Kinh tế

Nghị quyết số 79-NQ/TƯ "mở đường" để doanh nghiệp nhà nước bứt tốc

Nhóm phóng viên • 27/02/2026 - 08:01

Tiến sĩ Nguyễn Thị Cẩm Giang (Khoa Tài chính - Học viện Ngân hàng):

Bước ngoặt chiến lược, định vị toàn diện kinh tế nhà nước

Nghị quyết số 79-NQ/TƯ ngày 6-1-2026 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế nhà nước là bước ngoặt chiến lược, định vị toàn diện kinh tế nhà nước như một thành phần thống nhất, bao hàm toàn bộ nguồn lực Nhà nước nắm giữ.

Sau 40 năm đổi mới, kinh tế nhà nước đóng góp 20% GDP, tài sản cơ sở hạ tầng 12 triệu tỷ đồng, doanh nghiệp nhà nước nộp 27,2% ngân sách. Tuy nhiên hạn chế cốt lõi là hiệu quả của kinh tế nhà nước còn thấp, hạ tầng nghẽn mạch, cơ cấu chưa đồng bộ.

Nghị quyết đưa ra 5 quan điểm cốt lõi: Khẳng định vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước; vận hành nguồn lực theo cơ chế thị trường; rà soát hiệu quả theo chuẩn quốc tế; hài hòa quan hệ các thành phần kinh tế; tăng nhiệm vụ dẫn dắt tăng trưởng mới. Mục tiêu cụ thể đến năm 2030 (50 doanh nghiệp nhà nước thuộc top 500 Đông Nam Á, ngân sách huy động 18% GDP).

Giải pháp thực thi khá cụ thể, theo tôi cần ưu tiên đột phá về thể chế, gồm: Ban hành Luật Đất đai sửa đổi 2026; cho phép thí điểm cơ chế, chính sách linh hoạt trong phạm vi giới hạn để phát triển các khu vực, đô thị hoặc trung tâm kinh tế vệ tinh quanh các cực tăng trưởng lớn; cơ chế phân bổ ngân sách gắn cấu trúc nền kinh tế.

Thứ hai, đổi mới quản trị doanh nghiệp nhà nước theo tiêu chuẩn quốc tế; tập trung vào ngành then chốt (quốc phòng, năng lượng, logistics), khuyến khích thoái vốn linh hoạt, lập quỹ đầu tư mạo hiểm khoa học-công nghệ; xây dựng dữ liệu lớn thống nhất, bảo đảm giám sát minh bạch.

Thứ ba, tinh gọn đơn vị sự nghiệp công lập (xã hội hóa dịch vụ cạnh tranh), ngân hàng có vốn nhà nước dẫn dắt số hóa tài chính toàn diện. Các giải pháp này đòi hỏi lãnh đạo quyết liệt, "nói đi đôi làm", trách nhiệm giải trình nghiêm ngặt, huy động nguồn lực xã hội công bằng, biến kinh tế nhà nước thành động lực thực sự cho phát triển bền vững và tự cường dân tộc.

Tiến sĩ Nguyễn Minh Phong, Ủy viên Hội đồng tư vấn kinh tế - Uỷ ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam:

Xóa bỏ các vùng xám trong quản trị doanh nghiệp nhà nước

Nghị quyết số 79-NQ/TƯ đã xác lập rõ vị thế chủ đạo của kinh tế nhà nước trong những lĩnh vực then chốt, có tính dẫn dắt, tiên phong hoặc những lĩnh vực mà khu vực tư nhân không muốn hoặc chưa đủ năng lực tham gia.

Cách tiếp cận này giúp doanh nghiệp nhà nước thoát khỏi mô hình vận hành cứng nhắc trước đây, đồng thời tăng cường tính liên kết, bổ trợ giữa các khu vực kinh tế, tạo nền tảng cho sự phát triển hài hòa và cân bằng của toàn bộ nền kinh tế.

Một điểm đáng chú ý là Nghị quyết đặt mục tiêu nâng cao năng lực cạnh tranh và vị thế của doanh nghiệp nhà nước không chỉ trong nước mà còn trên thị trường quốc tế. Định hướng này song hành với Nghị quyết số 68-NQ/TƯ về phát triển kinh tế tư nhân, hướng tới hình thành đồng thời các trụ cột nhà nước và tư nhân đủ mạnh để tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu, đồng thời bảo đảm tính độc lập, tự chủ của nền kinh tế trong bối cảnh nhiều biến động.

Điểm then chốt của Nghị quyết là định hướng đổi mới thể chế quản lý tổng thể khu vực kinh tế nhà nước theo hướng tái cơ cấu mô hình tổng công ty đầu tư và kinh doanh vốn nhà nước, tiến tới hình thành quỹ đầu tư quốc gia.

Cách làm này nhằm “tiền tệ hóa” hoạt động quản lý vốn nhà nước, tách khỏi mô hình gắn chặt với từng doanh nghiệp cụ thể, qua đó giúp vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước được thực thi linh hoạt và hiệu quả hơn. Khi cần thiết, quỹ có thể đầu tư mua cổ phần, thành lập mới doanh nghiệp, sau đó thoái vốn phù hợp với mục tiêu phát triển – một mô hình mà nhiều quốc gia phát triển đã vận hành hiệu quả.

Nghị quyết cũng cho phép doanh nghiệp được giữ lại toàn bộ vốn sau cổ phần hóa, đồng thời tách bạch rõ nội hàm công ích và hoạt động kinh doanh. Điều này góp phần tăng tính minh bạch, hạn chế thất thoát, tham nhũng và xóa bỏ các “vùng xám” trong quản trị doanh nghiệp nhà nước. Bên cạnh đó, vấn đề quản lý đất đai được đặt vào trọng tâm nhằm bảo đảm sử dụng tài sản công theo cơ chế thị trường, công khai và hiệu quả...

