‘Nở rộ’ xét nghiệm tại nhà, chuyên gia khuyến cáo gì?

Theo PGS.TS Nguyễn Lân Hiếu, Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, những năm gần đây, dịch vụ lấy máu xét nghiệm tại nhà trở nên phổ biến nhờ sự tiện lợi. Chỉ cần một cuộc gọi, kỹ thuật viên sẽ đến tận nơi lấy mẫu, người bệnh không phải chen chúc ở bệnh viện hay mất thời gian chờ đợi.

Với nhiều trường hợp bệnh nhẹ hoặc cần theo dõi định kỳ, hình thức này mang lại hiệu quả rõ rệt. Chẳng hạn, người bị sốt có thể làm xét nghiệm CRP để hỗ trợ phân biệt nguy cơ nhiễm khuẩn hay sốt virus. Nếu chỉ số không tăng, bác sĩ có thể hướng dẫn theo dõi và điều trị triệu chứng tại nhà mà chưa cần nhập viện.

Tuy nhiên, phía sau sự thuận tiện ấy vẫn có không ít rủi ro nếu người bệnh quá tin vào kết quả xét nghiệm hoặc tự ý chỉ định hàng loạt xét nghiệm không cần thiết.

Điều quan trọng đầu tiên là cần tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi lấy máu. Nhiều người có tâm lý “tiện thì làm luôn”, dẫn tới bỏ sót xét nghiệm cần thiết hoặc ngược lại làm quá nhiều chỉ số không có giá trị theo dõi bệnh.

Với người tái khám định kỳ, cách đơn giản nhất là mang theo kết quả cũ và làm lại đúng danh mục xét nghiệm trước đó. Điều này vừa tiết kiệm chi phí, vừa giúp bác sĩ dễ so sánh diễn tiến bệnh qua từng giai đoạn.

Một thực tế khá phổ biến hiện nay là tình trạng lạm dụng xét nghiệm. Khi đến lấy mẫu, nhiều kỹ thuật viên thường gợi ý làm thêm các gói kiểm tra tổng quát hoặc marker ung thư với tâm lý “đằng nào cũng lấy máu một lần”. Không ít người vì lo lắng mà đồng ý thực hiện hàng loạt xét nghiệm đắt tiền dù không có chỉ định chuyên môn rõ ràng.

Theo bác sĩ, marker ung thư không phải công cụ sàng lọc dành cho mọi người khỏe mạnh. Nếu sử dụng tùy tiện, kết quả bất thường giả có thể khiến người bệnh hoang mang, kéo theo hàng loạt kiểm tra không cần thiết.

Ngoài câu chuyện chỉ định xét nghiệm, chất lượng mẫu bệnh phẩm cũng là yếu tố đáng lưu ý. Dù hệ thống máy móc hiện đại đến đâu, mẫu máu phải vận chuyển quãng đường dài vẫn khó đạt độ ổn định như mẫu được xử lý trực tiếp tại bệnh viện.

Trong khi đó, hệ thống bảo quản mẫu chuyên nghiệp có chi phí rất cao nên không phải đơn vị nào cũng đầu tư đầy đủ cho toàn bộ dịch vụ lấy máu tại nhà.

Bác sĩ Hiếu kể từng gặp trường hợp bệnh nhân lo lắng vì nhận kết quả Creatinin tăng tới 135 µmol/L, cao hơn ngưỡng bình thường hơn 20%. Điều đáng nói là người này hoàn toàn không có triệu chứng, các chỉ số khác như Ure đều bình thường.

Sau khi được tư vấn, bệnh nhân làm lại xét nghiệm chức năng thận tại cơ sở khác. Kết quả Creatinin giảm còn 67 µmol/L, nằm hoàn toàn trong giới hạn bình thường.

Theo bác sĩ, những tình huống như vậy không hiếm gặp và có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân như chất lượng mẫu máu, quá trình bảo quản hoặc sai số kỹ thuật.

Ngoài ra, tay nghề người lấy máu cũng là yếu tố không thể xem nhẹ. Không phải ai thực hiện dịch vụ tại nhà cũng là nhân viên y tế được đào tạo bài bản để xử trí các tình huống như tụt huyết áp, phản ứng cường phế vị hay tai biến khi lấy máu.

Nhiều người chỉ tham gia các khóa đào tạo ngắn hạn nên khả năng tư vấn chuyên môn còn hạn chế. Vì vậy, người bệnh không nên phụ thuộc hoàn toàn vào lời giải thích của kỹ thuật viên mà cần trao đổi trực tiếp với bác sĩ điều trị.

Các chuyên gia đánh giá lấy máu xét nghiệm tại nhà vẫn là xu hướng y tế văn minh, đặc biệt trong mô hình khám chữa bệnh từ xa và chăm sóc sức khỏe cá thể hóa.

Tuy nhiên, để dịch vụ này thực sự an toàn và hiệu quả, là người bệnh thông thái, người bệnh cần lựa chọn cơ sở uy tín, xác định rõ danh mục xét nghiệm cần làm và luôn tham khảo ý kiến bác sĩ khi nhận kết quả bất thường.

Điều quan trọng nhất là không tự suy diễn bệnh chỉ dựa trên vài con số xét nghiệm. Một kết quả tăng hoặc giảm bất thường đôi khi chưa phản ánh chính xác tình trạng sức khỏe, nhưng lại đủ khiến nhiều người rơi vào hoang mang không cần thiết.