Loài cá độc gấp 1.000 lần xyanua bùng phát, Hy Lạp treo thưởng tiêu diệt

Hơn 30 năm gắn bó với nghề đánh cá quanh đảo Milos, ngư dân Stavros Moraitis cho biết ông chưa từng chứng kiến nguồn lợi thủy sản suy giảm nhanh như vài năm gần đây. Nguyên nhân là sự bùng phát của cá nóc má bạc, loài ngoại lai xâm lấn đang lan rộng khắp vùng biển Hy Lạp.

Loài cá này có nguồn gốc từ Ấn Độ Dương, di cư vào Địa Trung Hải qua kênh đào Suez khi biến đổi khí hậu khiến nhiệt độ nước biển tăng lên. Loài cá này xuất hiện tại vùng biển Hy Lạp từ năm 2005 nhưng số lượng chỉ thực sự bùng nổ trong vài năm gần đây.

Với bộ răng đủ sức cắn thủng lon kim loại và độc tố thần kinh mạnh gấp khoảng 1.000 lần xyanua, cá nóc má bạc gần như không có thiên địch. Không chỉ săn mồi là cá trưởng thành, chúng còn ăn cả cá non và cạnh tranh nguồn thức ăn với nhiều loài khác, tạo thêm áp lực lên hệ sinh thái biển vốn đã suy yếu bởi hiện tượng nước biển ấm lên.

“Chúng ăn không biết no. Sản lượng đánh bắt của tôi giảm 30 - 40% so với chỉ vài năm trước”, ông Moraitis nói và cho biết cá nóc đang cạnh tranh trực tiếp nguồn thức ăn với nhiều loài cá có giá trị kinh tế như cá tráp, cá mú và mực.

Trước nguy cơ ảnh hưởng đến đội tàu khai thác thủy sản lớn thứ hai Liên minh châu Âu, chính phủ Hy Lạp triển khai chương trình hỗ trợ ngư dân tiêu diệt một loài ngoại lai do biến đổi khí hậu thúc đẩy.

Trong giai đoạn thí điểm, Athens dành 1,5 triệu euro (khoảng 45 tỷ đồng) để trả thưởng cho ngư dân. Mỗi kg cá nóc đưa vào bờ sẽ được hỗ trợ 5,33 euro (hơn 160.000 đồng).

Chương trình được triển khai trước tiên tại đảo Crete và khu vực Nam biển Aegean, những nơi ghi nhận mức độ xâm lấn nghiêm trọng nhất. Tuy nhiên, việc đánh bắt không hề dễ dàng bởi cá nóc có thể cắn rách các loại lưới đánh cá thông thường.

Giới khoa học cho rằng sự bùng phát của cá nóc má bạc là ví dụ điển hình cho những thay đổi trong phân bố sinh vật biển dưới tác động của biến đổi khí hậu.

Dữ liệu của Hệ thống Quan trắc và Dự báo ven biển quần đảo Balearic cho thấy nhiệt độ trung bình của Địa Trung Hải hiện cao hơn hơn 3°C so với mức trung bình nhiều năm.

Trong khi đó, Cơ quan Biến đổi Khí hậu Copernicus ghi nhận nhiệt độ bề mặt biển trung bình toàn cầu trong tháng 6 đạt 20,86°C - mức cao nhất từng được ghi nhận trong cùng thời điểm của năm.

Nhiệt độ đại dương tăng cũng đang thúc đẩy nhiều loài ngoại lai khác mở rộng phạm vi phân bố. Cá sư tử có nguồn gốc Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương đã xuất hiện tại vùng biển Hy Lạp sau khi lan rộng ở Cyprus.

Tại Bắc Đại Tây Dương, ngư dân Anh năm ngoái ghi nhận sản lượng bạch tuộc tăng mạnh, song quần thể động vật có vỏ - nguồn thức ăn của chúng - lại suy giảm đáng kể. Hiện tượng nước biển ấm lên cũng đang ảnh hưởng đến sinh vật phù du, nền tảng của chuỗi thức ăn trong đại dương.

Bên cạnh tác động đến kinh tế, sự xuất hiện của cá nóc còn làm dấy lên nhiều lo ngại trên mạng xã hội Hy Lạp về nguy cơ tấn công người tắm biển.

Tuy nhiên, theo Trung tâm Nghiên cứu Biển Hy Lạp (HCMR), đến nay mới chỉ ghi nhận một trường hợp cá nóc cắn người, xảy ra tại đảo Crete cách đây bốn năm. Các chuyên gia cho biết loài cá này thường tránh tiếp xúc với con người nên nguy cơ xảy ra các vụ tấn công là rất thấp.

Điều đáng lo ngại hơn là độc tố cực mạnh trong cơ thể cá. Nếu ăn phải, nạn nhân có thể bị yếu cơ, liệt, suy hô hấp và nguy hiểm đến tính mạng. Dù được xem là đặc sản tại Nhật Bản khi được đầu bếp chuyên nghiệp chế biến, việc tiêu thụ cá nóc má bạc hiện bị cấm trên toàn châu Âu.

Giorgos Tserpes, Giám đốc nghiên cứu của HCMR, cho biết biến đổi khí hậu đang tạo điều kiện thuận lợi để những loài như cá nóc má bạc tiếp tục mở rộng phạm vi sinh sống và nhiều khả năng sẽ trở thành một phần lâu dài của hệ sinh thái Địa Trung Hải.

Ngư dân Moraitis cũng không kỳ vọng chương trình treo thưởng có thể sớm kiểm soát được quần thể cá nóc. Ông cho rằng việc phải sử dụng các loại lưới chuyên dụng sẽ khiến chi phí đánh bắt tăng cao, trong khi tốc độ sinh sản và thích nghi của loài này rất lớn.

“Đây là bước đi đúng hướng nhưng được triển khai quá muộn”, ông Moraitis nói. “Loài cá nóc này sẽ còn ở lại đây rất lâu”.