Mỹ tiết lộ vai trò của Lực lượng Không gian trong chiến dịch tấn công Iran

Tư lệnh Lực lượng Không gian Mỹ, Tướng Douglas Schiess, vừa công bố thêm chi tiết về cách lực lượng này sử dụng năng lực tác chiến điện tử trong chiến dịch Epic Fury nhằm vào Iran. Thông tin cho thấy các hệ thống liên quan đến không gian đã được đưa trực tiếp vào hoạt động tác chiến, từ gây nhiễu đến bảo đảm liên lạc, định vị và cảnh báo tên lửa.

Phát biểu tại Hội nghị Không quân, Không gian và Không gian mạng năm 2026 của Hiệp hội Không quân và Không gian Mỹ đầu tuần này, ông Schiess nhấn mạnh vai trò của Đơn vị Tác chiến Điện tử số 42 trong chiến dịch.

Theo ông, các đơn vị của Lực lượng Không gian thuộc Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) và Bộ Tư lệnh Không gian, với sự hỗ trợ từ các đơn vị ở châu Âu và Thái Bình Dương, đã trực tiếp tham gia hoạt động tác chiến.

“Lực lượng Không gian không còn đứng ngoài với vai trò hỗ trợ, mà đang trực tiếp đưa sức mạnh không gian vào chiến trường như một năng lực thiết yếu”, ông Schiess nói.

Tác chiến điện tử dưới làn tên lửa

Để minh họa, Tướng Schiess kể về một quân nhân mang họ Gray thuộc Phân đội Tác chiến Điện tử số 42, được triển khai tới khu vực phụ trách của CENTCOM.

Chỉ vài giờ sau khi chiến dịch Epic Fury bắt đầu, Gray nhận một gói dữ liệu mục tiêu ưu tiên với nhiệm vụ tái cấu hình hệ thống vũ khí và tiến hành hoạt động tác chiến phi động năng.

Theo mô tả của ông Schiess, quân nhân này khóa mục tiêu, tối ưu hệ thống và tiến hành tác chiến điện tử nhằm làm suy giảm năng lực của đối phương. Hoạt động vẫn tiếp tục khi còi báo động vang lên và tên lửa Iran đang hướng tới khu vực đơn vị triển khai. Chỉ huy sau đó phải yêu cầu Gray rời bàn điều khiển để tới nơi trú ẩn.

Ông Schiess không nêu tên hệ thống được sử dụng cũng như cách thức nó tác động tới mục tiêu. Tuy nhiên, những hình ảnh trước đây về Đơn vị số 42 tại Trung Đông cho thấy các quân nhân vận hành những cụm ăng-ten đa băng tần đặt trên rơ-moóc, từng được liên hệ với các phiên bản của Hệ thống Chống liên lạc (CCS).

CCS là dòng thiết bị tác chiến điện tử mặt đất, chủ yếu được thiết kế để gây nhiễu hoặc làm gián đoạn thông tin liên lạc dựa vào vệ tinh của đối phương.

Đơn vị Tác chiến Điện tử số 42 đã hoạt động tại Trung Đông ít nhất từ năm 2024, trực thuộc Lực lượng Không gian Mỹ tại Bộ Tư lệnh Trung tâm (SPACECENT).

Theo Tướng Schiess, trong một số nhiệm vụ, khí tài phải được triển khai trong vùng phủ của vệ tinh mục tiêu. Điều này đồng nghĩa các quân nhân Lực lượng Không gian vẫn có thể phải hiện diện tại những khu vực có nguy cơ bị tập kích.

Tác chiến điện tử cũng chỉ là một phần trong vai trò của lực lượng này tại Trung Đông. Ông Schiess cho biết việc duy trì liên lạc vệ tinh, GPS cùng năng lực định vị, dẫn đường và cung cấp thời gian chính xác (PNT) đều đặc biệt quan trọng. Bên cạnh đó là nhiệm vụ cảnh báo và theo dõi tên lửa.

Dữ liệu từ các cảm biến trên không gian có thể cung cấp cảnh báo khi tên lửa đang bay tới căn cứ, giúp binh sĩ tìm nơi trú ẩn và tạo điều kiện cho các đơn vị phòng không chuẩn bị đánh chặn.

