Một tỷ thùng dầu và cuộc khủng hoảng chưa chạm đáy

Tàu thuyền di chuyển trên eo biển Hormuz, ngoài khơi tỉnh Musandam (Oman). Ảnh: Reuters/TTXVN

Cuộc xung đột tại Trung Đông đã làm được điều mà nhiều thập kỷ cảnh báo về “đỉnh dầu” chưa làm được - đẩy thị trường năng lượng toàn cầu vào một cuộc khủng hoảng thực sự. Tính đến nay, thị trường dầu mỏ đã mất đi một tỷ thùng dầu thô vì cuộc xung đột này. Con số ấy không trừu tượng. Một tỷ thùng dầu là nhiên liệu không có trong xe tải chở hàng, mà là các chuyến bay bị hủy hoặc đắt hơn bao giờ hết, là công suất các nhà máy bị cắt giảm. Đằng sau những thống kê khô khan đó là cuộc sống khó khăn của hàng triệu người, từ công nhân ở các khu công nghiệp châu Á đang đối mặt với giá năng lượng leo thang, đến những hộ gia đình ở các nền kinh tế mới nổi vốn chưa có nhiều “đệm” để chịu thêm cú sốc.

Vấn đề cốt lõi nằm ở eo biển Hormuz - tuyến hàng hải huyết mạch mà cả Iran lẫn Mỹ đều đang hạn chế lưu thông, trong khi các cuộc tấn công liên tiếp gây thiệt hại nặng cho cơ sở hạ tầng năng lượng trong khu vực. Eo biển Hormuz là yết hầu của nền kinh tế toàn cầu, nơi mà khi bị siết lại, “cơn đau” lan ra khắp nơi và sâu hơn mọi kịch bản từng được dự liệu.

Theo Goldman Sachs, tồn kho dầu toàn cầu hiện đang tiệm cận mức thấp nhất trong 8 năm. Điều đáng lo hơn không phải là con số tuyệt đối mà là cấu trúc bên trong của nó. Trong tổng số khoảng 4 tỷ thùng dự trữ, phần lớn bị trói chặt vào các hoạt động vận hành thiết yếu hằng ngày như: Giữ cho nhà máy lọc dầu hoạt động, duy trì áp suất trong đường ống... Phần thực sự có thể rút ra và dùng ngay ít hơn rất nhiều so với con số bề ngoài. Goldman Sachs cảnh báo, mức dự trữ sản phẩm tinh chế (xăng, dầu diesel, nhiên liệu máy bay) trên toàn thế giới chỉ đủ đáp ứng nhu cầu tiêu thụ trong 45 ngày.

Các nước phương Tây, đặc biệt là Mỹ, vẫn chưa thực sự cảm nhận được sức nặng của cuộc khủng hoảng này. Dù giá xăng trung bình tại các trạm bơm đã gần chạm 4,50 USD/gallon (1 gallon = 3,78 lít), người lái xe Mỹ vẫn chưa giảm đáng kể mức tiêu thụ. Số liệu của Morgan Stanley phần nào lý giải điều này: Cứ 11 thùng dầu thì có 1 thùng dành cho người lái xe Mỹ - con số phản ánh mức độ phụ thuộc vào xe hơi đã ăn sâu vào cấu trúc của xã hội nước này qua nhiều thập kỷ và không một chính sách ngắn hạn nào có thể tháo gỡ trong vài tuần.

Tồn kho dầu thô của Mỹ hiện vẫn cao hơn so với cùng kỳ năm ngoái, nhưng Trưởng bộ phận nghiên cứu dầu thô tại S&P Global Jim Burkhard cảnh báo rằng, một đợt sụt giảm mạnh trong kho dự trữ của Mỹ có thể là ngòi nổ cho một làn sóng lo ngại rộng hơn trên thị trường. Nói cách khác, khi nước Mỹ bắt đầu thực sự cảm thấy đau, phần còn lại của thế giới có thể đã đau từ lâu và lúc đó áp lực chính trị để hành động sẽ đến, nhưng có thể đã quá muộn để tránh cú sốc tồi tệ nhất.

Giới giao dịch cảnh báo, khi tồn kho toàn cầu xuống đến mức báo động, giá dầu có thể tăng vọt so với hiện tại. Ngày 5-5, giá dầu Brent giảm khoảng 4% xuống còn 110 USD/thùng. Nhưng theo giới quan sát, mức giảm này không phản ánh sự ổn định của thị trường, mà chỉ phản ánh sự mong manh của lệnh ngừng bắn giữa Iran và Mỹ.

Mùa hè đang đến. Đây là mùa cao điểm bay, lái xe, du lịch - mùa mà thế giới tiêu thụ nhiều nhiên liệu hơn bất kỳ thời điểm nào trong năm. Tại Bắc Âu, tồn kho nhiên liệu máy bay đã giảm xuống mức thấp nhất của 6 năm trong tháng 4-2026. Tại Mỹ, tồn kho xăng đang trên đà chạm mức thấp nhất lịch sử vào mùa hè. Đây không phải là những con số của một kịch bản giả định mà là những con số của hiện tại.

Ông Jim Burkhard đã không dùng ngôn từ ngoại giao thường thấy ở giới chuyên gia: “Phần tồi tệ nhất của cuộc khủng hoảng vẫn còn ở phía trước”. Trong một lĩnh vực mà các dự báo thường được đo đếm cẩn thận từng chữ, đây là một tuyên bố đáng chú ý và đáng được các nhà hoạch định chính sách nhìn nhận nghiêm túc.