Sách giáo khoa điện tử: Lộ trình nào để bảo đảm cơ hội tiếp cận công bằng?

Bộ Giáo dục và Đào tạo đang hoàn thiện dự thảo thông tư quy định tiêu chuẩn, quy trình chuyển thể và thẩm định sách giáo khoa điện tử sau khi tổ chức lấy ý kiến rộng rãi. Chủ trương này được đánh giá phù hợp xu thế chuyển đổi số trong giáo dục.

Tuy nhiên, nhiều ý kiến cho rằng việc triển khai cần được tính toán kỹ về lộ trình để bảo đảm quyền lợi học sinh, tránh tạo thêm áp lực, hạn chế nguy cơ phát sinh bất bình đẳng do điều kiện tiếp cận công nghệ giữa các vùng miền còn chênh lệch.

Đặt nền móng pháp lý cho sách giáo khoa điện tử

Đây là lần đầu tiên Bộ Giáo dục và Đào tạo xây dựng một văn bản quy định tương đối đầy đủ về tiêu chuẩn, quy trình chuyển thể và thẩm định sách giáo khoa điện tử biên soạn theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018.

Theo cơ quan soạn thảo, thông tư nhằm cụ thể hóa quy định của Luật Giáo dục 2019, trong đó sách giáo khoa có thể được xuất bản dưới dạng sách in, sách chữ nổi Braille hoặc sách điện tử.

Dự thảo xác định rõ, sách giáo khoa điện tử phải bảo đảm toàn bộ tiêu chuẩn của sách giáo khoa bản in đã được phê duyệt, nội dung không thay đổi. Định dạng số phải tuân thủ quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về xuất bản phẩm điện tử, tương thích trên nhiều thiết bị như máy tính, điện thoại, máy đọc sách; đồng thời chấp hành quy định về bản quyền, lưu chiểu và an toàn thông tin.

Giao diện sách cần hiển thị phù hợp trên các thiết bị khác nhau; phông chữ, cỡ chữ, màu sắc, hiệu ứng hình ảnh, âm thanh phải đáp ứng yêu cầu về sức khỏe thị giác và đặc điểm tâm sinh lý của học sinh từng cấp học. Sách giáo khoa điện tử không được chèn quảng cáo hoặc nội dung mang tính thương mại.

Về tính năng, sách được yêu cầu có chức năng tìm kiếm, đánh dấu, ghi chú, phóng to, thu nhỏ; hỗ trợ các thao tác tương tác cơ bản như chọn đáp án, kéo thả, nghe lặp lại, nhập văn bản. Sách có thể sử dụng trực tuyến hoặc tải về để bảo đảm học sinh vẫn truy cập được khi kết nối internet không ổn định.

Dự thảo cũng quy định việc thực nghiệm kỹ thuật và đánh giá trải nghiệm người dùng trước khi thẩm định chính thức. Sau khi tiếp thu góp ý từ các địa phương, tỷ lệ tiết thực nghiệm được điều chỉnh theo hướng linh hoạt, phù hợp với đặc thù từng môn học.

Hội đồng thẩm định gồm nhà khoa học, nhà quản lý giáo dục, chuyên gia công nghệ và giáo viên đang trực tiếp giảng dạy; trong đó tối thiểu một phần ba là giáo viên dạy môn học tương ứng. Sách được xếp loại “đạt” khi có ít nhất ba phần tư thành viên hội đồng đánh giá đạt.

Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo, ở giai đoạn đầu, sách giáo khoa điện tử được xác định là một nguồn học liệu số trong hệ sinh thái giáo dục, góp phần thúc đẩy chuyển đổi số, chưa đặt mục tiêu thay thế hoàn toàn sách in.

Bảo đảm quyền lợi người học, tránh triển khai nóng

Chủ trương xây dựng khung pháp lý cho sách giáo khoa điện tử nhận được sự quan tâm lớn từ chuyên gia, nhà giáo và phụ huynh.

