OPEC+ vừa công bố nâng hạn ngạch sản xuất từ tháng 9, nhưng diễn biến mới nhất cho thấy thị trường dầu đang nhìn nhiều hơn về eo biển Hormuz. Giá dầu giảm mạnh khi Washington phát tín hiệu ưu tiên ngoại giao, rồi lại xuất hiện bất định khi Tehran cho biết

Hạn ngạch tăng, dầu chưa chắc đã ra thị trường

Ngày 2/8, nhóm các thành viên chủ chốt của OPEC+ đã thống nhất nâng hạn ngạch thêm khoảng 188.000 thùng/ngày từ tháng 9/2026, hoàn tất quá trình đảo ngược lớp cắt giảm tự nguyện 1,65 triệu thùng/ngày bắt đầu từ năm 2023.

Nếu chỉ nhìn vào quyết định này, câu chuyện có vẻ quen thuộc: OPEC+ nới hạn ngạch, thị trường có thêm dầu và khả năng giảm giá tăng lên. Nhưng “cách đọc” đó dễ đánh đồng ba thứ khác nhau: hạn ngạch được phép sản xuất, sản lượng thực tế và lượng dầu cuối cùng có thể xuất khẩu.

Theo giới phân tích, khoảng cách này đang rất lớn. Nhiều thành viên OPEC+ vẫn sản xuất thấp hơn đáng kể so với mục tiêu, trong khi xung đột tại Trung Đông và gián đoạn liên quan đến Nga, Kazakhstan tiếp tục hạn chế khả năng đưa dầu ra thị trường. Vì vậy, quyết định mức tăng trên của OPEC+ là tín hiệu chính sách, chứ không phải cam kết rằng người mua sẽ nhận thêm đúng lượng dầu đó từ tháng 9.

Dữ liệu của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) phần nào cho thấy rõ điều này. Nguồn cung dầu toàn cầu trong tháng 6 tăng 4,1 triệu thùng/ngày lên 98,8 triệu thùng/ngày khi dòng chảy qua Hormuz phục hồi một phần. Dù vậy, sản lượng thế giới vẫn thấp hơn khoảng 9,4 triệu thùng/ngày so với trước xung đột.

Nói cách khác, câu hỏi quan trọng hiện nay không chỉ là OPEC+ muốn bơm thêm bao nhiêu dầu, mà là bao nhiêu dầu được phép sản xuất thực sự có thể rời mỏ, lên tàu và tới khách hàng.

Yếu tố đang quyết định khoảng cách giữa công suất và nguồn cung thực

IEA ước tính khoảng 20 triệu thùng dầu và sản phẩm dầu mỏ mỗi ngày đi qua eo biển Hormuz trước khi xung đột làm dòng vận tải gần như ngưng trệ. Quy mô này tương đương khoảng một phần tư lượng dầu vận chuyển bằng đường biển trên toàn cầu, cho thấy khó có tuyến thay thế nào có thể nhanh chóng bù đắp nếu Hormuz vẫn bị gián đoạn nghiêm trọng.

Khả năng đi vòng cũng có giới hạn. Một phần dầu của vùng Vịnh có thể được chuyển qua các hệ thống đường ống và cảng xuất khẩu khác, nhưng công suất đó nhỏ hơn đáng kể so với lượng dầu thường xuyên đi qua Hormuz. Chính hạn chế về hạ tầng thay thế khiến một sự cố - nhất là về tuyến vận tải - có khả năng buộc các nước sản xuất phải giảm khai thác dù công suất tại mỏ vẫn còn.

Vì vậy, việc một nước có công suất dự phòng hay được nâng hạn ngạch không tự động biến thành nguồn cung khả dụng. Nếu tàu chở dầu không thể lưu thông bình thường, dầu vẫn có thể nằm lại trong kho hoặc bị trì hoãn xuất khẩu.

Dữ liệu IEA tháng 6 cũng cho thấy cơ chế này. Tổng xuất khẩu dầu của vùng Vịnh, bao gồm cả lượng đi theo các tuyến tránh Hormuz, tăng 6,5 triệu thùng/ngày lên 16,1 triệu thùng/ngày khi lưu lượng qua eo biển phục hồi một phần. Tuy nhiên, mức này vẫn thấp hơn đáng kể so với trung bình khoảng 24 triệu thùng/ngày trước chiến sự.

So với biến động hàng triệu thùng/ngày của dòng chảy vật chất qua khu vực, thay đổi 188.000 thùng/ngày trong hạn ngạch OPEC+ là tương đối nhỏ. Đây là lý do một tin về khả năng Hormuz mở lại có thể tác động mạnh lên giá dầu hơn một quyết định tăng hạn ngạch được đưa ra.

