Căng thẳng thương mại giữa Mỹ và các đối tác quan trọng tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương đang có dấu hiệu leo thang sau loạt quyết định áp thuế mới của Washington nhằm vào một số dược phẩm có bằng sáng chế, đồng thời điều chỉnh cách tính thuế đối với các mặt hàng kim loại chủ chốt như: Thép, nhôm, đồng...

Động thái này làm dấy lên lo ngại về một vòng xoáy trả đũa, có thể tác động sâu rộng đến chuỗi cung ứng toàn cầu.

duoc.jpg
Các hãng dược lớn của Australia sẽ chịu ảnh hưởng nặng nề bởi mức thuế mới từ Mỹ. Ảnh: Icapsulepack

Ngay sau quyết định ngày 2-4 của chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump, nhiều đối tác của Mỹ đã phản ứng mạnh mẽ, nổi bật là Australia và Hàn Quốc - hai nền kinh tế có quan hệ thương mại sâu rộng với đất nước cờ hoa.

Tại Australia, phản ứng từ Chính phủ liên bang thể hiện rõ lập trường kiên quyết bảo vệ chính sách y tế công cộng trước áp lực từ bên ngoài. Phát biểu trên truyền hình, Bộ trưởng Y tế Australia Mark Butler khẳng định, Canberra sẽ không điều chỉnh Chương trình trợ giá thuốc (PBS) - một trong những trụ cột của hệ thống an sinh xã hội nước này. Bởi lẽ, PBS không chỉ là công cụ kiểm soát giá thuốc mà còn là cơ chế bảo đảm quyền tiếp cận dịch vụ y tế công bằng cho người dân.

Theo các nhà quan sát, nguyên nhân dẫn tới tình trạng căng thẳng lần này bắt nguồn từ việc các tập đoàn dược phẩm lớn của Mỹ đã gửi thư tới chính quyền, kêu gọi xem xét Chương trình PBS của Australia và cáo buộc đây là một “hành vi thương mại không công bằng”, đồng thời kêu gọi Nhà Trắng áp đặt thuế quan đối ứng.

Tuy nhiên, Australia cho rằng, cáo buộc nói trên là thiếu cơ sở. Lập trường cứng rắn của Australia xuất phát từ lo ngại việc nhượng bộ trong vấn đề định giá dược phẩm có thể khiến chi phí chăm sóc sức khỏe tăng cao, ảnh hưởng trực tiếp đến hàng triệu người dân. PBS hiện yêu cầu các hãng dược đàm phán trực tiếp với Chính phủ thay vì với từng nhà phân phối riêng lẻ, qua đó hạn chế tình trạng “đấu giá ngầm” đẩy giá thuốc lên cao.

Do Mỹ là một trong những thị trường quan trọng của ngành Dược Australia, với kim ngạch khoảng 1,3 tỷ USD trong năm 2025, nên khi mức thuế tăng cao đối với thuốc có bằng sáng chế được áp dụng, giá bán tại thị trường Mỹ sẽ tăng, khiến sản phẩm của Australia kém cạnh tranh hơn so với hàng nội địa hoặc từ các nước khác. Điều này có thể dẫn đến giảm đơn hàng, thu hẹp thị phần và ảnh hưởng tới doanh thu của các doanh nghiệp xuất khẩu.

Không chỉ Australia, Hàn Quốc cũng nhanh chóng có phản ứng với quyết định của Mỹ. Ngày 3-4, chính phủ nước này đã tổ chức cuộc họp khẩn với sự tham gia của đại diện nhiều ngành công nghiệp chủ lực như: Thép, cơ khí, điện tử gia dụng, ô tô... để đánh giá tình hình, đồng thời xây dựng các kịch bản đối phó. Điều này cho thấy mức độ nghiêm trọng mà Hàn Quốc nhìn nhận đối với quyết định từ phía Mỹ.

Theo quy định mới của Mỹ, có hiệu lực từ ngày 6-4, hàng nhập khẩu thép, nhôm và đồng sẽ bị áp thuế dựa trên “giá trị hải quan đầy đủ”. Hiện tại, Mỹ tính thuế kim loại phái sinh dựa trên giá trị hàm lượng trong mỗi sản phẩm - một quá trình tính toán phức tạp.

Chính phủ Mỹ công bố, các sản phẩm phái sinh có hàm lượng thép, nhôm hoặc đồng trên 15% theo trọng lượng sẽ được giảm thuế xuống 25%, nhưng áp dụng cho toàn bộ giá trị nhập khẩu, chứ không chỉ riêng hàm lượng kim loại. Vì vậy, máy giặt hoặc bếp gas được làm chủ yếu từ thép sẽ chịu mức thuế suất cố định 25%. Còn các sản phẩm nhập khẩu được làm hoàn toàn hoặc gần như hoàn toàn từ thép, nhôm, đồng sẽ phải chịu thuế 50% trên giá trị toàn bộ sản phẩm.

Giới chức Hàn Quốc đánh giá, cơ chế mới có thể giúp đơn giản hóa quy trình tính toán thuế, nhưng tác động thực tế sẽ rất khác nhau tùy theo từng ngành. Các doanh nghiệp sản xuất linh kiện hoặc sản phẩm có tỷ lệ kim loại cao sẽ chịu áp lực chi phí lớn hơn, từ đó ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh trên thị trường Mỹ. Vì vậy, Chính phủ cam kết sẽ đưa ra các biện pháp hỗ trợ phù hợp nhằm giảm thiểu thiệt hại cho doanh nghiệp xuất khẩu.

Các chuyên gia kinh tế nhận định, những động thái gần đây của Washington nằm trong xu hướng tăng cường bảo hộ thương mại, nhằm bảo vệ ngành sản xuất trong nước trước sức ép cạnh tranh toàn cầu. Tuy nhiên, việc áp dụng các biện pháp thuế quan đơn phương có nguy cơ kích hoạt phản ứng trả đũa từ các đối tác, dẫn đến một vòng xoáy căng thẳng khó kiểm soát.

Đối với khu vực châu Á - Thái Bình Dương, nơi các nền kinh tế có mức độ phụ thuộc lẫn nhau cao, bất kỳ sự gián đoạn nào trong thương mại cũng có thể tạo ra hiệu ứng lan tỏa mạnh. Australia và Hàn Quốc đều là những mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu, từ dược phẩm đến công nghiệp chế tạo. Việc họ phải điều chỉnh chiến lược xuất khẩu để thích ứng với chính sách mới của Mỹ có thể kéo theo những thay đổi sâu rộng trong cấu trúc thương mại khu vực.

Quỳnh Dương (hanoimoi.vn)