Học giả nhiều nước phân tích chiến lược 'đốt cháy tất cả' và mối nguy của Iran

Chiều 28/2 (giờ Việt Nam), căng thẳng Trung Đông leo thang khi Mỹ - Israel mở đòn tấn công phủ đầu Iran khiến Lãnh tụ tối cao Ayatollah Ali Khamenei cùng nhiều tướng lĩnh thiệt mạng.

Trong khi đó, tốc độ phản kích của Iran lần này được đánh giá nhanh hơn so với “Cuộc chiến 12 ngày” hồi tháng 6/2025. Chỉ trong vòng hai giờ, Iran bắt đầu phóng tên lửa đạn đạo về phía Israel, cường độ đáp trả cũng được cho là mạnh hơn trước. Và các quốc gia Trung Đông cũng bị lôi vào cuộc xung đột lần này.

Mỹ - Israel tấn công, Iran đáp trả khiến Trung Đông rực lửa.

Các nước vùng Vịnh bị cuốn vào xung đột

Theo Tiến sĩ Satoru Nagao - Viện Nghiên cứu Hudson, Mỹ, việc Iran quyết định tấn công Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE), Ả Rập Xê-út, Qatar, Bahrain, Kuwait, Iraq, Oman, Lebanon, Yemen,... gây hoảng loạn trên thị trường chứng khoán và làm tăng giá dầu. Bởi Tổng thống Mỹ Donald Trump vốn dĩ là một doanh nhân nên việc Iran tấn công vào nền kinh tế vùng Vịnh có thể gây áp lực mạnh mẽ.

Đồng thời, hành động của Iran cũng có nguy cơ giáng một đòn nặng xuống chính mình, vì các nước láng giềng không ngoại trừ khả năng phối hợp cùng Mỹ tiến hành trả đũa.

"Trong vài năm qua, Iran xuất khẩu tên lửa và máy bay không người lái sang Nga. Iran cũng nhiều lần xung đột với Israel và phóng gần 1.000 tên lửa và máy bay không người lái. Nếu Iran tiếp tục phóng với tốc độ này, trong tương lai gần, họ sẽ cạn kiệt kho tên lửa và máy bay không người lái", Tiến sĩ Satoru Nagao nhấn mạnh.

Và trong trường hợp Iran không thể trả đũa, Tiến sĩ Satoru Nagao cho rằng không chỉ Mỹ và Israel mà nhiều nước láng giềng cũng sẽ tấn công Iran mà không lo bị Iran trả đũa. "Iran phải kết thúc cuộc xung đột trước khi cạn kiệt kho tên lửa và máy bay không người lái", ông Satoru Nagao nói.

Đánh giá về khả năng Các quốc gia Ả Rập vùng Vịnh, đặc biệt là Ả Rập Xê-út và UAE tham chiến cùng Mỹ và Israel chống lại Iran, Tiến sĩ Satoru Nagao nhận định họ sẽ tham gia, nhưng họ đang xem xét thời điểm phù hợp.

Hiện tại, Hezbollah và Houthi đã tham gia vào cuộc xung đột giữa Mỹ - Israel và Iran, nhưng sức mạnh quân sự của họ bị hạn chế do cuộc chiến kéo dài từ vài năm trước. Tuy nhiên, có nhiều vấn đề sẽ xảy ra nếu họ phóng tên lửa và máy bay không người lái để đáp trả thì họ không thể nhận thêm tên lửa và máy bay không người lái từ Iran.

Tương tự, Tiến sĩ Hosoda Takashi, chuyên gia an ninh châu Á tại Đại học Charles (CH Séc) cho rằng cả Hezbollah và Hamas đều đã mất đi thành viên cấp cao quan trọng trong những năm gần đây. Nếu Iran trở nên bất ổn hoặc sụp đổ thì nguồn tài trợ và căn cứ vũ khí của họ sẽ bị giảm đáng kể. Do đó, việc mở rộng chiến tuyến sẽ rất khó khăn và chính phủ Lebanon cũng tuyên bố ý định trấn áp Hezbollah.