Nhiều ý kiến nhìn nhận đây là bước đi phù hợp với xu thế chung, song nhấn mạnh cần triển khai thận trọng, có lộ trình và đánh giá tác động đầy đủ.

Một trong những vấn đề được nhắc tới là sự chênh lệch điều kiện tiếp cận công nghệ giữa các khu vực. Ở thành phố, phần lớn gia đình có thiết bị thông minh và đường truyền internet ổn định, học sinh có điều kiện tiếp cận tài liệu số thuận lợi hơn.

Trong khi đó, tại nhiều địa bàn miền núi, vùng sâu, vùng xa, việc sở hữu thiết bị học tập và kết nối mạng vẫn là thách thức. Nếu không có cơ chế hỗ trợ phù hợp, việc đẩy mạnh sách giáo khoa điện tử có thể khiến học sinh ở khu vực khó khăn gặp thêm trở ngại, từ đó làm gia tăng khoảng cách về cơ hội học tập.

Bên cạnh yếu tố hạ tầng, nguy cơ lệ thuộc màn hình, đặc biệt với học sinh nhỏ tuổi, cũng được lưu ý. Các chuyên gia cho rằng sách giáo khoa điện tử có ưu điểm về tính tương tác và khả năng tích hợp đa phương tiện, hỗ trợ cá nhân hóa việc học, nhưng trong điều kiện hiện nay khó có thể thay thế hoàn toàn sách in.

Một số ý kiến của nhà giáo đề nghị làm rõ hơn quy định về bảo mật, không thu thập dữ liệu cá nhân của học sinh tiểu học ngoài những thông tin cần thiết cho mục đích thống kê. Bộ Giáo dục và Đào tạo khẳng định dự thảo tuân thủ các quy định liên quan đến xuất bản, an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu cá nhân; trước mắt chưa đặt vấn đề quản lý dữ liệu học tập cá nhân thông qua sách giáo khoa điện tử.

Theo đề xuất từ các nhà trường, việc cho phép sử dụng thiết bị điện tử trong lớp học cũng cần được hướng dẫn cụ thể để tránh lạm dụng vào mục đích giải trí. Cũng có ý kiến từ phía phụ huynh bày tỏ băn khoăn về chi phí đầu tư thiết bị, bảo trì, thay thế khi hư hỏng, nhất là với những gia đình còn khó khăn.

Nhiều ý kiến đề xuất nên triển khai thí điểm tại những cơ sở giáo dục đủ điều kiện về hạ tầng và đội ngũ, kết hợp linh hoạt giữa sách in và sách điện tử trong giai đoạn đầu, đặc biệt thận trọng với cấp tiểu học.

Thực tế ấy cho thấy, từ chủ trương đến thực tiễn là một quá trình cần được chuẩn bị kỹ lưỡng. Để sách giáo khoa điện tử thực sự phát huy hiệu quả, việc triển khai phải gắn với bảo đảm hạ tầng đồng bộ, cơ chế hỗ trợ học sinh ở vùng khó khăn và lộ trình phù hợp để không làm nới rộng khoảng cách giữa học sinh thành thị và miền núi.

Bản quyền thuộc Cơ quan Báo và Phát thanh, truyền hình Hà Nội - Cơ quan chủ quản: Thành ủy Hà Nội

Giấy phép số 69/GP-BTTTT, Bộ Thông tin và Truyền thông cấp ngày 20/02/2023.

Địa chỉ trụ sở 1: 44 Lê Thái Tổ, phường Hoàn Kiếm, Hà Nội.

Địa chỉ trụ sở 2: Số 3-5 Huỳnh Thúc Kháng, phường Láng, Hà Nội

ĐT: (024) 38253067 – 0865116699

Giám đốc: Vũ Minh Tuấn

Các Phó Giám đốc: Nguyễn Minh Đức, Nguyễn Thành Lợi, Nguyễn Kim Khiêm.

Liên hệ tòa soạn: [email protected]

Liên hệ quảng cáo: (024) 39286000. Báo giá quảng cáo: Báo điện tử | Báo giấy

Tổng đài Trung tâm Phát hành: 02439288772; 02432668039