Những điểm mới quan trọng của Luật Thủ đô 2026

Hà Nội được áp dụng cơ chế thuận lợi hơn từ văn bản trung ương ban hành sau

Theo khoản 3 Điều 5 Luật Thủ đô 2026, trường hợp văn bản quy phạm pháp luật của cơ quan nhà nước ở trung ương, bao gồm cả văn bản quy định cơ chế, chính sách áp dụng cho các đối tượng, địa phương khác, ban hành sau ngày Luật Thủ đô, văn bản thi hành Luật Thủ đô có hiệu lực thi hành có quy định cơ chế, chính sách ưu đãi hoặc thuận lợi hơn quy định của Luật Thủ đô, văn bản thi hành Luật Thủ đô thì việc áp dụng do HĐND thành phố quyết định.

Cho phép thành phố Hà Nội thí điểm cơ chế, chính sách khác luật

Theo Luật Thủ đô 2026, thành phố được quyết định thí điểm cơ chế, chính sách mới, khác với luật, nghị quyết của Quốc hội hoặc đối với những vấn đề chưa được pháp luật quy định để áp dụng tại thành phố Hà Nội. Phạm vi thí điểm bao gồm:

- Mô hình mới về tổ chức bộ máy các cấp chính quyền của Thành phố, mô hình quản trị, kiến tạo tiên tiến, hiện đại; chế độ công vụ, công chức;

- Mô hình kinh tế mới dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, giáo dục, đào tạo, văn hóa, y tế và chăm sóc sức khỏe;

- Mô hình nông nghiệp sinh thái, nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, nông nghiệp đô thị;

- Mô hình quản lý đô thị, nông thôn, không gian và phát triển bền vững;

- Phương thức khai thác, huy động, phân bố và sử dụng hiệu quả nguồn lực để phát triển và quản trị Thủ đô;

- Giải pháp xử lý các vấn đề ảnh hưởng nghiêm trọng, trực tiếp đến chất lượng sống của người dân hoặc sự phát triển kinh tế - xã hội của Thủ đô;

- Cơ chế, chính sách khác theo chỉ đạo của cấp có thẩm quyền.

Hà Nội được điều chỉnh thủ tục hành chính khác quy định của trung ương

Điểm a khoản 2 Điều 8 Luật Thủ đô 2026 cho phép HĐND, UBND và Chủ tịch UBND thành phố ban hành văn bản quy phạm pháp luật để quy định khác về trình tự, thủ tục và thẩm quyền giải quyết thủ tục hành chính đang được quy định trong văn bản của cơ quan nhà nước ở trung ương.

Tuy nhiên, Luật đồng thời quy định rõ việc điều chỉnh không được làm phát sinh thêm thành phần hồ sơ, điều kiện thủ tục hoặc kéo dài thời gian giải quyết.

Hà Nội được tăng mức xử phạt vi phạm hành chính tối đa gấp 2 lần

Luật Thủ đô năm 2026 tiếp tục kế thừa Luật Thủ đô năm 2024, nâng mức xử phạt vi phạm hành chính tại 9 lĩnh vực: Văn hóa, quảng cáo, đất đai, xây dựng, phòng cháy, chữa cháy, an toàn thực phẩm, giao thông đường bộ, bảo vệ môi trường, an ninh, trật tự, an toàn xã hội với phạm vi áp dụng toàn thành phố.

Theo đó, HĐND thành phố quy định mức tiền phạt vi phạm hành chính cao hơn nhưng không quá 2 lần mức tiền phạt chung theo quy định của Chính phủ với các hành vi vi phạm tương ứng trong 9 lĩnh vực trên.

Áp dụng biện pháp ngừng cung cấp điện, nước

Quy định việc áp dụng biện pháp hành chính ngừng cung cấp dịch vụ điện, nước đối với công trình, cơ sở sản xuất, kinh doanh để đảm bảo an ninh, trật tự, an toàn xã hội trên địa bàn thành phố của Luật Thủ đô năm 2026 tiếp tục cơ bản kế thừa Luật Thủ đô năm 2024.

