Hiệu ứng Kevin Warsh: Đòn bẩy sụp đổ và cơn bán tháo xóa sổ hàng nghìn tỷ USD

Việc Tổng thống Donald Trump đề cử ông Kevin Warsh, một nhân vật có quan điểm “diều hâu” trong chính sách tiền tệ, vào vị trí Chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang đã kích hoạt một làn sóng bán tháo trên thị trường toàn cầu. Tuy nhiên, nguyên nhân sâu xa không nằm ở cái tên Warsh, mà ở lượng đòn bẩy quá lớn đã tích tụ trong hệ thống. Khi CME bất ngờ nâng mạnh yêu cầu ký quỹ đối với kim loại quý, các nhà giao dịch sử dụng đòn bẩy cao buộc phải bán tháo mọi tài sản có thể để huy động tiền mặt, kéo theo hiệu ứng domino khiến vàng, bạc, cổ phiếu và tiền số đồng loạt lao dốc.

Vàng mất tới 10% giá trị, bạc sụt 16%. Thị trường chứng khoán Hàn Quốc giảm sâu đến mức cơ quan quản lý phải kích hoạt cơ chế tạm ngừng giao dịch. Indonesia chứng kiến mức giảm gần 6%. Bitcoin lao dốc, hợp đồng tương lai chứng khoán Mỹ có một phiên đỏ lửa, còn dầu mỏ cũng không thoát khỏi làn sóng bán tháo khi giảm khoảng 5%.

Điều gì thực sự đã xảy ra?

Đây không phải là câu chuyện của riêng một quốc gia hay một nhóm tài sản. Thị trường đang chứng kiến một đợt bán tháo mang tính toàn cầu, kiểu “mọi thứ đều cùng rơi”. Để hiểu điều này, cần ghép lại 3 yếu tố liên kết chặt chẽ với nhau: một đề cử bất ngờ cho Fed, lượng tiền vay khổng lồ trong hệ thống và hiện tượng quá nhiều nhà đầu tư cùng đặt cược vào một kịch bản duy nhất.

Cú sốc từ ghế Chủ tịch Fed

Tâm điểm ban đầu là việc ông Trump đề cử Kevin Warsh lãnh đạo Fed.

Vậy vì sao một bổ nhiệm nhân sự lại có thể khiến thị trường chao đảo mạnh như vậy?

Kevin Warsh không phải là mẫu Chủ tịch Fed mà thị trường đã quen thuộc trong nhiều năm gần đây. Ông nhiều lần nhấn mạnh rằng Fed nên tập trung duy nhất vào mục tiêu ổn định giá cả, ủng hộ việc thu hẹp bảng cân đối kế toán và tỏ ra hoài nghi với các chính sách tiền tệ nới lỏng kéo dài.

Nói một cách dễ hiểu, điều đó đồng nghĩa với việc ít cắt giảm lãi suất hơn, điều kiện tài chính thắt chặt hơn và đồng USD có xu hướng mạnh lên.

Trong suốt nhiều tháng trước đó, phần lớn nhà đầu tư lại đặt cược vào kịch bản ngược lại. Họ tin rằng Fed sẽ tiếp tục in tiền và hạ lãi suất mạnh, khiến USD suy yếu. Câu chuyện “USD bị pha loãng” đã trở thành động lực chính đẩy giá vàng, bạc và nhiều tài sản phòng hộ khác tăng mạnh.

Việc Warsh được đề cử đã khiến niềm tin vào kịch bản này lung lay. Khi câu chuyện mà số đông tin tưởng bắt đầu rạn nứt, các lối thoát lập tức trở nên chật hẹp.

Quả bom hẹn giờ mang tên đòn bẩy

Tuy nhiên, vấn đề cốt lõi không nằm ở chính sách, mà ở đòn bẩy.

Trong giai đoạn vàng và bạc tăng giá mạnh, dòng tiền đổ vào kim loại quý ngày càng đông. Từ nhà đầu tư cá nhân, tổ chức cho tới các quỹ phòng hộ, tất cả đều muốn tham gia. Nhiều người sử dụng tiền vay để khuếch đại lợi nhuận, bởi khi đã tin chắc giá sẽ còn tăng, việc vay thêm để mua nhiều hơn trở nên rất hấp dẫn.

