Lãng tử Yến Thanh trong 'Thủy hử' là ông tổ môn võ lừng danh thế giới

Trong tác phẩm Thủy hử, Lãng tử Yến Thanh chính là hiện thân của sự hoàn mỹ. Nhân vật này không chỉ là một trong những đầu lĩnh thông minh, đa tài nhất Lương Sơn Bạc mà còn có số phận đặc biệt cùng cái kết viên mãn nhất cả bộ truyện.

Yến Thanh cũng là một trong số ít nhân vật của Thủy hử có nguyên mẫu trong lịch sử và từng theo Tống Giang nổi dậy chống lại triều đình nhà Tống. Không những thế, vị hảo hán này còn là người sáng tạo ra Mê tông quyền - môn võ được coi là một “kỳ môn” kiệt xuất trong nền võ thuật Trung Hoa, dung hòa hoàn hảo giữa hai yếu tố đỉnh cao là thẩm mỹ nghệ thuật và thực chiến tột độ.

Vẻ đẹp phong lưu, lãng tử

Tác giả Thủy hử - Thi Nại Am không xây dựng Yến Thanh theo mô-típ những anh hùng thô ráp, cơ bắp cuồn cuộn hay bặm trợn thường thấy ở Lương Sơn (như Lý Quỳ, Võ Tòng). Thay vào đó, ông miêu tả Yến Thanh với vẻ đẹp của một lãng tử.

Lần đầu xuất hiện, Yến Thanh khiến người đọc choáng ngợp vởi vẻ ngoài: “Nói vừa dứt lời thì chợt thấy một người mình cao sáu thước, tuổi ngoại đôi mươi, lưng nhỏ vai rộng, ria mọc kín mồm, mình mặc áo sa trắng, lưng thắt lụa màng nhện đỏ, chân đi đôi giầy vàng, đầu đội khăn lòng rua, sau gáy có một đôi kim hoàn, bên tai cài bông hoa tứ quý, cùng chạy ra trước thềm để đứng hầu viên ngoại”.

Điểm nhấn độc đáo nhất mà Thi Nại Am ban cho Yến Thanh là một làn da trắng ngần được xăm kín những hoa văn tinh xảo (dạng hoa mai, chim phượng) phủ khắp từ cổ xuống lưng và chân. Tác phẩm miêu tả hình xăm của vị lãng tử này đẹp đến mức “vô tiền khoáng hậu”, khiến đệ nhất danh kỹ thời đó là Lý Sư Sư nhìn thấy cũng phải mê mẩn trầm trồ.

Đa tài đa nghệ

Trong số các hảo hán Lương Sơn Bạc, Yến Thanh ứng với sao Thiên Xảo (ngôi sao của sự khéo léo, tinh tế từ trời). Không dùng đại đao hay búa lớn, Yến Thanh sử dụng một cây nỏ nhỏ (bách phát bách trúng) và đặc biệt là tuyệt kỹ Khuyên thủ (võ vật) với bộ pháp uyển chuyển, mượn lực đánh lực, dùng sự nhanh nhẹn để quật ngã những gã khổng lồ thô bạo.

Yến Thanh không chỉ có khả năng võ nghệ siêu quần. Tác giả Thi Nại Am viết: “Anh chàng này đàn địch múa hát cũng giỏi, nói năng chữ nghĩa cũng thông, thuộc đủ các thứ tiếng của bọn bán buôn chợ búa,... tính người lại linh lợi nhanh nhẹn, hễ chuyện gì hơi hé miệng là anh ta biết được cả”.

Lòng trung thành tuyệt đối

Yến Thanh mồ côi từ nhỏ, được viên ngoại Đại Danh phủ là Ngọc Kỳ Lân Lư Tuấn Nghĩa đem về nuôi nấng và dạy dỗ võ nghệ. Trong kiệt tác Thủy hử, Thi Nại Am đã khắc họa lòng trung thành của Yến Thanh như một biểu tượng tuyệt đối, thuần khiết và vô điều kiện.

Khác với “lòng trung nghĩa” mang màu sắc chính trị và có phần u mê của Tống Giang (trung với vua, với triều đình), lòng trung thành của Yến Thanh mang tính cá nhân sâu sắc: hỉ hướng về một người duy nhất là chủ nhân Lư Tuấn Nghĩa.

Khi Lư Tuấn Nghĩa bị người vợ trắc nết (Giả thị) và tên quản gia phản phúc (Lý Cố) cấu kết hãm hại, đẩy vào cảnh tù tội và tịch thu toàn bộ gia sản, tất cả gia nhân đều bỏ chạy hoặc quay lưng. Yến Thanh là người duy nhất ở lại, chấp nhận mặc áo rách, đi xin từng miếng cơm ở thành Đại Danh chỉ để mang vào ngục nuôi chủ.

