Khi sự đồng hành của phụ huynh không đo bằng khoản đóng góp

Rõ hơn… chuyện đóng góp

Bộ Giáo dục và Đào tạo vừa có Thông tư số 81/2026/TT-BGDĐT ban hành Điều lệ Ban đại diện cha mẹ học sinh (thay thế Thông tư số 55/2011/TT-BGDĐT) có hiệu lực từ ngày 15-11-2026. Quy định mới nhằm hoàn thiện tổ chức, hoạt động của Ban đại diện cha mẹ học sinh, đồng thời làm rõ vị trí, vai trò, nhiệm vụ, quyền và giới hạn hoạt động của tổ chức này.

Điểm đáng chú ý của Thông tư 81 là Ban đại diện cha mẹ học sinh không được đặt ra các khoản đóng góp bắt buộc; không được ấn định hoặc phân bổ mức hỗ trợ, mức hỗ trợ bình quân, mức hỗ trợ tối thiểu hay thời hạn hỗ trợ. Ban đại diện cũng không được lập danh sách cha mẹ học sinh phải hỗ trợ hoặc yêu cầu một phụ huynh cụ thể thực hiện hỗ trợ.

Ban đại diện cha mẹ học sinh không thu, tiếp nhận hoặc quản lý tiền hỗ trợ. Trường hợp cha mẹ học sinh tự nguyện đồng hành, việc hỗ trợ có thể thực hiện bằng cách cung cấp trực tiếp hàng hóa, dịch vụ cần thiết hoặc thanh toán trực tiếp cho đơn vị, cá nhân cung cấp hàng hóa, dịch vụ.

Theo Tiến sĩ Hoàng Ngọc Vinh, nguyên Vụ trưởng Vụ Giáo dục chuyên nghiệp (Bộ Giáo dục và Đào tạo), quy định này đưa quan hệ giữa gia đình và nhà trường trở về đúng bản chất cùng giáo dục học sinh, thay vì gặp nhau chủ yếu để bàn chuyện… đóng tiền.

Ban đại diện cha mẹ học sinh không nên trở thành “cỗ máy thu tiền”, càng không thể lấy mức đóng góp làm thước đo trách nhiệm của phụ huynh”, Tiến sĩ Hoàng Ngọc Vinh nêu quan điểm. Theo ông, trách nhiệm trước hết vẫn thuộc về nhà trường, đó là tổ chức hoạt động giáo dục bằng nguồn lực hợp pháp, công khai các khoản thu - chi và không đẩy việc huy động kinh phí sang Ban đại diện cha mẹ học sinh.

Chị Nguyễn Thị Nhanh, phường Định Công, có con học tại Trường THPT MAY đã tham gia Ban đại diện cha mẹ học sinh từ khi con học lớp 1, đến nay 12 năm cho biết, bản thân đồng tình với quy định Ban đại diện không được đặt ra các khoản đóng góp bắt buộc.

Theo chị Nhanh, nếu hoạt động của quỹ cha mẹ học sinh được thực hiện đúng ý nghĩa tự nguyện và hướng vào quyền lợi của học sinh thì việc phối hợp giữa phụ huynh với nhà trường không bị ảnh hưởng. Ví dụ những hoạt động như động viên, khen thưởng học sinh có thành tích, tấm gương việc tốt, học sinh có cố gắng nổi bật trong học tập… phụ huynh đều mong muốn cùng nhà trường chăm lo cho.

Để tự nguyện thực sự là… tự nguyện

Tuy nhiên, điều phụ huynh quan tâm là làm thế nào để nguyên tắc tự nguyện được thực hiện thực chất trong đời sống học đường.

Anh Lê Xuân Hạnh, phường Long Biên, Hà Nội cho rằng, Ban đại diện cha mẹ học sinh trước hết nên thực hiện đúng vai trò cầu nối tiếp thu ý kiến của phụ huynh, truyền tải thông tin tới giáo viên, nhà trường và ngược lại.

Theo anh, đối với những hoạt động cụ thể, Ban đại diện cần đặc biệt thận trọng trong việc thông báo, vận động hay gợi ý ủng hộ. Nếu không xác định rõ giới hạn, rất dễ phát sinh tâm lý rằng phụ huynh có trách nhiệm đóng góp.

Một vấn đề khác anh Hạnh đặc biệt lưu ý là nguy cơ “lách” quy định bằng việc vận động dưới danh nghĩa cá nhân. Theo anh, cần hạn chế tình trạng phụ huynh đứng ra kêu gọi, vận động thu - chi cho hoạt động của nhà trường, lớp học dưới những hình thức khác nhau, bởi điều này có thể làm phát sinh áp lực đóng góp dù trên danh nghĩa không phải khoản thu bắt buộc.

Đáng chú ý, anh Hạnh đặt ra một vấn đề rất thực tế: sự công bằng đối với học sinh.

Trước đây, khi các khoản quỹ được thu theo cách cào bằng, mỗi học sinh thường được hưởng những hoạt động tương tự nhau. Nhưng khi nguyên tắc tự nguyện được thực hiện thực chất, sẽ có phụ huynh tham gia hỗ trợ và có phụ huynh không tham gia. Khi đó, nhà trường và Ban đại diện phải bảo đảm thế nào để học sinh không bị phân biệt đối xử?

“Nỗi lo” này, theo anh Hạnh, có thể khiến một số phụ huynh dù không muốn, vẫn tiếp tục đóng góp vì sợ con mình bị đối xử khác biệt. Nếu không giải quyết tốt, vòng luẩn quẩn của “tự nguyện nhưng có áp lực” có thể quay trở lại.

Ở cấp quản lý, việc bảo đảm nguyên tắc tự nguyện và ngăn chặn lạm thu được Hà Nội xác định là một trong những nhiệm vụ quan trọng ngay từ đầu năm học.

Theo ông Nguyễn Văn Hiền, Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội, Sở đã ban hành văn bản hướng dẫn chi tiết về công tác quản lý thu, chi. Trong đó, các nhà trường phải phân định rõ ba nhóm: các khoản thu theo quy định của pháp luật; các khoản thu dịch vụ phục vụ, hỗ trợ hoạt động giáo dục theo danh mục, mức thu và cơ chế quản lý do cơ quan có thẩm quyền quy định; các khoản tài trợ, đóng góp tự nguyện.

Sở cũng yêu cầu những khoản thu chưa có đủ căn cứ pháp lý, chưa đúng thẩm quyền hoặc chưa thực hiện công khai đầy đủ thông tin thì tuyệt đối không được tổ chức thu. Với các khoản thu dịch vụ tại trường công lập, việc thực hiện phải tuân thủ quy định.

Đặc biệt, lãnh đạo Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội nhấn mạnh nguyên tắc quan trọng nhất là tính tự nguyện phải thực chất. Các cơ sở giáo dục không được quy định mức đóng tối thiểu, mức bình quân hay giao chỉ tiêu đóng góp theo lớp dưới bất kỳ hình thức nào nhằm tạo áp lực phụ huynh phải nộp tiền.