Nguyên nhân khói mù ở Đông Nam Á nghiêm trọng nhất trong 10 năm

Nhiều tuần qua, khói mù từ các đám cháy rừng tại Indonesia lan rộng trong điều kiện khô hạn kéo dài, không chỉ bao phủ nhiều thành phố trong nước mà còn tràn sang Malaysia, Singapore, Philippines và Việt Nam. Tình trạng khiến khu vực đối diện nguy cơ trải qua đợt ô nhiễm khói mù nghiêm trọng nhất hơn 10 năm.

Nguyên nhân khói mù năm nay nghiêm trọng hơn

Cháy rừng và khói mù gần như xuất hiện hằng năm tại Đông Nam Á, chủ yếu liên quan đến hoạt động đốt thực vật để dọn đất phục vụ sản xuất nông nghiệp. Tuy nhiên, năm nay, hiện tượng El Niño mạnh bất thường khiến mùa khô kéo dài, tạo điều kiện để những đám cháy vượt ngoài tầm kiểm soát.

Biến đổi khí hậu cũng góp phần làm gia tăng tần suất và cường độ hạn hán. Nhiều khu vực từng bị khai thác và canh tác nông nghiệp quy mô lớn trong nhiều thập kỷ đã suy thoái, khiến thảm thực vật dễ bắt lửa hơn.

Các đám cháy tập trung trên đảo Borneo, Sumatra và nhiều khu vực khác của Indonesia, lan qua những cánh rừng và vùng đất than bùn khô cạn. Khác với cháy rừng thông thường, lửa trên đất than bùn có thể âm ỉ sâu dưới lòng đất trong thời gian dài, khiến công tác dập tắt đặc biệt khó khăn.

Quá trình cháy giải phóng nhiều chất ô nhiễm và khí gây hiệu ứng nhà kính như methane, carbon monoxide và sulfur dioxide. Những cột khói dày đặc đôi khi có thể quan sát từ không gian, trước khi theo gió lan sang các quốc gia lân cận.

Indonesia đã huy động hàng trăm nhân viên Nhà nước và công nhân đồn điền tham gia chữa cháy, làm việc theo ca kéo dài 10 giờ. Hàng chục máy bay được triển khai để gieo mây tạo mưa và thả nước xuống các khu vực đang cháy.

Tổng thống Indonesia Prabowo Subianto gọi hành vi cố ý đốt rừng để lấy đất là “khủng bố sinh thái”. Các đám cháy cũng tàn phá môi trường sống của đười ươi và nhiều loài động vật có nguy cơ tuyệt chủng.

Khói mù đe dọa sức khỏe lâu dài

Giới chức nhiều nước Đông Nam Á đã khuyến cáo người dân hạn chế ra ngoài và tránh tập thể dục ngoài trời, đặc biệt với trẻ em, người cao tuổi và người mắc bệnh hô hấp.

Tiếp xúc với khói mù có thể gây ngứa rát cổ họng, cay mắt, đau đầu, đồng thời làm trầm trọng thêm bệnh hen suyễn và tình trạng viêm đường hô hấp.

Tại phần lãnh thổ Indonesia trên đảo Borneo, hàng nghìn người được ghi nhận mắc bệnh nhiễm trùng đường hô hấp trong những tháng gần đây, theo truyền thông địa phương. Chính quyền phải thiết lập các “nhà oxy” để hỗ trợ người gặp vấn đề hô hấp, đặc biệt là trẻ em và người cao tuổi.

Đáng lo ngại hơn, ô nhiễm không khí kéo dài còn liên quan đến các bệnh tim mạch, hô hấp mạn tính và những ảnh hưởng đối với hệ thần kinh, hệ sinh sản.

Bụi mịn PM2.5, loại hạt ô nhiễm có đường kính không quá 2,5 micromet, có thể xâm nhập sâu vào phổi. Các nghiên cứu ghi nhận mối liên hệ giữa phơi nhiễm PM2.5 trong thai kỳ với nguy cơ sinh non, cũng như những tác động bất lợi đối với não bộ và nguy cơ mắc bệnh Alzheimer.

Theo Chương trình Môi trường Liên Hợp Quốc (UNEP), ô nhiễm không khí, bao gồm bụi mịn, có liên quan đến hơn 8 triệu ca tử vong sớm mỗi năm trên toàn cầu, trở thành nguy cơ môi trường lớn nhất đối với sức khỏe con người.

Một nghiên cứu công bố trên tạp chí Lancet Planetary Health cũng cho thấy tiếp xúc lâu dài với ô nhiễm không khí làm gia tăng số ca tử vong tại Ấn Độ khoảng 1,5 triệu người mỗi năm.

Hoạt động đời sống và kinh tế đảo lộn

Tác động của khói mù lan rộng từ sức khỏe cộng đồng đến giáo dục, giao thông và hoạt động kinh tế.

Ở Malaysia, hơn 2 triệu học sinh được yêu cầu ở nhà ngày 9/10 khi chất lượng không khí suy giảm. Các công viên tại thủ đô Kuala Lumpur vắng người đi bộ và chạy bộ. Ban tổ chức giải marathon thường niên của thành phố phải hủy nội dung dành cho trẻ em, dù vẫn duy trì các cự ly dành cho người lớn.

Khói mù cũng khiến nhiều chuyến bay tại Malaysia và Indonesia bị gián đoạn hoặc phải thay đổi lộ trình do tầm nhìn giảm xuống dưới ngưỡng an toàn.

Tại Singapore, chất lượng không khí xấu đi khiến nhiều người dân bắt đầu đeo khẩu trang. Tuy nhiên, chặng đua Công thức 1 (F1) dự kiến diễn ra ngày 11/10 vẫn được lên kế hoạch tổ chức, cùng các chương trình biểu diễn của Lana Del Rey, Mark Ronson và nhiều nghệ sĩ quốc tế. Sự kiện được kỳ vọng thu hút ít nhất 300.000 người.

Hoạt động sản xuất cũng chịu ảnh hưởng. Tại một số đồn điền và mỏ khai khoáng ở Indonesia, người lao động phải giảm thời gian làm việc ngoài trời. Mực nước sông xuống thấp gây khó khăn cho vận chuyển gỗ, dầu cọ và than đá.

Dầu cọ là mặt hàng xuất khẩu quan trọng của Indonesia và Malaysia. Tuy nhiên, những tác động đầy đủ của hạn hán và khói mù đối với sản lượng loại cây trồng này có thể phải đến năm sau mới thể hiện rõ.

Khả năng chấm dứt đợt khói mù tại Đông Nam Á hiện phụ thuộc nhiều vào diễn biến thời tiết. Các nhà khoa học dự báo El Niño năm nay có thể trở thành đợt mạnh nhất từng được ghi nhận. Cơ quan khí tượng Nhật Bản đánh giá hiện tượng này sẽ tiếp tục kéo dài suốt mùa đông ở Bắc bán cầu.

Trong khi đó, cơ quan khí tượng Indonesia dự báo mùa mưa có thể đến muộn, bắt đầu vào tháng 11 hoặc tháng 12. Điều này đồng nghĩa các đám cháy rừng và tình trạng khói mù có nguy cơ tiếp tục kéo dài trong những tuần tới, gây thêm sức ép đối với sức khỏe cộng đồng và hoạt động kinh tế tại nhiều quốc gia Đông Nam Á.