tư và cũng là phiên bản cải tiến đáng kể của lớp Kiev.

Baku được đưa vào biên chế năm 1987 nhưng chỉ phục vụ một thời gian ngắn trước khi bị loại biên năm 1996. Khác với Novorossiysk, con tàu không bị bán làm phế liệu.

Ấn Độ mua Baku vào năm 2004. Sau một chương trình cải tạo sâu tại Nga, chiến hạm này được biến đổi từ tàu tuần dương hàng không thành tàu sân bay thông thường, có boong phóng kiểu nhảy cầu để vận hành máy bay MiG-29K/KUB cùng trực thăng.

Con tàu được đưa trở lại hoạt động năm 2013 dưới tên INS Vikramaditya và trở thành tàu sân bay chủ lực của Hải quân Ấn Độ.

Như vậy, trong 4 tàu lớp Kiev do Liên Xô chế tạo, một chiếc trở thành khách sạn ở Trung Quốc, một chiếc trở thành công viên quân sự rồi đối mặt với nguy cơ bị tháo dỡ, một chiếc bị bán làm phế liệu và chiếc cuối cùng được cải tạo để tiếp tục phục vụ trong Hải quân Ấn Độ. Nhưng câu chuyện về tàu sân bay Liên Xô chưa dừng lại ở đó.

Và rồi đến Admiral Kuznetsov

Admiral Kuznetsov không thuộc 4 tàu lớp Kiev nói trên mà là thế hệ kế tiếp, thuộc Project 1143.5. Tuy nhiên, đây mới là con tàu mà Nga cố giữ lại sau khi Liên Xô tan rã.

Kuznetsov từng tham gia các hoạt động triển khai của Hải quân Nga, trong đó có chiến dịch tại khu vực Syria năm 2016. Sau đó, tàu bước vào chương trình sửa chữa và hiện đại hóa kéo dài.

Những sự cố liên tiếp khiến chương trình ngày càng đình trệ. Năm 2018, ụ nổi PD-50 bị chìm trong quá trình sửa chữa, khiến một cần cẩu rơi xuống boong tàu và tạo ra lỗ thủng lớn. Năm 2019, một vụ cháy nghiêm trọng tiếp tục xảy ra trên tàu, khiến 2 công nhân thiệt mạng và nhiều người bị thương.

Đến năm 2025, công việc sửa chữa được xác nhận đã đình chỉ. Chủ tịch Tập đoàn Đóng tàu Thống nhất Nga, Andrei Kostin thậm chí cho biết doanh nghiệp đang thảo luận với Bộ Quốc phòng về khả năng bán hoặc tháo dỡ Kuznetsov.

Tính đến nay, chưa có tuyên bố chính thức cuối cùng rằng Kuznetsov chắc chắn sẽ bị phá dỡ. Tuy nhiên, việc một chiến hạm từng được kỳ vọng trở thành biểu tượng sức mạnh hải quân Nga đứng trước khả năng kết thúc ở bãi phế liệu cho thấy khoảng cách rất lớn giữa tham vọng hải quân thời Liên Xô và nguồn lực mà Moskva có thể duy trì sau năm 1991.

Le Hưng