Tiến sĩ Mạc Quốc Anh, Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Hà Nội (HANOISME):

Cần khẳng định vai trò chủ đạo bằng chất lượng và sức chi phối ở các lĩnh vực then chốt

Ở góc nhìn kinh tế chính trị học, tôi cho rằng Nghị quyết số 79-NQ/TƯ về tiếp tục đổi mới, nâng cao hiệu quả kinh tế nhà nước, cần được nhìn nhận như một tuyên ngôn tái định vị vai trò của khu vực kinh tế nhà nước trong mô hình phát triển Việt Nam đến năm 2045.

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, ở các nền kinh tế phát triển như Singapore, Hàn Quốc hay các nước Bắc Âu, khu vực doanh nghiệp nhà nước không chiếm đa số về số lượng, nhưng giữ vai trò chiến lược trong những lĩnh vực nền tảng như năng lượng, hạ tầng, tài chính phát triển và công nghệ lõi.

Điểm chung là quản trị theo chuẩn mực quốc tế, minh bạch và chịu áp lực hiệu quả như doanh nghiệp tư nhân. Trong bối cảnh đó, Nghị quyết số 79-NQ/TƯ thể hiện một bước tiến quan trọng trong tư duy: Từ “bảo toàn vai trò chủ đạo bằng quy mô” sang “khẳng định vai trò chủ đạo bằng chất lượng và sức chi phối ở các lĩnh vực then chốt”.

Tôi cho rằng có ba chiều cạnh cần phân tích sâu hơn. Thứ nhất, kinh tế nhà nước trong kỷ nguyên địa – kinh tế mới cần tập trung nguồn lực vào các lĩnh vực có ý nghĩa an ninh kinh tế, như năng lượng, hạ tầng số, viễn thông, logistics chiến lược và công nghiệp nền tảng. Không phải để khép kín thị trường, mà để bảo đảm nền kinh tế không bị tổn thương trước các cú sốc bên ngoài.

Thứ hai, yêu cầu nâng cao hiệu quả và minh bạch là điều kiện tiên quyết, trong đó tách bạch rõ chức năng chủ sở hữu và chức năng quản lý nhà nước; áp dụng chuẩn mực kế toán, kiểm toán quốc tế; công khai hóa thông tin tài chính; và gắn lương thưởng của lãnh đạo với hiệu quả dài hạn.

Thứ ba, vai trò “dẫn dắt” phải được hiểu là dẫn dắt đổi mới sáng tạo và chuẩn mực phát triển bền vững. Trong chuyển đổi xanh và chuyển đổi số, nhiều dự án đòi hỏi vốn lớn, rủi ro cao, thời gian hoàn vốn dài – khu vực tư nhân đơn lẻ khó gánh vác. Kinh tế nhà nước có thể đóng vai trò “nhà đầu tư mồi”, kích hoạt thị trường, sau đó thu hút vốn tư nhân tham gia. Cách tiếp cận này đã được nhiều quốc gia sử dụng trong phát triển năng lượng tái tạo, hạ tầng số và công nghệ cao.

Tuy nhiên, cần nhấn mạnh, vai trò chủ đạo không đồng nghĩa với đặc quyền. Một nền kinh tế năng động đòi hỏi cạnh tranh công bằng. Nếu doanh nghiệp nhà nước được ưu ái quá mức về tín dụng, đất đai hay cơ chế, sẽ tạo méo mó thị trường và làm suy giảm niềm tin của khu vực tư nhân.

Do đó, cải cách thể chế cạnh tranh và bảo đảm bình đẳng giữa các thành phần kinh tế phải song hành với củng cố kinh tế nhà nước. Ở góc nhìn toàn cầu, xu thế hiện nay không phải là thu hẹp vai trò Nhà nước, mà là tái cấu trúc vai trò đó theo hướng thông minh và hiệu quả hơn.

Nhà nước không rút lui khỏi kinh tế, nhưng chuyển từ “người chơi trực tiếp ở mọi sân” sang “nhà kiến tạo luật chơi, đồng thời giữ những vị trí chiến lược”. Nghị quyết số 79-NQ/TƯ, nếu được triển khai đúng tinh thần này, sẽ giúp Việt Nam tránh hai cực đoan: Hoặc bao cấp kéo dài, hoặc buông lỏng điều tiết.

Bản quyền thuộc Cơ quan Báo và Phát thanh, truyền hình Hà Nội - Cơ quan chủ quản: Thành ủy Hà Nội

Giấy phép số 69/GP-BTTTT, Bộ Thông tin và Truyền thông cấp ngày 20/02/2023.

Địa chỉ trụ sở 1: 44 Lê Thái Tổ, phường Hoàn Kiếm, Hà Nội.

Địa chỉ trụ sở 2: Số 3-5 Huỳnh Thúc Kháng, phường Láng, Hà Nội

ĐT: (024) 38253067 – 0865116699

Giám đốc: Vũ Minh Tuấn

Các Phó Giám đốc: Nguyễn Minh Đức, Nguyễn Thành Lợi, Nguyễn Kim Khiêm.

Liên hệ tòa soạn: [email protected]

Liên hệ quảng cáo: (024) 39286000. Báo giá quảng cáo: Báo điện tử | Báo giấy

Tổng đài Trung tâm Phát hành: 02439288772; 02432668039