Theo đó, Luật Thủ đô năm 2026 quy định đối tượng bị áp dụng biện pháp ngừng cung cấp dịch vụ điện nước gồm:

- Công trình xây dựng sai quy hoạch, công trình xây dựng không có giấy phép xây dựng đối với trường hợp theo quy định phải có giấy phép hoặc xây dựng sai với nội dung trong giấy phép xây dựng; công trình xây dựng sai với thiết kế xây dựng được phê duyệt đối với trường hợp được miễn giấy phép xây dựng;

- Công trình xây dựng trên đất bị lấn, chiếm theo quy định của pháp luật về đất đai;

- Công trình xây dựng thuộc diện phải thẩm duyệt hoặc thẩm định thiết kế về phòng cháy, chữa cháy nhưng được tổ chức thi công khi chưa có giấy chứng nhận hoặc văn bản thẩm duyệt hoặc văn bản thẩm định thiết kế về phòng cháy, chữa cháy của cơ quan quản lý chuyên ngành;

- Công trình thi công không đúng theo thiết kế về phòng cháy, chữa cháy đã được thẩm duyệt hoặc thẩm định;

- Công trình xây dựng, phần công trình xây dựng, hạng mục công trình xây dựng, cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ chưa có văn bản chấp thuận kết quả nghiệm thu về phòng cháy, chữa cháy của cơ quan quản lý chuyên ngành mà đã đưa vào hoạt động;

- Cơ sở kinh doanh dịch vụ vũ trường, kinh doanh dịch vụ karaoke không bảo đảm các điều kiện an toàn về phòng cháy, chữa cháy;

- Cơ sở sản xuất, kinh doanh, công trình xây dựng vi phạm trong lĩnh vực môi trường mà không thực hiện yêu cầu về việc dừng hành vi vi phạm, quyết định của cơ quan có thẩm quyền về đình chỉ hoạt động hoặc biện pháp khắc phục hậu quả;

- Công trình thuộc trường hợp phải phá dỡ và đã có quyết định di dời khẩn cấp của cơ quan có thẩm quyền.

Chủ tịch UBND thành phố, Chủ tịch UBND cấp xã quyết định áp dụng biện pháp ngừng cung cấp dịch vụ điện, nước trong các trường hợp này.

Chính sách nhà ở, cải tạo đô thị hướng tới nâng chất lượng sống

Điều 12 Luật Thủ đô năm 2026 đặt ra cơ chế phát triển đô thị, nhà ở theo hướng hiện đại, đồng bộ hạ tầng; ưu tiên nhà ở xã hội, nhà ở tái định cư, cải thiện môi trường sống.

Cụ thể, việc đầu tư xây dựng, cải tạo, chỉnh trang, tái thiết đô thị và phát triển nhà ở trên địa bàn thành phố phải bảo đảm các nguyên tắc sau đây:

- Xây dựng các khu đô thị, đô thị thông minh, đô thị đa chức năng, đa mục tiêu, khu nhà ở xã hội theo hướng hiện đại, thuận tiện, đồng bộ với việc xây dựng hạ tầng kỹ thuật đô thị và hạ tầng xã hội;

- Phù hợp quy hoạch, quy chế quản lý kiến trúc, thiết kế đô thị; bảo đảm tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật về xây dựng, phòng cháy, chữa cháy;

- Bảo vệ các di sản văn hóa, lịch sử, thiên nhiên, kiến trúc, cảnh quan; bảo vệ, phát triển không gian xanh, không gian mặt nước;

- Bảo đảm hài hòa lợi ích người dân, nhà nước, doanh nghiệp; ưu tiên bố trí tái định cư tại chỗ; nâng cao tiện ích đô thị, cải thiện môi trường sống, sinh kế cho dân cư ở khu vực cải tạo, chỉnh trang;

- Ưu tiên, hỗ trợ tổ chức, cộng đồng dân cư tự đề xuất, tự thực hiện dự án cải tạo, chỉnh trang, tái thiết đô thị.

Người dân được hưởng chính sách y tế, an sinh mở rộng hơn

Người dân sẽ được chính sách y tế rộng mở hơn với việc HĐND thành phố quy định chính sách hỗ trợ từ ngân sách thành phố để chi trả cho các chi phí khám bệnh, chữa bệnh ngoài phạm vi chi trả của quỹ bảo hiểm y tế theo lộ trình phù hợp; việc khám sức khỏe, khám sàng lọc miễn phí định kỳ cho người dân Thủ đô.

Kinh phí thực hiện việc khám sức khỏe, khám sàng lọc được bảo đảm thực hiện từ ngân sách thành phố theo lộ trình phù hợp, nguồn xã hội hóa và các nguồn khác theo quy định của pháp luật.

Luật cũng cho phép HĐND thành phố được quy định chính sách xã hội, an sinh xã hội, phúc lợi xã hội của Thủ đô theo hướng mở rộng đối tượng, nâng mức thụ hưởng bảo đảm hệ thống an sinh xã hội đa dạng, toàn diện, hiện đại, bền vững, bao phủ toàn dân, ưu tiên cho các đối tượng yếu thế, người dễ bị tổn thương, người sống ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, người cần hỗ trợ khẩn cấp.

