Iran phong toả eo biển Hormuz, chấn động càn quét châu Á: 2 nền kinh tế lớn chỉ đủ năng lượng trong 2-4 tuần, 1 nước Đông Nam Á bất ngờ hưởng lợi

Tuyên bố đóng cửa eo biển Hormuz của Iran đã khiến thị trường năng lượng toàn cầu rúng động. Một chỉ huy cấp cao của Lực lượng Vệ binh Cách mạng cho biết tuyến đường biển chiến lược này đã bị phong tỏa và bất kỳ tàu thuyền nào cố vượt qua đều có thể trở thành mục tiêu tấn công.

Nằm giữa Oman và Iran, eo biển Hormuz từ lâu được xem là huyết mạch của thương mại dầu mỏ. Năm 2025, khoảng 13 triệu thùng dầu mỗi ngày, tương đương 31% lượng dầu vận chuyển bằng đường biển trên toàn thế giới, đi qua điểm nghẽn này. Chính vì vậy, chỉ trong ít ngày sau khi xung đột bùng phát, giá dầu Brent đã tăng gần 10%, và nhiều chuyên gia cảnh báo kịch bản giá vượt 100 USD/thùng là hoàn toàn có thể xảy ra nếu Hormuz bị phong tỏa kéo dài.

“Mạch máu” của thị trường LNG cũng đang bị đe dọa. Khoảng 20% khí tự nhiên hóa lỏng toàn cầu đi qua Hormuz, phần lớn xuất phát từ Qatar. Doha thậm chí phải tạm ngừng sản xuất sau khi các cơ sở tại Ras Laffan và Mesaieed trúng UAV từ Iran.

Nomura nhận định các nền kinh tế châu Á phụ thuộc lớn vào nhập khẩu năng lượng đang ở vào vị thế mong manh nhất, bao gồm Thái Lan, Ấn Độ, Hàn Quốc và Philippines. Ngược lại, Malaysia có thể hưởng lợi tương đối nhờ vị thế nước xuất khẩu năng lượng.

Nam Á là khu vực chịu cú đánh trực diện nhất khi nguồn cung LNG bị đứt gãy. Qatar và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất hiện cung cấp 99% LNG nhập khẩu của Pakistan, 72% của Bangladesh và 53% của Ấn Độ.

Pakistan và Bangladesh đặc biệt dễ tổn thương vì khả năng dự trữ thấp và hầu như không linh hoạt trong mua bán khí đốt. Riêng Bangladesh đã thiếu hụt hơn 36,8 tỷ mét khối khối khí đốt/ngày.

Đối với Ấn Độ, đây là cú sốc kép. Giá dầu tăng khiến chi phí nhập khẩu đội lên, trong khi nhiều hợp đồng LNG lại neo theo giá dầu Brent. Đồng thời, khoảng 60% dầu thô của nước này đến từ khu vực Trung Đông. Việc Hormuz bị phong toả có thể khiến áp lực lên cán cân vãng lai tăng mạnh và chi phí năng lượng leo thang trên diện rộng.

Là quốc gia nhập khẩu dầu lớn nhất thế giới, Trung Quốc cũng đối mặt với thách thức không nhỏ. Khoảng 40% lượng dầu nước này nhập khẩu đi qua Hormuz, Bắc Kinh còn mua hơn 80% dầu xuất khẩu của Iran.

Tuy nhiên, Trung Quốc có lợi thế về dự trữ năng lượng. Tính đến cuối tháng 2, tồn kho LNG đạt 7,6 triệu tấn, đủ dự trữ trong ngắn hạn. Nhưng nếu đợt phong tỏa kéo dài, Trung Quốc sẽ phải cạnh tranh để mua hàng từ thị trường Đại Tây Dương, khiến giá LNG và dầu tại châu Á leo thang hơn nữa.

Rystad Energy cho rằng việc Ả Rập Xê Út tăng xuất khẩu gần đây, cùng kho dự trữ dầu chiến lược lớn của Trung Quốc, có thể giảm bớt tác động trước mắt. Song, về dài hạn, vai trò chiến lược của Hormuz là không thể thay thế.

Trong khi đó, Nhật Bản và Hàn Quốc phụ thuộc nặng nề vào dầu Trung Đông, ở mức 75% và 70% lượng dầu nhập khẩu đến từ khu vực này. Dù mức độ phụ thuộc LNG thấp hơn Nam Á - Nhật Bản nhập 6% LNG từ Qatar và UAE, Hàn Quốc 14% - tác động giá cả vẫn rất đáng kể.

Lượng tồn kho LNG của Nhật Bản khoảng 4,4 triệu tấn và của Hàn Quốc khoảng 3,5 triệu tấn, chỉ đủ cho 2 đến 4 tuần nhu cầu ổn định. Nomura cảnh báo, Hàn Quốc đặc biệt dễ bị ảnh hưởng về cán cân vãng lai do quy mô nhập khẩu dầu lớn và giá năng lượng biến động mạnh.

Với phần lớn Đông Nam Á, cú sốc trước mắt đến từ giá cả hơn là thiếu hụt vật lý. Những nước phụ thuộc LNG giao ngay sẽ chịu áp lực lớn khi phải cạnh tranh với châu Âu để tìm nguồn hàng thay thế từ Đại Tây Dương.

Thái Lan đang là trường hợp điển hình. Đây là nước có mức nhập khẩu dầu ròng lớn nhất khu vực, tương đương 4,7% GDP. Cứ mỗi mức tăng 10% giá dầu, cán cân vãng lai của Thái Lan giảm khoảng 0,5 điểm phần trăm GDP - mức nhạy cảm cao nhất ở châu Á.

Trong bối cảnh eo biển Hormuz tiếp tục bất ổn, thị trường năng lượng thế giới đang đối mặt nguy cơ phân mảnh sâu sắc. Châu Á - khu vực phụ thuộc nhập khẩu năng lượng lớn nhất hành tinh, có thể phải cạnh tranh gay gắt với châu Âu để giành từng lô hàng dầu và LNG.