Iran mạnh tay mua tên lửa Nga, khẩn trương gia cố lá chắn phòng thủ

Iran được cho là đã ký thỏa thuận trị giá 580 triệu USD để mua 500 tổ hợp tên lửa phòng không vác vai 9K333 Verba cùng 2.500 đạn 9M336 trong vòng ba năm, theo các tài liệu rò rỉ từ phía Nga. Hợp đồng được đàm phán giữa tập đoàn xuất khẩu vũ khí nhà nước Rosoboronexport và đại diện Bộ Quốc phòng Iran tại Moskva, trong bối cảnh Iran tăng năng lực phòng không trước nguy cơ bị không kích.

Thỏa thuận này được cho là có thể được thanh toán một phần thông qua các thương vụ xuất khẩu quốc phòng của Iran sang Nga, đặc biệt là dòng UAV Shahed-136 hiện đang được sản xuất theo giấy phép tại Nga. Trước đó, Tehran cũng đã đặt mua tiêm kích chiếm ưu thế trên không Su-35, dù chưa nhận bàn giao và trực thăng tấn công Mi-28, lô đầu tiên bắt đầu được chuyển giao từ tháng 1.

Lá chắn tầm thấp ba phổ hiếm có

Được đưa vào biên chế từ năm 2014, Verba được đánh giá là hệ thống phòng không vác vai tiên tiến bậc nhất thế giới hiện nay. Khác với các tổ hợp thế hệ trước, Verba sở hữu đầu dò ba phổ gồm tử ngoại, hồng ngoại gần và hồng ngoại trung, giúp tăng đáng kể khả năng chống lại các biện pháp đối phó hiện đại như bẫy nhiệt hay hệ thống gây nhiễu hồng ngoại định hướng.

Nhờ hệ thống cảm biến nhạy cao, Verba có thể khóa mục tiêu ở khoảng cách xa và tiêu diệt mục tiêu trong phạm vi tới 6,5 km, ở độ cao lên tới 4,5 km - mức trần vượt trội so với hầu hết các hệ thống vác vai hiện có. Khả năng phân biệt mục tiêu với nền nhiệt môi trường và các nguồn gây nhiễu giúp nó đặc biệt hiệu quả trước máy bay không người lái cỡ nhỏ và tên lửa hành trình có tín hiệu hồng ngoại thấp.

Dù tích hợp cảm biến phức tạp và hệ thống điều khiển hỏa lực hiện đại, mỗi tổ hợp khi nạp đạn chỉ nặng khoảng 17,25 kg, bảo đảm tính cơ động cho bộ binh.

Hệ thống điều khiển - chỉ huy cho phép xác định tham số bay của mục tiêu và phân bổ mục tiêu giữa các tổ phóng, tạo thành mạng lưới phòng không phân tán trên diện rộng. Đặc biệt, thiết bị điều khiển tự động hóa mới có thể rút ngắn thời gian phản ứng tới 10 lần, đồng thời tiếp nhận dữ liệu từ radar mặt đất hoặc từ máy bay, bao gồm cả radar trên Mi-28 và Su-35 mà Iran đặt mua.

Chuẩn bị cho kịch bản không kích quy mô lớn

Verba được thiết kế cho môi trường tác chiến hiện đại, nơi UAV và tên lửa hành trình xuất hiện dày đặc. Ngòi nổ và đầu dò cho phép tiêu diệt mục tiêu ngay cả khi không trúng trực tiếp, tăng xác suất hạ gục các mục tiêu bay nhanh hoặc cơ động mạnh. Theo các nguồn tin, mỗi bệ phóng được bán cho Iran với giá khoảng 47.000 USD, trong khi mỗi tên lửa 9M336 có giá khoảng 200.000 USD.

Tuy nhiên, hệ thống này cũng tồn tại điểm yếu tiềm tàng. Verba từng được xuất khẩu sang Syria trước khi chính quyền Damascus sụp đổ cuối năm 2024, khiến một phần kho vũ khí có nguy cơ rơi vào tay lực lượng được Thổ Nhĩ Kỳ hậu thuẫn. Điều này làm dấy lên khả năng các hệ thống giá trị cao của Nga đã bị phân tích nhằm phát triển biện pháp đối phó hiệu quả hơn. Không loại trừ khả năng các lô Verba mới đã được cập nhật đầu dò để giảm thiểu rủi ro này.

Giá trị của tên lửa phòng không vác vai đã được chứng minh rõ rệt tại chiến trường Ukraine từ năm 2022, khi các hệ thống như Igla và Stinger gây tổn thất đáng kể cho máy bay và trực thăng Nga. Lợi thế lớn nhất của các tổ hợp này là khả năng tích hợp trực tiếp vào đội hình bộ binh, không phát xạ radar nên rất khó bị phát hiện trước khi khai hỏa.

Trong bối cảnh căng thẳng giữa Iran và Mỹ vẫn âm ỉ, việc Tehran đặt mua Verba cho thấy nước này đang củng cố mạnh mẽ tầng phòng không tầm thấp, bổ sung cho các hệ thống tầm xa đã có trong biên chế.

Nếu được triển khai hiệu quả và tích hợp mạng lưới tốt, Verba có thể khiến bất kỳ chiến dịch không kích nào nhằm vào Iran phải đối mặt với rủi ro cao hơn đáng kể, qua đó nâng chi phí và độ phức tạp cho đối phương ngay từ giai đoạn lập kế hoạch.