Lý do nhiều người cảm giác 'lâng lâng' chỉ sau vài ly rượu

Theo bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, thành viên Hội Y học dưới nước và oxy cao áp Việt Nam, ethanol là một trong những chất được hấp thu nhanh nhất khi đưa vào cơ thể. Ngay khi chạm niêm mạc dạ dày, phân tử rượu đã bắt đầu khuếch tán vào máu. Chỉ sau thời gian ngắn, cồn xuất hiện trong não, gan, cơ và nhiều cơ quan khác. Đó là lý do nhiều người cảm thấy lâng lâng chỉ sau vài ly nhỏ.

Về mặt sinh học, ethanol là phân tử nhỏ, tan tốt trong nước nên gần như không có “hàng rào đặc hiệu” ngăn lại. Cơ chế hấp thu chủ yếu là khuếch tán thụ động, nghĩa là rượu tự di chuyển từ nơi có nồng độ cao sang nơi có nồng độ thấp mà không cần tiêu tốn năng lượng.

Phía sau vài ly “cho vui” là một chuỗi phản ứng sinh học phức tạp mà cơ thể phải gồng mình xử lý. (Ảnh minh hoạ)

Khoảng 20% lượng rượu được hấp thu ngay tại dạ dày, phần còn lại đi xuống ruột non, đặc biệt là tá tràng và hỗng tràng. Đây là khu vực có diện tích hấp thu rất lớn nhờ hàng triệu nhung mao, giúp các chất nhanh chóng đi vào máu. Khi rượu “tràn” xuống ruột non, nồng độ cồn trong máu có thể tăng vọt trong thời gian ngắn.

Yếu tố quyết định say nhanh hay chậm nằm ở tốc độ làm rỗng dạ dày. Khi bụng đói, rượu gần như đi thẳng xuống ruột non, giống như mở khóa cho dòng cồn ồ ạt vào hệ tuần hoàn. Người uống dễ đỏ mặt, choáng váng, nói nhiều, phản xạ chậm chỉ sau ít phút.

Ngược lại, khi dạ dày có thức ăn, đặc biệt là bữa ăn đủ đạm, chất béo và tinh bột, rượu bị giữ lại lâu hơn. Quá trình hấp thu diễn ra từ tốn, đỉnh nồng độ cồn trong máu thấp hơn. Ở một số người, enzyme alcohol dehydrogenase tại niêm mạc dạ dày còn chuyển hóa được một phần ethanol trước khi xuống ruột. Tuy nhiên, “bộ lọc bước đầu” này chỉ có tác dụng hạn chế chứ không thể vô hiệu hóa hoàn toàn rượu.

Nồng độ cồn trong đồ uống cũng ảnh hưởng đến tốc độ say. Các loại có nồng độ trung bình khoảng 12-20% thường được hấp thu nhanh. Nếu nồng độ quá cao, trên 40%, rượu có thể gây kích ứng niêm mạc và làm co thắt môn vị – cửa ngõ giữa dạ dày và ruột non. Khi đó, rượu lưu lại trong dạ dày lâu hơn, cảm giác say có thể đến chậm hơn nhưng nguy cơ tổn thương niêm mạc lại tăng.

Đồ uống có ga như bia, champagne hoặc cocktail pha soda tạo áp lực trong dạ dày, thúc đẩy quá trình mở môn vị và đẩy rượu xuống ruột non nhanh hơn. Hệ quả là nồng độ cồn trong máu tăng nhanh, cơn say đến đột ngột và mạnh hơn.

Theo các khuyến cáo y khoa, gan là cơ quan chính chịu trách nhiệm chuyển hóa ethanol thành acetaldehyde rồi thành acetate để đào thải. Tuy nhiên, khả năng xử lý của gan có giới hạn, trung bình chỉ chuyển hóa được một lượng nhỏ cồn mỗi giờ. Khi uống vượt quá ngưỡng này, cồn tích tụ trong máu, gây rối loạn nhận thức, suy giảm phản xạ và tăng nguy cơ tai nạn.

Hiểu hành trình của ethanol giúp lý giải vì sao uống lúc đói dễ say, vì sao ăn trước khi uống có thể làm giảm “đỉnh” nồng độ cồn trong máu, và vì sao đồ uống có ga khiến say nhanh hơn. Quan trọng hơn, kiến thức này giúp mỗi người điều chỉnh hành vi: không uống khi bụng rỗng, hạn chế pha trộn nhiều loại rượu, và biết dừng lại trước khi cơ thể bị quá tải.

Bởi phía sau một cái “cạn ly” không chỉ là câu chuyện giao tiếp, mà còn là phản ứng sinh học âm thầm đang diễn ra trong từng tế bào.