Lý do Ả Rập Xê Út không chặn được đòn tấn công chết chóc của Houthi

Dù mua các hệ thống vũ khí tối tân của Mỹ và châu Âu, đồng thời sở hữu mạng lưới phòng không nhiều tầng, Ả Rập Xê Út vẫn phải hứng chịu những cuộc tấn công gây chết người nhằm vào sân bay chính phục vụ thủ đô Riyadh.

Theo Viện Nghiên cứu Hòa bình Quốc tế Stockholm (SIPRI), Ả Rập Xê Út chi 83 tỷ USD cho quốc phòng trong năm ngoái, đưa nước này vào nhóm 10 quốc gia có chi tiêu quân sự lớn nhất thế giới. Riyadh mua máy bay chiến đấu của Mỹ, các hệ thống phòng không Patriot và THAAD, cùng nhiều loại vũ khí tiên tiến từ Pháp và Anh.

Tuy nhiên, Ả Rập Xê Út có quá nhiều mục tiêu cần bảo vệ. Lãnh thổ nước này xấp xỉ một phần năm diện tích Mỹ, trong khi các mối đe dọa đến từ ba hướng.

Từ phía Đông, Iran phóng khoảng 1.000 tên lửa và máy bay không người lái (UAV) nhằm vào các mục tiêu Ả Rập Xê Út trong giai đoạn xung đột căng thẳng nhất năm nay. Từ phía Bắc, các lực lượng dân quân tại Iraq triển khai UAV tấn công đường ống dẫn dầu Đông - Tây trọng yếu của Ả Rập Xê Út. Còn từ phía Nam, lực lượng Houthi phóng tên lửa vào vương quốc này từ các nơi trú ẩn và bệ phóng cơ động trên vùng núi Yemen.

Theo Vision2030.ai, trang web độc lập chuyên phân tích quá trình chuyển đổi kinh tế của Ả Rập Xê Út, việc bảo vệ đất nước này đồng nghĩa với việc bảo vệ mạng lưới mục tiêu rộng lớn, chứ không chỉ riêng Riyadh hay nhà máy lọc dầu. Hệ thống phòng thủ phải phát hiện các mối đe dọa đang bay tới, quyết định mục tiêu nào cần đánh chặn và cảnh báo dân thường - tất cả chỉ trong vài khoảnh khắc.

Ả Rập Xê Út đánh chặn được nhiều tên lửa và UAV do Houthi phóng đi. Nhưng một số vẫn lọt qua. Theo nguồn tin Ả Rập Xê Út, Bộ Quốc phòng nước này phải đối mặt với những lựa chọn khó khăn khi phân bổ các hệ thống phòng thủ hiện có, trong bối cảnh quá nhiều cơ sở có nguy cơ bị tấn công.

Năng lực của Houthi

Theo CNN, Houthi học cách kết hợp tên lửa đạn đạo, tên lửa hành trình và UAV tầm xa để áp đảo hệ thống phòng thủ Ả Rập Xê Út. Tên lửa hành trình bay ở độ cao thấp hơn, khiến chúng khó bị phát hiện và theo dõi hơn. Houthi cũng đưa vào sử dụng thế hệ tên lửa đạn đạo mới mà lực lượng này tuyên bố có khả năng cơ động trong khi bay.

Không hệ thống phòng không đơn lẻ nào có thể bảo đảm đánh chặn được mọi mối đe dọa đang lao tới.

Tuy nhiên, Houthi không tự mình phát triển năng lực này. 8 năm trước, các chuyên gia Liên hợp quốc “xác định những mảnh vỡ tên lửa, thiết bị quân sự liên quan và phương tiện bay không người lái quân sự có nguồn gốc từ Iran, được đưa vào Yemen”.

Cũng chính nhóm chuyên gia này, hai năm trước, nhận định rằng “quy mô, tính chất và mức độ chuyển giao nhiều loại vật tư, công nghệ quân sự từ các nguồn bên ngoài cho Houthi, bao gồm hỗ trợ tài chính và huấn luyện lực lượng chiến đấu, là chưa từng có tiền lệ”.

Các chuyên gia lưu ý rằng những mẫu tên lửa mới nhất của Houthi, chẳng hạn Hatem-2 và Palestine-2, có thiết kế rất giống vũ khí của Iran. Chúng có tốc độ cao và độ chính xác lớn.

Năm ngoái, tên lửa Houthi vượt qua hệ thống phòng không vốn được đánh giá rất cao của Israel và rơi xuống khu vực gần sân bay Ben Gurion. Khi đó, nhà phân tích Amir Bar Shalom nói với CNN: “Chúng rất chính xác. Việc đạt được độ chính xác cao khi phóng từ khoảng cách 2.000km là điều đáng kinh ngạc”.

Theo Chuẩn tướng Majed al-Nazili, người phát ngôn của lực lượng chính phủ Yemen, Houthi cũng cải tiến các loại vũ khí phòng không có nguồn gốc từ Iran để tấn công máy bay và tên lửa hành trình. “Những tên lửa này có thể cơ động trong khoảng thời gian lên tới 25 phút cho mỗi quả và hoạt động bằng hệ thống bám bắt mục tiêu dựa trên tín hiệu nhiệt”, ông nói hồi tháng trước.

