Hormuz mắc kẹt giữa phong tỏa Mỹ và đòn đáp trả của Iran

Đòn bẩy đàm phán của Iran

Ngày 18-4, Iran cho biết đã tái áp đặt lệnh đóng Eo biển Hormuz chưa đầy một ngày sau khi mở lại cho tàu thuyền lưu thông. Ngay lập tức, Tổng thống Mỹ Donald Trump cảnh báo rằng Tehran không thể “tống tiền” Mỹ bằng cách đóng tuyến đường thủy huyết mạch này.

Ban đầu, phía Iran cho biết các điều kiện chiến sự đã buộc họ phải đóng eo biển; sau đó, khi lệnh ngừng bắn tại Lebanon có hiệu lực, Iran quyết định mở lại tuyến đường này cho tất cả các tàu thương mại. Nhưng trên thực tế, một trở ngại khác đã xuất hiện, đó là lệnh phong tỏa thực tế (de facto blockade) do Mỹ áp đặt.

Giới quan sát cho rằng, Iran đang sử dụng tuyến đường này như một điểm gây sức ép và đòn bẩy trong các cuộc đàm phán có thể diễn ra trong thời gian tới. Eo biển Hormuz có thể trở thành một quân bài mặc cả quan trọng, thậm chí là quan trọng nhất.

Thứ trưởng Ngoại giao Iran Saeed Khatibzadeh nói với các phóng viên tại Diễn đàn Ngoại giao Antalya ở Thổ Nhĩ Kỳ rằng chưa có ngày cụ thể cho vòng đàm phán tiếp theo giữa Tehran và Washington.

Hải quân của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran tuyên bố eo biển sẽ đóng cho đến khi Mỹ dỡ bỏ lệnh phong tỏa, đồng thời cảnh báo, “Không tàu nào được rời khỏi vị trí neo đậu tại Vịnh Ba Tư và Biển Oman; bất kỳ tàu nào tiếp cận Eo biển Hormuz sẽ bị coi là hợp tác với kẻ thù và sẽ trở thành mục tiêu.”

Trong diễn biến liên quan, hai tàu pháo của IRGC đã nổ súng vào một tàu chở dầu đang đi qua eo biển, theo Trung tâm Điều phối Thương mại Hàng hải Vương quốc Anh (UKMTO). Trung tâm này cho biết tàu và thủy thủ đoàn vẫn an toàn, nhưng không tiết lộ tên tàu hay điểm đến. Tại Mumbai, Ấn Độ đã triệu tập Đại sứ Iran sau khi một tàu treo cờ Ấn Độ chở dầu thô bị tấn công khi cố gắng vượt qua eo biển.

Truyền thông nhà nước Iran ngày 18-4 cho biết, eo biển bị đóng do Mỹ không thực hiện đúng cam kết của mình. Iran cáo buộc Mỹ tiếp tục phong tỏa các cảng của Iran.

Truyền thông nhà nước Iran cũng phát tuyên bố của phát ngôn viên IRGC, Trung tá Ebrahim Zolfaghari, về việc tái áp đặt các hạn chế đối với tàu thuyền qua eo biển.

“Việc kiểm soát eo biển Hormuz đã trở lại trạng thái trước đây... dưới sự quản lý và kiểm soát chặt chẽ của lực lượng vũ trang,” ông Zolfaghari khẳng định, đồng thời cảnh báo Iran sẽ tiếp tục ngăn chặn hoạt động vận chuyển qua eo biển chừng nào lệnh phong tỏa của Mỹ đối với các cảng Iran vẫn còn hiệu lực.

Trước đó, ngày 17-4, Ngoại trưởng Iran Seyed Abbas Araghchi khẳng định, theo lệnh ngừng bắn tại Lebanon, việc đi lại của tất cả tàu thương mại qua eo biển Hormuz được tuyên bố hoàn toàn mở trong thời gian còn lại của lệnh ngừng bắn. Kèm theo đó, các tàu phải đi theo “tuyến đường phối hợp” do cơ quan hàng hải Iran công bố.

Về phía Mỹ, Tổng thống Donald Trump ngày 17-4 cho biết, có thể sẽ không gia hạn lệnh ngừng bắn hai tuần giữa Mỹ và Iran, dự kiến kết thúc vào ngày 22-4 tới.

Đàm phán đình trệ

Các cuộc đàm phán hòa bình tại Islamabad (Pakistan) giữa phái đoàn Mỹ do Phó Tổng thống JD Vance dẫn đầu và phái đoàn Iran do Chủ tịch Quốc hội Mohammad Bagher Ghalibaf dẫn đầu đã không đạt được thỏa thuận vào cuối tuần trước.

Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran cho biết Tổng Tham mưu trưởng quân đội Pakistan - đóng vai trò trung gian - đã trình bày các đề xuất mới của Mỹ trong chuyến thăm Tehran gần đây, và các đề xuất này hiện vẫn đang được xem xét.

Nội dung chi tiết của các đề xuất chưa được công bố.

Hội đồng này cho biết Iran vẫn chưa đưa ra phản hồi, nhưng nhấn mạnh rằng các cuộc đàm phán tiếp theo chỉ có thể diễn ra nếu Mỹ từ bỏ “những yêu cầu quá mức và điều chỉnh các yêu cầu phù hợp với thực tế trên thực địa.”

Sự mơ hồ về tiến trình đàm phán cũng như tình trạng của Eo biển Hormuz đã khiến các công ty vận tải trên toàn cầu rơi vào tình trạng lúng túng.

Hình ảnh video từ công ty theo dõi tàu Kpler cho thấy nhiều tàu chở dầu và tàu hàng đã cố rời khỏi khu vực ngày 17-4 nhưng sau đó quay đầu trở lại.