Loài nấm giúp Trái đất hấp thụ hàng tỷ tấn CO2 mỗi năm

Một "chìa khóa vô hình" trong cuộc chiến chống biến đổi khí hậu đang được giới khoa học chú ý sau khi nhà sinh học tiến hóa Toby Kiers được trao Giải Tyler 2026 vì Thành tựu Môi trường.

Giải thưởng Tyler thường được ví như "Nobel của ngành khí hậu", tôn vinh các công trình khoa học nổi bật trong lĩnh vực môi trường, y tế và năng lượng có lợi cho nhân loại. Giải thưởng đi kèm khoản tiền 250.000 USD.

Tiến sĩ Kiers tại Đại học Vrije (Amsterdam, Hà Lan), được vinh danh nhờ nghiên cứu các mạng lưới nấm ngầm có khả năng hấp thụ carbon từ khí quyển.

"Hệ tuần hoàn" của Trái đất

Nấm rễ cộng sinh (mycorrhizal fungi) sống trong đất và tạo mối quan hệ cộng sinh với rễ cây, hình thành mạng lưới ngầm khổng lồ.

"Các mạng lưới này vận chuyển lượng lớn chất dinh dưỡng và carbon" , Tiến sĩ Kiers cho biết, "Chúng chịu trách nhiệm hấp thụ khoảng 13 tỷ tấn CO2 vào hệ thống đất mỗi năm, tương đương khoảng một phần ba lượng phát thải từ nhiên liệu hóa thạch".

Ngoài việc lưu trữ carbon, nấm còn giúp cây hấp thụ dinh dưỡng, tăng khả năng chịu kim loại nặng, cải thiện khả năng giữ nước và giúp tạo ra những bông hoa “to hơn, ngọt hơn”, góp phần hỗ trợ quần thể côn trùng thụ phấn.

"Mạng lưới nấm đóng vai trò như hệ thống rễ của thực vật trong hàng chục triệu năm trước khi thực vật tiến hóa hệ rễ riêng" , bà Kiers cho hay.

Theo nhà khoa học, con người trong thời gian dài đã "bỏ quên" việc lập bản đồ, giám sát và bảo vệ các hệ thống nấm, trong khi chúng đang bị đe dọa bởi nạn phá rừng, xói mòn đất và các hoạt động nông nghiệp.

Hiện danh sách bảo tồn của Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN) mới chỉ bao gồm một phần rất nhỏ các loài nấm.

"Đây là một vấn đề" , Tiến sĩ Kiers cảnh báo. " Việc phá hủy các mạng lưới dưới lòng đất làm gia tăng hiện tượng nóng lên toàn cầu, đẩy nhanh quá trình mất đa dạng sinh học và phá vỡ chu trình dinh dưỡng. Dù có vai trò cực kỳ quan trọng, chưa đến 0,02% bề mặt đất liền của Trái đất được lập bản đồ về nấm rễ cộng sinh".

Bà khuyến nghị: "Để đưa nấm vào các chiến lược khí hậu, chương trình bảo tồn và nỗ lực phục hồi hệ sinh thái, các nhà hoạch định chính sách cần tiếp cận dữ liệu nấm với độ phân giải cao trên quy mô toàn cầu".

Tiến sĩ Kiers giành Giải Tyler 2026 sau khi làm sáng tỏ vai trò của các mạng lưới nấm trên hành tinh. Bà cùng cộng sự đã xây dựng Underground Atlas, bản đồ phân bố toàn cầu của nấm rễ cộng sinh, ra mắt năm ngoái.

Bản đồ này thể hiện sự phân bố toàn cầu của nấm rễ cộng sinh rễ trên khắp thế giới, giúp định hướng các nỗ lực bảo tồn để bảo vệ nguồn lưu trữ carbon quan trọng.

Các nghiên cứu trong phòng thí nghiệm cho thấy nấm có thể vận chuyển phốt pho, khoáng chất thiết yếu cho sự sống, từ nơi dư thừa sang nơi thiếu hụt, đồng thời hấp thụ nhiều carbon hơn.

"Công việc của tôi đơn giản là trở thành 'phi hành gia dưới lòng đất', tập hợp mạng lưới các nhà khoa học chuyên nghiên cứu về nấm, mặc đồ bảo hộ và hợp tác với các cộng sự địa phương trên khắp thế giới để khám phá" , bà Kiers nói. "Mục tiêu của tôi là mở ra cách hiểu mới về sự sống trên Trái đất, nhưng điều này không hề dễ dàng".

Nữ tiến sĩ cho biết thách thức lớn nhất là thay đổi cách nhìn của công chúng về hệ sinh thái dưới lòng đất. Khoản tiền thưởng sẽ giúp bà " có thể hít thở sâu và tiếp tục theo đuổi các công trình khoa học" .

Hoa Vũ (Nguồn: Euronews)