Ban đầu Lư Tuấn Nghĩa bị lừa, tưởng Yến Thanh nói xấu vợ mình nên đã nổi giận đá chàng ngã lăn ra đất. Dù bị chủ nghi oan và đối xử phũ phàng, Yến Thanh vẫn lặng lẽ đi theo bảo vệ, không một lời oán thán.

Khi Lư Tuấn Nghĩa bị phán tội lưu đày và hai tên công sai áp giải nhận tiền đút lót của Lý Cố để tìm cách giết ông dọc đường (tại rừng rậm), Yến Thanh đã âm thầm bám theo. Chàng dùng cây nỏ thần sầu của mình bắn chết hai tên công sai ngay khi chúng định ra tay sát hại Lư Tuấn Nghĩa.

Sau đó, một mình Yến Thanh cõng chủ nhân đang bị thương, vừa đi vừa trốn sự truy nã gắt gao của quan quân triều đình. Đối với Yến Thanh, mạng sống của chủ nhân quan trọng hơn tính mạng của chính mình. Khi lên Lương Sơn Bạc, Yến Thanh cũng luôn sát cánh bên cạnh Lư Tuấn Nghĩa trong các trận chiến lớn nhỏ, lập nhiều công trạng.

Lòng trung thành của Yến Thanh là tình nghĩa tự nhiên, xuất phát từ lòng biết ơn chân thành, không vướng bận danh lợi hay lòng dạ ích kỷ. Chính điều này đã đưa Yến Thanh trở thành một trong những hình tượng hảo hán đẹp đẽ và có nhân cách cao thượng nhất bến Lương Sơn.

Người tỉnh táo nhất Lương Sơn Bạc

Ở những chương cuối của Thủy hử, khi các hảo hán khác đang chìm đắm trong men say chiến thắng và mong chờ bổng lộc triều đình, Thi Nại Am đã đẩy tầm vóc của Yến Thanh lên một cung bậc mới - nhà chính trị có nhãn quan thấu suốt. Yến Thanh là người duy nhất nhìn ra sự tàn khốc của quyền lực phong kiến - “được chim bẻ cung”.

Yến Thanh đã quỳ gối khóc lóc, đem điển tích lịch sử ra để khuyên Lư Tuấn Nghĩa từ quan, cùng mình ẩn dật để giữ tính mạng. Chàng nói: “Xin chủ nhân trao trả chức quan, tìm nơi vắng vẻ để sống nốt tuổi già. Đó mới là kế vẹn toàn”.

Nhưng Lư Tuấn Nghĩa đã quá u mê vào công danh, từ chối lời khuyên này. Yến Thanh hiểu rằng mình không thể thay đổi được số mệnh của chủ. Chàng đã quỳ xuống lạy Lư Tuấn Nghĩa ba lạy để trọn đạo nghĩa bao năm nuôi dưỡng, rồi mới gạt lệ bỏ đi.

Hành động đó là minh chứng cho thấy Yến Thanh ra đi không phải vì hèn nhát hay phản bội. Ba cái lạy ấy là lời tạ ơn nghĩa thu nhận và dạy dỗ của Lư Tuấn Nghĩa. Chàng đã làm tròn bổn phận của một người tôi tớ trung thành: Dâng kế, cứu mạng, khuyên can hết lời.

Khi chủ nhân kiên quyết chọn con đường quan lộ hiểm họa, Yến Thanh hiểu số mệnh của Lư viên ngoại đã định. Chàng lạy tạ để từ biệt một triều đại, một người cha, một người chủ, khép lại một chương cuộc đời một cách đầy tôn nghiêm và thanh thản.

Không khuyên được Lư Tuấn Nghĩa, Yến Thanh gánh vàng bỏ đi trong đêm. Số vàng bạc chàng mang đi chính là phần thưởng thực tế cho mồ hôi xương máu trong những năm chinh phạt của chàng. Chàng khước từ chiếc mũ ô sa (biểu trưng cho xiềng xích quyền lực) nhưng nhận lấy vàng bạc (công cụ để sinh tồn tự do), thể hiện tư duy sòng phẳng và tỉnh táo.

Thi Nại Am xây dựng hình ảnh Yến Thanh “lẳng lặng rời đi trong đêm” mang đậm màu sắc lãng mạn. Nó tạo nên một khoảng lặng đầy chất thơ và ám ảnh giữa bối cảnh tang thương, nghẹt thở ở cuối truyện Thủy hử. Cái bóng của Yến Thanh khuất dần trong đêm tối giống như một cánh chim phượng hoàng bay về với đại ngàn, rũ bỏ hết bụi trần và thị phi oán hận.

