Mỹ áp thuế mới lên hàng nhập khẩu: Doanh nghiệp Việt ứng phó ra sao?

Việc Mỹ công bố kết luận cuối cùng của cuộc điều tra theo Mục 301 Đạo luật Thương mại năm 1974 đối với 60 nền kinh tế đã tạo thêm sức ép đối với hoạt động xuất khẩu của nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam.

Dù không quá bất ngờ trước chính sách mới, nhiều doanh nghiệp cho rằng chi phí xuất khẩu sẽ gia tăng, làm thay đổi tương quan cạnh tranh giữa các nước và buộc doanh nghiệp phải tiếp tục đa dạng hóa thị trường, nâng cao năng lực quản trị chuỗi cung ứng.

Thêm sức ép lên các ngành xuất khẩu

Cơ quan Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) vừa công bố kết luận cuối cùng của cuộc điều tra theo Mục 301 đối với các nền kinh tế chưa ban hành hoặc chưa thực thi hiệu quả quy định cấm nhập khẩu hàng hóa được sản xuất toàn bộ hoặc một phần bằng lao động cưỡng bức.

Theo Bộ Công Thương, Việt Nam thuộc nhóm 38 quốc gia và vùng lãnh thổ chịu mức thuế bổ sung 12,5%. Sau khi loại trừ các mặt hàng nằm trong danh mục miễn trừ, khoảng 37% kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang Mỹ sẽ chịu mức thuế này. Việc Mỹ mở rộng danh mục miễn trừ giúp giảm áp lực đối với một số nhóm hàng, song nhiều ngành xuất khẩu chủ lực vẫn chịu tác động do chi phí đưa hàng vào thị trường Mỹ tăng lên.

Ông Ngô Sỹ Hoài, Tổng thư ký Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam cho biết, doanh nghiệp gỗ không bất ngờ trước quyết định của Mỹ bởi đây là chính sách được áp dụng đồng thời với nhiều nền kinh tế có thặng dư thương mại lớn với Mỹ, trong đó Việt Nam chịu mức 12,5%.

Theo ông Hoài, thuế liên quan đến lao động cưỡng bức chỉ là một trong nhiều rào cản mà ngành gỗ đang phải đối mặt. Một số sản phẩm như tủ bếp, bàn trang điểm bằng gỗ và sofa bọc nệm hiện chịu thuế theo Mục 232 ở mức 25% và dự kiến tăng lên 50% từ đầu năm 2027. Đối với gỗ dán, doanh nghiệp còn phải chịu đồng thời thuế chống bán phá giá 90,12% và thuế chống trợ cấp 47,68%, nâng tổng mức thuế lên khoảng 137,8%, khiến mặt hàng này gần như không còn khả năng xuất khẩu sang Mỹ.

Ngoài các mức thuế hiện hành, Mỹ cũng đang tiếp tục điều tra theo Mục 301 đối với các vấn đề liên quan đến dư thừa công suất và quyền sở hữu trí tuệ. Nếu tiếp tục áp thuế bổ sung, ngành gỗ sẽ phải đối mặt với áp lực lớn hơn.

Mỹ hiện vẫn là thị trường xuất khẩu lớn nhất của ngành gỗ Việt Nam với kim ngạch năm 2025 đạt 9,46 tỷ USD. Trong khi đó, Việt Nam cũng tăng nhập khẩu nguyên liệu gỗ từ Mỹ nhằm góp phần thu hẹp thặng dư thương mại. Bảy tháng đầu năm nay, xuất khẩu gỗ đạt khoảng 10,1 tỷ USD, tăng 4,4% so với cùng kỳ, nhưng xuất khẩu sang Mỹ giảm khoảng 6,5%. Mức tăng trưởng chủ yếu đến từ dăm gỗ, viên nén, ván công nghiệp và sự mở rộng tại các thị trường Trung Quốc, Nhật Bản và một số nước EU.

Ở lĩnh vực dệt may, ông Hoàng Mạnh Cầm, Chánh Văn phòng Vinatex cho biết, sau khi kết thúc thời hạn áp dụng thuế theo Section 122, Mỹ chuyển sang áp dụng thuế theo Section 301 liên quan đến lao động cưỡng bức với ba nhóm chính. Việt Nam thuộc nhóm chịu mức thuế bổ sung 12,5% cộng trực tiếp vào thuế MFN, trong khi một số đối tác như EU, Nhật Bản, Hàn Quốc, Thụy Sĩ và Đài Loan (Trung Quốc) áp dụng cơ chế khác, khiến tương quan cạnh tranh giữa các quốc gia xuất khẩu dệt may thay đổi.

