Mỹ và Iran tiến gần thỏa thuận mở cửa Hormuz

Các nhà đàm phán Mỹ và Iran ngày 28-5 đã đạt được một thỏa thuận nguyên tắc nhằm kéo dài lệnh ngừng bắn và dỡ bỏ các hạn chế đối với hoạt động hàng hải qua Eo biển Hormuz, theo các nguồn tin của Reuters.

Tuy nhiên, thỏa thuận vẫn chưa được Tổng thống Mỹ Donald Trump phê chuẩn, trong khi truyền thông nhà nước Iran cho biết văn bản cuối cùng chưa được hoàn tất.

Theo nội dung được công bố, thỏa thuận dự kiến gia hạn lệnh ngừng bắn thêm 60 ngày và cho phép tàu thuyền lưu thông bình thường qua tuyến đường thủy chiến lược này. Trong giai đoạn này, các bên tiếp tục đàm phán về chương trình hạt nhân của Iran.

Nếu được Washington và Tehran thông qua, đây sẽ là bước tiến ngoại giao quan trọng nhất kể từ khi xung đột bùng phát ngày 28-2.

Iran chưa bình luận chính thức về thông tin này. Trong khi đó, hãng thông tấn Tasnim dẫn lời một nguồn tin thân cận với nhóm đàm phán cho biết nội dung thỏa thuận vẫn chưa được hoàn tất hoặc xác nhận.

Phát biểu tại Washington, Phó Tổng thống Mỹ JD Vance cho biết: "Chúng tôi chưa đến đích, nhưng đã rất gần và sẽ tiếp tục nỗ lực."

Ông cũng thận trọng nhấn mạnh: "Tôi không thể bảo đảm rằng chúng tôi sẽ đạt được thỏa thuận, nhưng lúc này tôi cảm thấy khá lạc quan."

Theo các nguồn tin, thỏa thuận sẽ bảo đảm quyền tự do hàng hải qua Eo biển Hormuz. Đổi lại, Mỹ sẽ chấm dứt việc phong tỏa các cảng của Iran và nới lỏng một phần các lệnh trừng phạt đối với hoạt động xuất khẩu dầu mỏ của Tehran.

Thông tin trên đã khiến giá dầu giảm khi thị trường kỳ vọng các hạn chế đối với hoạt động vận tải qua Hormuz sẽ sớm được dỡ bỏ. Tuyến đường này hiện vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu mỏ và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) toàn cầu.

Tuy nhiên, các diễn biến quân sự mới nhất cho thấy lệnh ngừng bắn vẫn rất mong manh.

Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) cho biết lực lượng nước này đã bắn hạ 5 máy bay không người lái tấn công của Iran và phá hủy một trạm điều khiển tại thành phố cảng Bandar Abbas. Cùng thời điểm, lực lượng Kuwait đánh chặn một tên lửa đạn đạo được phóng về phía nước này, nơi đặt một căn cứ quân sự lớn của Mỹ.

Một quan chức Mỹ cũng bác bỏ thông tin từ truyền hình nhà nước Iran cho rằng một máy bay Mỹ đã bị bắn hạ gần thành phố Bushehr.

Đây là những vụ đụng độ mới nhất kể từ khi lệnh ngừng bắn có hiệu lực hồi đầu tháng 4. Theo một quan chức Mỹ giấu tên, các đòn tấn công của Washington mang tính phòng vệ và nhằm duy trì hiệu lực của lệnh ngừng bắn.

Trong khi đó, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tuyên bố đã nhắm mục tiêu vào căn cứ Mỹ mà Tehran cho là liên quan đến vụ tấn công Bandar Abbas, đồng thời cảnh báo bất kỳ hành động tương tự nào trong tương lai sẽ phải đối mặt với "phản ứng quyết liệt hơn".

Kuwait lên án vụ tấn công tên lửa và yêu cầu Iran chấm dứt điều mà nước này gọi là hành động leo thang nghiêm trọng.

Pakistan, quốc gia đóng vai trò trung gian hòa giải, cho biết Ngoại trưởng Ishaq Dar sẽ gặp Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio tại Washington ngày 29-5.

Kể từ giữa tháng 3, ông Trump liên tục khẳng định cuộc chiến sắp kết thúc, song hai bên vẫn chưa cho thấy nhiều dấu hiệu công khai về việc thu hẹp các bất đồng cốt lõi.

Iran yêu cầu Mỹ dỡ bỏ các lệnh trừng phạt, giải phóng tài sản bị phong tỏa ở nước ngoài và rút lực lượng quân sự khỏi khu vực. Trong khi đó, Washington yêu cầu Tehran chấm dứt chương trình hạt nhân mà Iran khẳng định chỉ phục vụ mục đích hòa bình.

Tehran cũng cho rằng bất kỳ thỏa thuận hòa bình nào đều phải bao gồm việc chấm dứt các cuộc tấn công của Israel nhằm vào Lebanon. Tuy nhiên, giao tranh tại đây vẫn chưa có dấu hiệu hạ nhiệt.

Israel cho biết đã tấn công các cơ sở của lực lượng Hezbollah được Iran hậu thuẫn tại thành phố Tyre ở miền nam Lebanon và tiến hành một cuộc không kích tại Beirut. Quân đội Lebanon cho biết một binh sĩ đã thiệt mạng trong một vụ tấn công.

Ở một diễn biến khác, Mỹ cảnh báo Oman không tham gia bất kỳ kế hoạch nào với Iran nhằm thu phí hoặc kiểm soát hoạt động vận tải qua Eo biển Hormuz. Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cho biết Đại sứ Oman tại Washington đã khẳng định Muscat không có kế hoạch áp dụng bất kỳ loại phí nào đối với hoạt động hàng hải qua tuyến đường này.

Oman cũng chưa từng đề cập tới ý tưởng cùng Iran kiểm soát Eo biển Hormuz, dù xác nhận đã trao đổi với Tehran về vấn đề bảo đảm tự do hàng hải. Iran sau đó tuyên bố ủng hộ Oman trước điều mà Tehran gọi là những lời đe dọa từ giới chức Mỹ.