Quy định mới về không gian ngầm, không gian tầm thấp và tầm cao tại thành phố Hà Nội

Căn cứ Điều 11 Luật Thủ đô năm 2026 quy định quản lý, khai thác, sử dụng không gian ngầm, không gian tầm thấp, không gian tầm cao như sau:

- Việc quản lý, khai thác, sử dụng không gian ngầm, không gian tầm thấp, không gian tầm cao phải tuân theo các nguyên tắc sau đây:

+ Bảo đảm phù hợp với điều kiện tự nhiên, khí tượng, địa chất, địa mạo, thủy văn; bảo đảm an toàn trong quá trình sử dụng và sau khi kết thúc sử dụng;

+ Phù hợp với Quy hoạch tổng thể Thủ đô;

+ Bảo đảm quốc phòng, an ninh; ưu tiên các công trình có tính lưỡng dụng, có khả năng sẵn sàng chuyển sang phục vụ nhu cầu quốc phòng, an ninh; bảo tồn không gian văn hóa và cảnh quan môi trường, di tích lịch sử - văn hóa, danh lam thắng cảnh;

+ Bảo đảm kết nối đồng bộ giữa các công trình;

+ Khuyến khích, tạo điều kiện thuận lợi cho việc đầu tư các dự án khai thác, sử dụng không gian ngầm, không gian tầm thấp, không gian tầm cao.

- Không gian ngầm, không gian tầm thấp, không gian tầm cao phải được quy hoạch, phân vùng chức năng để quản lý, khai thác, sử dụng.

- HĐND thành phố quy định:

+ Việc lập, thẩm định, phê duyệt, điều chỉnh quy hoạch không gian ngầm, không gian tầm thấp, không gian tầm cao sau khi có ý kiến thống nhất của Bộ Quốc phòng, Bộ Công an, Bộ Xây dựng và tham vấn ý kiến của các Bộ, cơ quan ngang Bộ khác có liên quan;

+ Mức giới hạn độ sâu trong lòng đất mà người sử dụng đất thuộc địa bàn Thành phố được sử dụng phù hợp với quy hoạch và không phải trả tiền sử dụng không gian ngầm;

+ Việc sử dụng lòng đất ngoài giới hạn độ sâu mà tổ chức, cá nhân được phép sử dụng quy định tại điểm b khoản 3 Điều 11 Luật Thủ đô năm 2026 và việc nộp tiền, miễn, giảm tiền sử dụng không gian ngầm;

+ Chính sách ưu đãi, hỗ trợ, khuyến khích đầu tư, phát triển công trình ngầm, khai thác không gian tầm thấp, không gian tầm cao;

+ Các khoản thu từ việc khai thác, sử dụng không gian ngầm, không gian tầm thấp, không gian tầm cao.

- UBND thành phố quy định biện pháp quản lý, khai thác, sử dụng không gian ngầm, không gian tầm thấp, không gian tầm cao; quản lý hạ tầng, công nghệ, phương tiện hoạt động trong không gian ngầm, không gian tầm thấp, không gian tầm cao.

Người dân có cơ hội tham gia nhiều hơn vào quản trị đô thị

Khoản 2 điểm b Điều 7, khoản 3 điểm d Điều 8 Luật Thủ đô năm 2026 quy định Hà Nội có cơ chế phát huy dân chủ ở cơ sở, huy động sự tham gia của người dân trong quản trị địa phương; cơ chế khoán việc và cơ chế khác để phát huy vai trò tự quản của thôn, tổ dân phố. Đồng thời, khi xây dựng một số chính sách, quy định mới phải tham vấn ý kiến của đối tượng chịu tác động trực tiếp…

Mở rộng mạnh cơ chế tài chính, ngân sách cho thành phố Hà Nội

Căn cứ Điều 21 Luật quy định quản lý, sử dụng tài chính, ngân sách như sau:

Theo đó, ngân sách trung ương bổ sung có mục tiêu cho ngân sách thành phố toàn bộ phần tăng thu từ nhiều khoản như thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế thu nhập cá nhân, thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế bảo vệ môi trường, thuế xuất nhập khẩu và một số khoản phí, lệ phí trung ương thu trên địa bàn.

Ngoài ra, HĐND thành phố còn được quyết định phát hành trái phiếu đô thị, trái phiếu xanh, thành lập quỹ tài chính ngoài ngân sách, bảo lãnh vay vốn và sử dụng ngân sách thành phố để hỗ trợ địa phương khác hoặc hỗ trợ nước ngoài.