Ông Hosoda Takashi cũng nhìn nhận cuộc xung đột lần này có thể làm thay đổi bản đồ quyền lực ở Trung Đông , các lực lượng như Hamas, Hezbollah và Houthi cũng sẽ khó tồn tại. Cuộc xung đột này có khả năng làm tăng ảnh hưởng và vai trò lãnh đạo của Ả Rập Xê-út. Israel cũng sẽ mở rộng ảnh hưởng của mình, nhưng nước này cũng cần phải xây dựng lại sức mạnh quân sự và xã hội.

Hành động "tự sát" của Iran

Theo Tiến sĩ Satoru Nagao, việc Iran sử dụng chiến lược "đốt cháy tất cả" - tức tấn công các nước láng giềng để tăng chi phí cho Mỹ và Israel được xem là "hành động tự sát" đối với Iran.

Những quốc gia thất bại trong cuộc xung đột lần này có khả năng tạo ra các căn cứ khủng bố. Do đó, các quốc gia thất bại không phải là lựa chọn tốt nhất cho an ninh. Đó là lý do tại sao Mỹ không tìm cách thay đổi quyền lực và đây là bài học từ cuộc xung đột ở Iraq hồi năm 2003.

"Dù sao thì Iran cũng sẽ mất ảnh hưởng sau cuộc xung đột này. Điểm thú vị là sự hợp tác giữa Israel và Ả Rập Xê-út cùng với UAE. Nhờ cuộc tấn công của Iran, giờ đây họ cùng phe. Nếu Israel và Ả Rập Xê-út thiết lập quan hệ ngoại giao chính thức, điều đó sẽ tốt nhất cho Mỹ và hướng tới IMEC (Hành lang kinh tế Ấn Độ - Trung Đông - Châu Âu)", ông Satoru Nagao nhấn mạnh.

Sau hơn 3 ngày diễn ra cuộc xung đột, ông Hosoda Takashi cũng nhận định việc Iran triển khai chiến lược "đốt cháy tất cả" không thực sự khả thi, vì họ đã mất đi nhiều tướng lĩnh cấp cao và nhiều nhân viên phụ trách quản lý nhà nước. Hơn nữa, với việc nhiều công dân rời khỏi đất nước, mạng lưới camera giám sát nội địa của Iran đang mất dần chức năng, khiến chính quyền hiện tại khó giám sát và kiểm soát công dân.

"Tuy nhiên, ngay cả khi nhiều công dân yêu cầu tự do, việc loại bỏ các nhân vật của chính quyền cũ Iran là rất khó khăn, khiến khó có thể kỳ vọng một chính quyền mới sẽ được thiết lập trong tương lai gần", ông Hosoda Takashi nói.

Trong khi đó, Iran không thể trông chờ sự hỗ trợ từ Nga hay Trung Quốc khi Nga đang gặp khó sau cuộc xung đột quân sự với Ukraine, thiếu đi sức mạnh quốc gia để tham chiến ở Trung Đông. Và Tổng thống Nga Vladimir Putin đã tiến hành một loạt cuộc đàm phán quốc tế tập trung vào Trung Đông, kêu gọi tất cả bên liên quan hướng tới giải pháp chính trị và ngoại giao.

Tương tự, Trung Quốc cũng cần được xem xét là thiếu cả sức mạnh quân sự để đối phó với liên minh Mỹ - Israel và sự ổn định chính trị trong nước để hỗ trợ Tehran về mặt ngoại giao.

Dự đoán về tương lai cuộc xung đột giữa Mỹ - Israel và Iran , Tiến sĩ Hosoda Takashi nhìn nhận khả năng phòng không, khả năng chỉ huy và liên lạc cũng như khả năng chiến đấu bền vững của Iran đã suy giảm đáng kể sau những đòn tấn công bằng máy bay quân sự của Israel và Mỹ.

"Khó có khả năng Iran có thể tiếp tục cuộc xung đột. Do đó, nước này sẽ không leo thang thành một cuộc chiến tranh toàn diện. Không rõ liệu quan chức hiện tại của Iran có thể được bầu chọn hay không, nhưng họ có thể sẽ không có lựa chọn nào khác ngoài việc yêu cầu đàm phán hòa bình", ông Hosoda Takashi nói.