Diễn biến ngày 3/8 minh họa khá rõ. Tính đến 07h02 GMT, dầu thô Brent giảm 4,65 USD, tương đương 5,29%, xuống 83,28 USD/thùng; WTI giảm 5,20 USD, tương đương 6,14%, xuống 79,47 USD/thùng. Giá giảm diễn ra dù mức tăng hạn ngạch của OPEC+ phải tới tháng 9 mới có hiệu lực.

Điều đáng chú ý là thị trường lúc đó đang định giá một kỳ vọng, chứ chưa phải một lượng dầu mới thực sự quay lại. Nguyên nhân chính khiến giá dầu thô giảm là bởi vào ngày trước đó, ông Trump nói cuộc đàm phán với Iran sẽ diễn ra ngày 3/8 và không đặt thời hạn cho một thỏa thuận, qua đó làm gia tăng kỳ vọng rằng căng thẳng có thể hạ nhiệt và Hormuz có cơ hội được mở lại.

Tuy nhiên, chỉ vài giờ sau, câu chuyện ngoại giao lại bớt chắc chắn, khi Iran cho biết hiện không có đàm phán trực tiếp với Mỹ và chỉ đang trao đổi với Oman về một cơ chế đi lại tạm thời qua Hormuz.

Vì vậy, Hormuz hiện không chỉ là một yếu tố địa chính trị cộng thêm vào giá dầu. Nó đang quyết định khoảng cách giữa công suất sản xuất và lượng dầu thực sự có thể giao dịch.

Nếu Hormuz mở lại, bài toán của OPEC+ có thể đảo chiều

Chính yếu tố đang hạn chế tác dụng của quyết định nâng hạn ngạch có thể đặt OPEC+ trước một bài toán ngược nếu vận tải được bình thường hóa bền vững.

Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA) ngày 7/7 đã nâng dự báo sản lượng dầu toàn cầu sau khi lưu lượng tàu qua Hormuz tăng lên, theo sau biên bản ghi nhớ Mỹ-Iran ngày 18/6. Cơ quan này kỳ vọng sản lượng dầu thô và dòng chảy thương mại có thể trở lại gần mức trước xung đột vào cuối năm 2026, với phần lớn sản lượng từng phải đóng lại được phục hồi vào quý I/2027.

Giới phân tích cũng nhận định, nếu một thỏa thuận đủ bền vững giúp vận tải qua Hormuz an toàn trở lại, các thành viên OPEC+ có thể nâng sản lượng tương đối nhanh, trong khi những nhà sản xuất khác cũng có động lực tối đa hóa xuất khẩu. Khi đó, thị trường có thể chuyển từ lo thiếu dầu sang lo nguồn cung phục hồi quá nhanh.

Đây là lúc OPEC+ phải cân bằng mục tiêu bảo vệ thị phần với nguy cơ lượng dầu quay lại thị trường quá nhanh gây áp lực giảm giá. Vì vậy, giá trị của quyết định ngày 2/8 không nằm ở chỗ 188.000 thùng/ngày sẽ thay đổi cán cân cung cầu ngay lập tức, mà ở chỗ nó cho thấy nhóm vẫn muốn giữ dư địa điều chỉnh trong một thị trường mà nguồn cung thực tế phụ thuộc mạnh vào địa chính trị và logistics.

Với châu Á, khác biệt này đặc biệt đáng chú ý bởi khu vực là điểm đến lớn của dầu từ vùng Vịnh. Phản ứng của thị trường Ấn Độ ngày 3/8 là một ví dụ. Tính đến 9h49 giờ IST, chỉ số Nifty 50 tăng 0,67% lên 24.546,80 điểm, trong khi chỉ số Sensex tăng 0,66% lên 78.613,05 điểm, trong bối cảnh Brent giảm khoảng 5% và Ấn Độ là một nền kinh tế nhập khẩu năng lượng lớn. Đồng rupee cùng ngày cũng lên mức cao nhất gần một tháng, đạt 95,13 rupee/USD, trong đó giá dầu giảm là một yếu tố hỗ trợ đáng kể.

Bởi vậy, quyết định mới của OPEC+ không đồng nghĩa nguồn cung thực tế sẽ tăng tương ứng. Chừng nào khoảng cách giữa “được phép sản xuất” và “có thể giao hàng” còn lớn, Hormuz vẫn là biến số quyết định.

LĐ (thoibaonganhang.vn)