Bài học từ các đòn tập kích của Iran

Những tiết lộ mới cũng phản ánh thực tế các đơn vị Mỹ triển khai tại Trung Đông phải hoạt động trong điều kiện thường xuyên đối mặt với tên lửa và máy bay không người lái của Iran.

Trong các giai đoạn đầu của xung đột, nhiều cơ sở quân sự của Mỹ và đồng minh tại khu vực bị tập kích. Một số khí tài có giá trị cao, trong đó có máy bay và radar, bị hư hại hoặc phá hủy. Điều này buộc Mỹ phải xem xét lại cách bố trí nhân lực, thiết bị và cơ sở chỉ huy.

Tướng Schiess cho biết lực lượng Mỹ đang rút ra nhiều kinh nghiệm từ chiến dịch Epic Fury, trong đó có xác định những năng lực nào cần đặt trong công trình ngầm, nhiệm vụ nào có thể vận hành từ xa và chức năng nào có thể chuyển lên không gian.

Khả năng điều hành từ xa được chú ý do các sở chỉ huy và căn cứ cố định có thể trở thành mục tiêu của tên lửa. Trước chiến dịch Epic Fury, Không quân Mỹ đã nghiên cứu phương án duy trì hoạt động ở Trung Đông từ các trung tâm chỉ huy tại Mỹ, đồng thời xem xét đưa một số chức năng chỉ huy - kiểm soát tại căn cứ Al Udeid ở Qatar xuống công trình kiên cố dưới lòng đất.

Thực tế, Al Udeid sau đó cũng nằm trong số những căn cứ bị Iran nhắm tới.

Khi không gian trở thành một phần của chiến trường

Chiến dịch Epic Fury cho thấy vai trò của không gian trong chiến tranh hiện đại đã mở rộng đáng kể so với chức năng hỗ trợ truyền thống. Các năng lực dựa trên không gian, từ cảnh báo sớm, thu thập tình báo, dẫn đường vũ khí đến liên lạc gần thời gian thực, từ lâu đã giữ vai trò trung tâm trong các hoạt động quân sự của Mỹ.

Một hệ thống gây nhiễu đặt trên mặt đất có thể tác động tới khả năng liên lạc qua vệ tinh của đối phương, trong khi các cảm biến trên quỹ đạo có thể phát hiện và theo dõi tên lửa, cung cấp dữ liệu cảnh báo cho lực lượng bên dưới. Hoạt động quân sự trên không gian và trong khí quyển vì thế ngày càng gắn kết chặt chẽ với nhau.

Không gian hiện cũng không còn chỉ là môi trường hỗ trợ các hoạt động bên trong khí quyển, mà ngày càng trở thành nơi diễn ra các hoạt động đối kháng trực tiếp. Quân đội Mỹ hiện có khả năng tạo ra các hiệu ứng “đối kháng không gian” bằng lực lượng và phương tiện cả trong khí quyển lẫn trên quỹ đạo.

Lực lượng Không gian Mỹ gần đây cũng xác nhận nước này có các hệ thống vũ khí trên quỹ đạo. Trước đó, Hệ thống Chống liên lạc (CCS) là một trong số ít năng lực chống vệ tinh được quân đội Mỹ công khai thừa nhận.

Những diễn biến này cho thấy ranh giới giữa các hoạt động quân sự trên mặt đất và trên không gian ngày càng thu hẹp, khi phương tiện ở các môi trường khác nhau có thể cùng tham gia một nhiệm vụ tác chiến.

Theo Tướng Douglas Schiess, những gì diễn ra trong chiến dịch Epic Fury cho thấy Lực lượng Không gian Mỹ không chỉ đóng vai trò hỗ trợ, mà đã trực tiếp tham gia các nhiệm vụ chiến đấu. Trường hợp của quân nhân Gray và Đơn vị Tác chiến Điện tử số 42 được ông coi là một ví dụ cho xu hướng này trong các chiến dịch hiện nay và trong tương lai.