Houthi được cho là một thành viên trong “trục Kháng chiến” do Iran hậu thuẫn và đang gia tăng sức mạnh trong khi các đồng minh khác của Tehran suy yếu. Dù duy trì quan hệ chặt chẽ với Iran, phong trào này vẫn có chương trình nghị sự riêng, gắn với những bất đồng kéo dài với Ả Rập Xê Út sau nhiều năm xung đột tại Yemen.

Tháng 7, Houthi tuyên bố tấn công tàu thuyền Ả Rập Xê Út trên Biển Đỏ, sau đó nhắm vào các cơ sở dầu khí và căn cứ không quân, yêu cầu Riyadh chấm dứt hỗ trợ quân sự cho Chính phủ Yemen và bồi thường hàng tỷ USD. Iran đề nghị làm trung gian hòa giải nhưng Houthi bác bỏ các đề xuất ngừng bắn ngắn hạn. Đại diện phong trào Mohammed al-Bukhaiti cảnh báo xung đột sẽ ngày càng mở rộng và việc đạt được thỏa thuận có thể trở nên khó khăn hơn nếu tiếp tục trì hoãn.

Lựa chọn khó khăn của Ả Rập Xê Út

Ả Rập Xê Út duy trì mọi hoạt động bình thường, ngay cả khi xung đột với Houthi leo thang. Tuần trước, cơ quan phòng vệ dân sự nước này ngừng gửi cảnh báo công khai qua điện thoại về các tên lửa và UAV đang bay tới. Theo một số cư dân Riyadh trao đổi với CNN, các cảnh báo sau đó được khôi phục. Chính quyền Ả Rập Xê Út cho biết hôm 12/10 rằng lực lượng phòng không đánh chặn ba tên lửa đạn đạo.

Trong thời gian tới, vương quốc này sẽ phải đưa ra những quyết định khó khăn.

Nếu xung đột leo thang với những đợt không kích dữ dội hơn, Ả Rập Xê Út sẽ đối mặt với nguy cơ hứng chịu thêm các cuộc tấn công bằng tên lửa. Rủi ro không chỉ giới hạn trong ngành dầu mỏ. Các trung tâm dữ liệu, nhà máy khử mặn và sân bay là nền tảng cho tham vọng công nghệ, nguồn cung nước và nền kinh tế du lịch của vương quốc. Sự kiện đầu tư lớn tại Riyadh vào cuối tháng này cũng đặt nỗ lực thu hút các nhà đầu tư quốc tế của Ả Rập Xê Út vào trung tâm chú ý.

Khả năng đánh bại Houthi bằng chiến dịch tấn công trên bộ, có sự tham gia của lực lượng Chính phủ Yemen, dường như rất thấp. Houthi bám rễ vững chắc, dày dạn kinh nghiệm chiến đấu và am hiểu địa hình núi non. Trong tháng vừa qua, lực lượng này gây tổn thất nặng nề cho quân đội Chính phủ Yemen.

Năm ngoái, Mỹ chi hơn 1 tỷ USD cho chiến dịch không kích kéo dài 7 tuần nhằm vào Houthi. Cuối cùng, Houthi đồng ý không tấn công các tàu thuyền của Mỹ trên Biển Đỏ nhưng lực lượng này vẫn duy trì sự hiện diện mạnh mẽ tại Yemen. Trong thời gian đó, họ còn bắn hạ UAV Reaper tiên tiến của Mỹ.

Các cuộc không kích của cả Mỹ lẫn Israel đều không thể tiêu diệt các thành viên trong ban lãnh đạo Houthi, dù một số chỉ huy và chuyên gia kỹ thuật thiệt mạng.

Ả Rập Xê Út đang tìm cách huy động liên minh quốc tế chống lại Houthi. Các đồng minh trong khu vực đề nghị hỗ trợ bằng những hệ thống phòng thủ. Pakistan điều hàng nghìn binh sĩ đến giúp bảo vệ vương quốc. Ai Cập tuyên bố sẵn sàng cung cấp bất kỳ sự hỗ trợ nào được yêu cầu.

Ả Rập Xê Út cũng có thể mua thêm các hệ thống phòng không từ châu Âu và Mỹ, sau khi lượng vũ khí được chuyển giao vào đầu cuộc xung đột với Iran bị hao hụt.

Tuy nhiên, bản thân Mỹ cũng đang thiếu các hệ thống này. Báo cáo của Tổng thanh tra Bộ Quốc phòng Mỹ cho biết chiến dịch chống Iran “dẫn đến tình trạng thiếu hụt kho dự trữ chiến lược và bộc lộ những nút thắt trong năng lực công nghiệp phục vụ việc bổ sung đạn dược”.

Trong khi đó, cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ chỉ còn ba tuần nữa sẽ diễn ra, khiến Tổng thống Donald Trump thận trọng trước nguy cơ Mỹ lại bị cuốn sâu hơn vào cuộc xung đột khác ở Trung Đông. Ông chưa đưa ra cam kết rõ ràng về việc Mỹ trực tiếp tấn công Houthi nhưng cũng không loại trừ khả năng này.