Không hút thuốc vẫn mắc ung thư phổi vì những nguyên nhân ít ai ngờ

Ung thư phổi là một trong những bệnh ung thư gây tử vong nhiều nhất trên thế giới. Năm 2022, khoảng 2,5 triệu người được chẩn đoán mắc bệnh và 1,8 triệu người tử vong, theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO).

Hút thuốc là yếu tố nguy cơ quan trọng nhất, liên quan đến khoảng 85% trường hợp ung thư phổi. Tuy nhiên, căn bệnh này không chỉ xuất hiện ở người hút thuốc. Theo Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC), khoảng 5-20% trường hợp có thể xảy ra ở những người chưa từng hút.

PGS.TS Phạm Cẩm Phương, Viện trưởng Viện Y học hạt nhân và Ung bướu, Bệnh viện Bạch Mai (Hà Nội), cho biết thực tế lâm sàng vẫn ghi nhận không ít bệnh nhân chưa từng hút thuốc nhưng mắc ung thư phổi. Với nhóm này, nhiều yếu tố khác có thể cùng góp phần làm tăng nguy cơ.

Không trực tiếp châm thuốc không có nghĩa là phổi hoàn toàn tránh được tác hại của thuốc lá. Người thường xuyên sống hoặc làm việc trong môi trường có khói thuốc vẫn phải hít các chất độc từ khói thuốc thụ động.

Khói thuốc thụ động đã được xác định là tác nhân gây ung thư ở người và có liên quan đến ung thư phổi. Vì vậy, việc không hút thuốc chỉ giúp loại bỏ một yếu tố nguy cơ, chứ không đồng nghĩa với việc nguy cơ mắc bệnh bằng không.

Chất lượng không khí cũng là một phần của câu chuyện. Bụi mịn và ô nhiễm không khí ngoài trời có liên quan đến nguy cơ ung thư phổi. Trong nhà, radon cũng là một tác nhân cần lưu ý.

Một số nghề nghiệp khiến người lao động tiếp xúc kéo dài với amiăng, silica, khí thải diesel hoặc các chất có khả năng gây ung thư cũng làm nguy cơ tăng lên.

PGS Phương khuyến cáo người làm việc trong môi trường nhiều bụi, hóa chất hoặc các tác nhân độc hại cần tuân thủ quy định về bảo hộ lao động, hạn chế thời gian tiếp xúc và sử dụng đúng phương tiện bảo vệ hô hấp.

Ở những gia đình thường xuyên đun nấu bằng than, củi, sinh khối hoặc dầu hỏa, khói từ quá trình đốt nhiên liệu có thể tích tụ trong không gian kín, đặc biệt khi khu vực bếp thông khí kém.

Tiếp xúc kéo dài với nguồn khói này có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh. Cải thiện thông thoáng khu vực bếp, hạn chế nhiên liệu rắn hoặc dầu hỏa trong nhà và tránh để bản thân tiếp xúc trực tiếp với khói khi nấu ăn là những cách đơn giản để giảm phơi nhiễm.

Người từng mắc một số bệnh phổi mạn tính như bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) có thể có nguy cơ ung thư phổi cao hơn. Tiền sử gia đình cũng là một yếu tố được ghi nhận, cho thấy đặc điểm di truyền có thể góp phần vào nguy cơ mắc bệnh.

Tuy nhiên, có người thân mắc ung thư phổi hoặc từng mắc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), lao phổi không có nghĩa chắc chắn sẽ mắc ung thư phổi. Nguy cơ của mỗi người còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố, từ mức độ phơi nhiễm với các tác nhân gây bệnh đến đặc điểm cơ địa và di truyền.

Ung thư phổi giai đoạn sớm có thể diễn biến âm thầm. Một số người chỉ xuất hiện những biểu hiện khá giống các bệnh hô hấp thông thường nên dễ bỏ qua.

Ho kéo dài hoặc ngày càng nặng, ho ra máu, đau ngực, khó thở, khàn tiếng, mệt mỏi, sụt cân không rõ nguyên nhân hay viêm phổi tái diễn là những dấu hiệu cần được kiểm tra.

Các triệu chứng này không đồng nghĩa với ung thư phổi. Tuy nhiên, nếu mới xuất hiện, kéo dài hoặc có xu hướng nặng lên, người bệnh nên đi khám thay vì tự điều trị tại nhà trong thời gian dài.

Theo PGS Phương, chụp CT ngực liều thấp (LDCT) có thể giúp giảm tử vong do ung thư phổi khi được thực hiện định kỳ ở những người thuộc nhóm nguy cơ cao phù hợp. Đây không phải xét nghiệm cần làm thường quy cho tất cả người chưa từng hút thuốc chỉ vì lo ngại mắc bệnh.

Ở nhóm có chỉ định sàng lọc, X-quang ngực cũng không thay thế được LDCT. Các xét nghiệm máu hay điện tâm đồ có thể hữu ích trong đánh giá những vấn đề sức khỏe khác nhưng không phải phương pháp sàng lọc ung thư phổi thay thế CT liều thấp.

Điều quan trọng, theo bác sĩ, là không nên nhìn nguy cơ ung thư phổi chỉ qua một câu hỏi “có hút thuốc hay không”. Khi nhiều yếu tố phơi nhiễm cùng tồn tại, cộng với tuổi tác, bệnh nền hoặc tiền sử gia đình, nguy cơ của mỗi người có thể khác nhau.