Đây là sự “giải thoát” hiếm hoi mà Thi Nại Am dành cho nhân vật của mình. Giữa một kết cục nhuốm màu bi kịch khi các hảo hán người thì tử trận, người bị ban rượu độc, sự tự do tự tại của Yến Thanh như một đốm sáng ấm áp, chứng minh rằng: Hạnh phúc đích thực không nằm ở sắc phong của nhà vua, mà nằm ở sự tự do trong tâm hồn.

Ông tổ của Mê tông quyền

Khác với đa số hảo hán Lương Sơn hoàn toàn là sản phẩm của hư cấu của Thi Nại Am, Yến Thanh là nhân vật có thật trong lịch sử. Ông là một trong 36 thủ lĩnh cùng Tống Giang chống lại triều đình nhà Tống.

Ngoài ra, ông còn được ghi nhận là người sáng tạo ra môn quyền pháp danh chấn thiên hạ: Yến Thanh quyền. Các nhà nghiên cứu đánh giá, đây là một trong những môn quyền pháp đặc sắc bậc nhất của võ thuật truyền thống Trung Hoa. Môn võ này phản ánh chính xác phong cách sống của người sáng lập: Hào hoa, linh hoạt, biến hóa khôn lường và mang tính thực chiến.

Đặc trưng lớn nhất của Yến Thanh quyền là lối đánh nhẹ nhàng, thanh thoát. Khi thi triển, võ sinh toát lên thần thái phiêu dật - nghĩa là thoải mái, tự tại, tự nhiên như không hề dùng sức. Người luyện Yến Thanh quyền phải “nhẹ như sương, nhanh như gió, chuyển mình như bóng”, tránh đối đầu trực diện mà dùng thân pháp uyển chuyển để hóa giải.

Môn quyền này tích hợp nhuần nhuyễn giữa sự dũng mãnh, quyết liệt của các hệ phái Bắc Thiếu Lâm với sự uyển chuyển, mượn lực đánh lực của các môn nội gia quyền Đạo gia. Trong nhu có cương, trong cương có nhu, không bao giờ dùng sức mạnh thô bạo để chọi trực diện với đối thủ.

Sau khi cuộc khởi nghĩa Lương Sơn thất bại, Yến Thanh trốn chạy sự truy lùng của quan phủ và ẩn tính mai danh vào dân gian. Để tránh bị lộ hành tung, các đệ tử của ông khi truyền bá môn võ này ra ngoài đã đổi tên nó thành Mê tông quyền (hoặc Nghê tông quyền).

Qua nhiều thế kỷ lưu lạc trong giới giang hồ, quyền phổ của môn võ này được các bậc tiền nhân của dòng họ Hoắc tiếp nhận. Sau này, Hoắc Nguyên Giáp đã kế thừa và nâng tầm Mê tông quyền (Yến Thanh quyền) thành một hệ thống chiến đấu thực chiến vô cùng lợi hại. Cũng chính điều này đã khiến cậu bé ốm yếu, mắc bệnh hen suyễn bẩm sinh ngày nào trở thành một trong những huyền thoại võ thuật vĩ đại nhất Trung Hoa.

Trong nền võ thuật truyền thống Trung Hoa với hơn 350 môn phái khác nhau, Mê tông quyền đứng ở một vị thế cực kỳ đặc biệt. Không chỉ dừng lại ở một môn quyền pháp thông thường, nó là “cầu nối” lịch sử giữa hảo hán Lương Sơn thời nhà Tống (người sáng lập Yến Thanh) cho đến thời kỳ cận đại (với đại võ sư Hoắc Nguyên Giáp).

Việc một môn võ cổ truyền có thể bước ra từ bóng tối ẩn mình trốn chạy quan phủ để trở thành môn võ chính thống, được chuẩn hóa giảng dạy quốc tế, đã mang lại cho Mê tông quyền một vị thế tôn quý mà hiếm môn phái nào có được.

Vào đầu thế kỷ XX, Trung Quốc chịu áp lực lớn từ các cường quốc phương Tây. Việc Hoắc Nguyên Giáp dùng môn võ này liên tục hạ gục các lực sĩ, võ sĩ phương Tây và Nhật Bản đưa Mê tông quyền lên vị trí “quốc thuật” - vũ khí tinh thần đại diện cho lòng tự tôn và sức mạnh của dân tộc Trung Hoa.

Ngày nay, Mê tông quyền được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể được bảo tồn cấp nhà nước tại Trung Quốc. Môn võ này cũng bước qua thời kỳ đóng cửa lưu truyền nội tộc để phủ sóng toàn cầu, là một trong những môn phái có lượng võ sinh theo học đông đảo bậc nhất.