Những xét nghiệm không nên bỏ qua khi bước sang tuổi 40

Bước qua tuổi 40, cơ thể bắt đầu có những thay đổi khó nhận ra bằng cảm giác hằng ngày. Huyết áp có thể tăng, mỡ máu rối loạn, đường huyết âm thầm đi lên, trong khi gan và thận vẫn có thể tổn thương dù chưa xuất hiện triệu chứng rõ ràng.

Theo bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam, đây là giai đoạn mỗi người nên có một lần đánh giá tương đối toàn diện về tim mạch, chuyển hóa, gan, thận và nguy cơ ung thư.

Tuy nhiên, ông lưu ý không nên hiểu khám sức khỏe dự phòng là làm càng nhiều xét nghiệm càng tốt. “Điều quan trọng là làm đúng xét nghiệm, đúng thời điểm và đúng theo nguy cơ cá nhân”, bác sĩ nói.

Sau lần kiểm tra ban đầu, việc theo dõi có thể được điều chỉnh tùy kết quả và tiền sử của từng người.

Kiểm tra huyết áp

Trong các kiểm tra sức khỏe, đo huyết áp là việc đơn giản nhưng có giá trị lớn. Tăng huyết áp có thể diễn biến âm thầm trong nhiều năm, đến khi gây biến chứng tim mạch, não hoặc thận, người bệnh mới nhận ra.

Để có kết quả đáng tin cậy, nên ngồi nghỉ vài phút trước khi đo, tránh đo ngay sau khi uống cà phê, hút thuốc hoặc vận động mạnh. Nếu một lần đo cho kết quả cao, không nên vội kết luận nhưng cũng không nên bỏ qua.

Có thể đo lại ở những thời điểm khác nhau hoặc theo dõi huyết áp tại nhà. Trong một số trường hợp, bác sĩ sẽ chỉ định đo huyết áp lưu động để đánh giá chính xác hơn.

Kiểm soát vòng eo

Sau tuổi 40, cân nặng không phải chỉ số duy nhất cần quan tâm. Có người không thừa cân rõ rệt nhưng lại tích nhiều mỡ quanh bụng, tình trạng thường liên quan đến kháng insulin, gan nhiễm mỡ, tăng triglyceride và nguy cơ tim mạch.

Vì vậy, bên cạnh cân nặng, nên theo dõi vòng eo và tình trạng mỡ bụng. Những thay đổi này có thể là dấu hiệu cho thấy chuyển hóa đang bắt đầu gặp vấn đề, ngay cả khi cơ thể chưa xuất hiện triệu chứng.

Xét nghiệm đường huyết

Xét nghiệm đường huyết lúc đói và HbA1c giúp phát hiện sớm rối loạn đường huyết. Trong đó, HbA1c phản ánh mức đường huyết trung bình trong khoảng 2-3 tháng, thay vì chỉ cho biết kết quả tại thời điểm lấy máu.

Những người béo bụng, triglyceride cao, có người thân mắc tiểu tháo đường, từng bị tiểu đường thai kỳ hoặc có đường huyết ở mức giáp ranh có thể cần làm thêm nghiệm pháp dung nạp glucose theo chỉ định của bác sĩ.

Với mỡ máu, xét nghiệm cơ bản thường gồm cholesterol toàn phần, LDL-C, HDL-C và triglyceride. Nếu có tiểu đường, béo bụng, triglyceride cao, bệnh tim mạch hoặc tiền sử gia đình mắc bệnh tim mạch sớm, bác sĩ có thể cân nhắc các xét nghiệm chuyên sâu hơn để đánh giá nguy cơ.

Đánh giá chức năng gan, thận

Một trong những sai lầm thường gặp là chỉ kiểm tra thận khi đã thấy phù chân, tiểu bất thường hoặc mệt mỏi kéo dài. Khi những dấu hiệu này xuất hiện, tổn thương có thể đã tiến triển.

Kiểm tra chức năng thận giúp phát hiện sớm bất thường và tạo cơ hội kiểm soát những yếu tố gây tổn thương như tăng huyết áp, đường huyết cao. Đây cũng là lý do người trên 40 tuổi không nên chỉ dựa vào cảm giác “vẫn khỏe” để đánh giá chức năng của cơ quan này.

Với gan, người thừa cân, béo bụng, uống nhiều rượu bia, mỡ máu cao hoặc tiểu đường nên được kiểm tra men gan và siêu âm bụng khi có chỉ định. Gan nhiễm mỡ ngày càng phổ biến, đặc biệt ở những người có rối loạn chuyển hóa.

Trong một số trường hợp có biểu hiện kéo dài như mệt mỏi, thay đổi cân nặng, rối loạn giấc ngủ, táo bón hoặc tiêu chảy không rõ nguyên nhân, bác sĩ có thể cân nhắc kiểm tra tuyến giáp, thường bắt đầu với TSH và làm thêm FT4 nếu cần.

Tầm soát ung thư

Với ung thư vú, phụ nữ 40-54 tuổi có thể bắt đầu chụp X-quang tuyến vú hàng năm. Từ 55 tuổi, có thể chuyển sang hai năm một lần hoặc tiếp tục kiểm tra hàng năm tùy lựa chọn và nguy cơ. Việc sàng lọc nên được duy trì khi người phụ nữ còn đủ sức khỏe và dự kiến sống thêm ít nhất 10 năm.

Ung thư đại trực tràng là mốc khác cần lưu ý. Người từ 45 tuổi trở lên nên bắt đầu trao đổi với bác sĩ về sàng lọc nhằm phát hiện ung thư và polyp tiền ung thư.

Với ung thư cổ tử cung, lịch sàng lọc bắt đầu sớm hơn. Phụ nữ 21-29 tuổi thường được xét nghiệm Pap ba năm một lần. Từ 30-65 tuổi, có thể lựa chọn xét nghiệm HPV đơn độc hoặc kết hợp Pap và HPV theo lịch phù hợp.

Sàng lọc ung thư phổi bằng CT liều thấp cũng chỉ dành cho nhóm nguy cơ cao, không phải xét nghiệm đại trà. Đối tượng cần được đánh giá dựa trên tuổi, tiền sử hút thuốc và thời gian kể từ khi bỏ thuốc.

Theo bác sĩ Hoàng, điều quan trọng là không chạy theo những gói “tầm soát toàn thân” với hàng loạt xét nghiệm, chụp CT hoặc xét nghiệm dấu ấn ung thư khi chưa có chỉ định. “Khám dự phòng tốt không phải là khám càng nhiều càng tốt. Khám tốt là biết nguy cơ của mình và chọn đúng công cụ để tìm nguy cơ đó“, ông nói.

Ở tuổi 40, một lần kiểm tra sức khỏe vì thế không chỉ để tìm bệnh. Quan trọng hơn, đó là lúc mỗi người nhìn lại những nguy cơ đang tích tụ âm thầm và điều chỉnh chúng trước khi cơ thể buộc phải lên tiếng.