Kế hoạch hòa bình 10 điểm của Iran có gì đặc biệt?

Tổng thống Mỹ Donald Trump hôm 7/4 tuyên bố sẽ hoãn hai tuần việc ném bom các cây cầu và nhà máy điện của Iran, với điều kiện eo biển Hormuz được mở cửa trở lại ngay lập tức và an toàn. Trong bài đăng trên mạng xã hội, ông cho biết việc tạm hoãn được đưa ra sau khi nhận được đề xuất 10 điểm từ Iran, mà Mỹ tin rằng đó là "cơ sở khả thi để đàm phán".

Tuy nhiên trước đó, ông Trump từng nói về một kế hoạch 10 điểm của Iran là "chưa đủ tốt". Không rõ có thay đổi nào từ kế hoạch đó đến kế hoạch mà Tổng thống Mỹ bình luận là "khả thi" hôm 7/4 hay không.

Theo The Nation, bản tóm tắt được công bố gần nhất do Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran đưa ra về kế hoạch 10 điểm, bao gồm một số yêu cầu sau: Eo biển Hormuz phải được mở cửa trở lại "dưới sự phối hợp của Lực lượng Vũ trang Iran"; chấm dứt tấn công chống lại "tất cả các thành phần" của Trục Kháng chiến Iran; lực lượng Mỹ phải rút khỏi "tất cả các căn cứ và điểm triển khai trong khu vực"; thiết lập một "nghị định thư quá cảnh an toàn" tại eo biển Hormuz; thanh toán đầy đủ khoản bồi thường cho Iran; dỡ bỏ tất cả các lệnh trừng phạt chính và phụ với Iran; giải phóng tất cả tài sản và bất động sản bị đóng băng của Iran ở nước ngoài.

Một số nguồn khác cho biết kế hoạch cũng bao gồm "chấp nhận việc làm giàu uranium", và một nghị quyết của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc quy định tính ràng buộc của bất kỳ thỏa thuận nào.

Hiện chưa rõ liệu Mỹ đồng ý với yêu cầu nào trong số này, ngay cả về nguyên tắc. Các cuộc đàm phán dự kiến ​​sẽ bắt đầu vào 10/4 tại Islamabad. Bộ trưởng Ngoại giao Iran Abbas Araghchi trong khi đó cho biết đề xuất 10 điểm của Iran và đề xuất 15 điểm do Mỹ đưa ra sẽ là "cơ sở" cho các cuộc thảo luận.

Ông Trump trong nhiều năm chỉ trích cựu tổng thống Barack Obama vì gửi hàng trăm triệu USD tiền mặt của Iran cho Tehran như một phần của thỏa thuận hạt nhân năm 2015, vì vậy ý ​​tưởng rằng ông sẽ đồng ý gửi tiền bồi thường cho Iran dường như rất khó xảy ra.

Tương tự, việc rút quân Mỹ khỏi các căn cứ ở Trung Đông dường như trái ngược với chính sách đối ngoại của Mỹ trong nhiều thập kỷ, mặc dù Washington nhiều lần bày tỏ mong muốn giảm bớt sự chú trọng quân sự vào khu vực này.

Và đáng chú ý là những điểm được công bố trong đề xuất của Iran không hề đề cập đến cam kết chấm dứt chương trình hạt nhân của mình, một ưu tiên lâu dài của chính quyền Trump.

Tuy nhiên, Alex Vatanka, giám đốc chương trình Iran tại Viện Trung Đông, cho biết mặc dù có những khác biệt đáng kể giữa lập trường của Mỹ và Iran, nhưng vẫn có tiềm năng đạt được thỏa thuận, đặc biệt là về một lệnh ngừng bắn lâu dài.

"Họ đang nói chuyện theo cách cho thấy ít nhất bạn có khả năng đồng ý về một khuôn khổ cơ bản, mà sau đó bạn phải xây dựng thêm", ông nói với tờ The National.