Theo Vinatex, chênh lệch thuế này không chỉ tác động đến hàng may mặc thành phẩm mà còn ảnh hưởng tới sợi, vải và nguyên liệu. Trong khi đó, Mỹ cũng đang xây dựng cơ chế hạn ngạch thuế quan đối với một số sản phẩm dệt may từ Bangladesh, Campuchia, Indonesia và Malaysia, song chưa công bố chi tiết nên chưa thể đánh giá đầy đủ tác động.

Dù vậy, xuất khẩu dệt may vẫn duy trì tăng trưởng. Sáu tháng đầu năm 2026, kim ngạch xuất khẩu đạt khoảng 23 tỷ USD, tăng 6,2% so với cùng kỳ. Mỹ tiếp tục là thị trường xuất khẩu lớn nhất của dệt may Việt Nam, tiếp theo là EU, Nhật Bản, Trung Quốc và ASEAN. Xuất khẩu sang Trung Quốc và EU tăng khá cho thấy các thị trường trọng điểm đang có dấu hiệu phục hồi, đồng thời phản ánh nỗ lực đa dạng hóa thị trường của doanh nghiệp.

Chủ động thích ứng để giảm rủi ro

Theo Chủ tịch HĐQT Vinatex Lê Tiến Trường, việc Mỹ áp dụng các tầng thuế quan khác nhau đã làm thay đổi tương quan cạnh tranh trong chuỗi cung ứng dệt may toàn cầu. Doanh nghiệp cần đánh giá lại vị thế cạnh tranh theo từng ngành hàng, phân khúc, từng mắt xích trong chuỗi giá trị để nhận diện cả rủi ro đối với hàng may mặc và cơ hội đối với sợi, vải, nguyên liệu cũng như các khâu sản xuất trung gian.

Ông Trường cho rằng nghiên cứu thị trường phải đi trước hoạt động kinh doanh, giúp doanh nghiệp đưa ra quyết định phù hợp về thị trường, khách hàng, sản phẩm và giá bán. Đồng thời, cần chủ động phát triển các thị trường xuất hiện lợi thế mới từ thay đổi tương quan thuế quan, đa dạng hóa đầu ra và chuẩn bị cho giai đoạn sau năm 2027.

Đại diện Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam cũng bày tỏ kỳ vọng Chính phủ tiếp tục thúc đẩy đàm phán với phía Mỹ nhằm sớm hình thành khuôn khổ thuế quan ổn định, giúp doanh nghiệp có môi trường kinh doanh có thể dự báo. "Cộng đồng doanh nghiệp mong muốn tiếp tục hoàn thiện thể chế, chính sách thuế và các quy định liên quan để tạo điều kiện thuận lợi hơn cho hoạt động sản xuất, xuất khẩu", ông Hoài nói.

Trước diễn biến mới, Bộ Công Thương cho biết, sẽ tiếp tục phối hợp với các bộ, ngành làm việc với USTR và các cơ quan chức năng của Mỹ để triển khai các cam kết, đồng thời cập nhật những bước tiến của Việt Nam trong hoàn thiện khuôn khổ pháp luật về phòng, chống lao động cưỡng bức. Bộ Công Thương khẳng định sẽ tiếp tục phản ánh đầy đủ những nỗ lực của Việt Nam trong quá trình hoàn thiện pháp luật và tổ chức thực thi, qua đó giúp phía Mỹ có đánh giá sát thực tế hơn về những cải cách của Việt Nam, làm cơ sở xem xét áp dụng chính sách thuế phù hợp.

Bộ Công Thương cũng khuyến nghị doanh nghiệp chủ động rà soát và lập bản đồ chuỗi cung ứng; xác định đầy đủ nhà cung cấp trực tiếp và các nhà cung cấp ở tầng sâu hơn; lưu giữ hồ sơ về nguồn gốc nguyên liệu, địa điểm sản xuất, vận chuyển và giao nhận; phân loại nhà cung cấp theo mức độ rủi ro; chuẩn hóa dữ liệu truy xuất theo từng sản phẩm hoặc lô hàng; kiểm soát chặt chẽ xuất xứ, không tiếp tay cho hành vi chuyển tải hoặc khai báo sai xuất xứ. Đồng thời, doanh nghiệp cần đưa các yêu cầu về truy xuất nguồn gốc, lao động và xuất xứ vào hợp đồng với nhà cung cấp, chuẩn bị đầy đủ hồ sơ để kịp thời đáp ứng yêu cầu xác minh của cơ quan quản lý và đối tác nhập khẩu, qua đó giảm thiểu rủi ro khi xuất khẩu sang thị trường Mỹ.