Kế hoạch hòa bình 28 điểm của Tổng thống Mỹ: Bài toán khó cho cả Nga và Ukraine

Dù là bước cần thiết hướng tới giải pháp ngừng bắn trong cuộc xung đột sắp bước sang năm thứ tư nhưng theo giới phân tích, đây là bài toán khó đối với cả Kiev lẫn Mátxcơva và toàn bộ cấu trúc an ninh châu Âu...

Tổng thống Donald Trump đã phê duyệt bản kế hoạch 28 điểm với trọng tâm là thiết lập các cơ chế bảo đảm an ninh cho cả hai bên, nhằm tạo một nền tảng cho hòa bình bền vững. Kế hoạch xoay quanh 4 trụ cột chính gồm: Thúc đẩy hòa bình tại Ukraine, bảo đảm an ninh, củng cố an ninh châu Âu và định hình quan hệ tương lai giữa Mỹ với Nga và Ukraine.

Theo bản kế hoạch, Ukraine phải rút khỏi những khu vực thuộc vùng lãnh thổ ở Donbass đã sáp nhập vào Liên bang Nga vẫn còn nằm dưới sự kiểm soát của Kiev, cắt giảm ít nhất một nửa quy mô lực lượng vũ trang, bàn giao một số vũ khí và từ bỏ tham vọng gia nhập Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO)...

Kế hoạch cũng đề cập đến vị thế tiếng Nga và Nhà thờ chính thống Nga ở Ukraine sau xung đột - hai vấn đề nhạy cảm từng gây nhiều tranh cãi. Đổi lại, Mỹ sẽ cung cấp các bảo đảm an ninh nhằm ngăn chặn Nga mở rộng chiến dịch quân sự sang các khu vực khác của Ukraine hoặc châu Âu.

Tổng thống Volodymyr Zelensky đã tiếp nhận bản dự thảo từ Bộ trưởng Lục quân Mỹ Dan Driscoll trong cuộc gặp tại Kiev và cho biết, hai bên thống nhất sẽ tiếp tục làm việc theo hướng “đạt được một kết thúc công bằng cho cuộc chiến”. Trong bài phát biểu gửi người dân, Tổng thống Ukraine thừa nhận đây là “một trong những thời khắc khó khăn nhất” khi Kiev phải đưa ra quyết định.

Trong khi đó, tại cuộc họp Hội đồng An ninh Nga ngày 21-11, Tổng thống Vladimir Putin đã có cuộc trao đổi kéo dài 6 phút về kế hoạch hòa bình 28 điểm mới được Mỹ đề xuất và nhận định đây là đề xuất “có thể đặt nền tảng cho giải pháp hòa bình” tại Ukraine, mặc dù “chưa được thảo luận chi tiết”.

Nhiều quốc gia châu Âu cho rằng, các nội dung trong kế hoạch là “đáng lo ngại” và “một thỏa thuận tồi với Ukraine cũng đồng nghĩa một mối nguy lớn cho an ninh châu Âu”. Theo Chủ tịch Hội đồng châu Âu Antonio Costa, Liên minh châu Âu (EU) “chưa được chính thức thông báo” về kế hoạch của Mỹ. Bà Kaja Kallas, đại diện chính sách đối ngoại của EU nhấn mạnh, “các quyết định liên quan tới Ukraine phải do chính Ukraine đưa ra. Nga không có cơ sở pháp lý nào để đòi hỏi nhượng bộ”.

Mặc dù giới chức Mỹ cho biết, nhiều nội dung đang được điều chỉnh, có thể thay đổi trong những vòng thảo luận tiếp theo, song nhiều quan chức châu Âu và Ukraine đánh giá, kế hoạch hiện nay chứa đựng “các yêu cầu tối đa” từ phía Mátxcơva và “không thể chấp nhận được”, nhất là việc nhượng lãnh thổ tại Donbas - nơi Ukraine vẫn kiểm soát một phần.

Mỹ tăng tốc ngoại giao vào thời điểm quân đội Ukraine đang ở thế yếu trên chiến trường và đất nước phải đối mặt với tình trạng thiếu điện trầm trọng sau các cuộc tấn công của Nga vào cơ sở hạ tầng. Trong khi chính quyền của Tổng thống Volodymyr Zelensky đang bị suy yếu bởi một loạt vụ bê bối và Quốc hội Ukraine đã sa thải hai bộ trưởng sau vụ tham nhũng trong ngành năng lượng bị phanh phui.

Phát biểu trên Fox News Radio, Tổng thống Donald Trump cho rằng, ngày 27-11 là thời hạn phù hợp để Ukraine đưa ra phản hồi và dù vẫn để ngỏ khả năng gia hạn “nếu tiến trình diễn biến tích cực” nhưng nếu Kiev không chấp nhận đề xuất, “thì họ cứ tiếp tục chiến đấu”.

Dù ở giai đoạn thảo luận sơ bộ, kế hoạch hòa bình mới của Mỹ với các yêu cầu liên quan đến lãnh thổ, quân sự và cấu trúc an ninh, đã đặt ra bài toán khó đối với cả Kiev lẫn Mátxcơva và toàn bộ cấu trúc an ninh châu Âu. Các nhà phân tích nhận định, để các bên tái khởi động đối thoại còn phụ thuộc vào mức độ điều chỉnh của bản thảo và khả năng các bên chấp nhận những nhượng bộ mà trước đây họ từng phản bác.