CME Group, sàn giao dịch hàng hóa lớn nhất thế giới, khi đó vẫn duy trì mức ký quỹ tương đối thấp. Điều này cho phép nhà giao dịch kiểm soát các vị thế lớn với lượng tiền mặt bỏ ra không nhiều, khiến việc đặt cược lớn trở nên dễ dàng và rẻ.

Mọi thứ thay đổi vào đầu tuần. Khi giá bắt đầu giảm từ cuối tuần trước, CME bất ngờ thông báo nâng mạnh yêu cầu ký quỹ. Tỷ lệ ký quỹ đối với vàng tăng từ 6% lên 8%, bạc từ 11% lên 15%, thậm chí một số hợp đồng còn bị điều chỉnh mạnh hơn.

Điều này đồng nghĩa với việc nhà giao dịch phải bổ sung thêm lượng vốn đáng kể nếu muốn giữ vị thế. Nhiều người không đủ khả năng đáp ứng và buộc phải bán ra.

Từ đó, vòng xoáy bắt đầu hình thành. Bán cưỡng bức khiến giá giảm sâu hơn, giá giảm lại kích hoạt thêm các lệnh gọi ký quỹ mới, kéo theo làn sóng bán tiếp theo. Quá trình này nhanh chóng vượt khỏi tầm kiểm soát.

Hiệu ứng lây lan

Điểm nguy hiểm nhất của việc tháo đòn bẩy là nó không dừng lại ở một thị trường duy nhất.

Khi cần tiền mặt gấp để đáp ứng lệnh gọi ký quỹ, nhà đầu tư không chỉ bán những tài sản đang thua lỗ. Họ bán bất cứ thứ gì có thể bán nhanh, kể cả những khoản đầu tư đang sinh lời.

Đó là lý do Kospi của Hàn Quốc, một trong những thị trường tăng mạnh nhất năm ngoái, lao dốc tới 5,6%. Cổ phiếu công nghệ khắp châu Á bị bán tháo. Bitcoin giảm mạnh dù gần như không có mối liên hệ trực tiếp nào với vàng hay bạc.

Bức tranh chung cho thấy đây là hành vi “né rủi ro” và tháo đòn bẩy trên diện rộng. Lượng tiền vay giá rẻ tích tụ trong các giao dịch phổ biến đang bị rút ra đồng loạt.

Các nhà đầu tư tổ chức nhận lệnh gọi ký quỹ từ các vị thế kim loại quý và buộc phải bán cổ phiếu để bù đắp. Những cổ phiếu thanh khoản cao, đã tăng mạnh trước đó, trở thành mục tiêu bán ra đầu tiên vì dễ chuyển thành tiền mặt.

Indonesia giảm 5,7%, Hong Kong mất 2,2%, Nikkei của Nhật giảm 1,3%, còn hợp đồng tương lai Mỹ có một phiên giao dịch đầy sóng gió. Làn sóng bán tháo không phân biệt tài sản, miễn là có thể bán để lấy tiền mặt.

Nghịch lý của thị trường vật chất

Trong khi thị trường “giấy” chao đảo, thị trường bạc vật chất lại diễn biến theo hướng hoàn toàn trái ngược.

Khi giá bạc trên sàn lao dốc, bạc vật chất gần như biến mất khỏi thị trường. Các đại lý cho biết mức chênh lệch so với giá giao ngay tăng vọt từ khoảng 70 cent lên 3,5-4,5 USD. Những thỏi bạc nhỏ bán lẻ có lúc được chào bán cao hơn tới 8 USD so với giá giao ngay. Một số nhà cung cấp thậm chí tạm ngừng nhận đơn hàng mới.

Tại Trung Quốc, Dubai và Ấn Độ, giá bạc vật chất giao dịch cao hơn đáng kể so với giá giao ngay tại các thị trường phương Tây.

Nguyên nhân là thị trường giấy và thị trường vật chất đã tách rời nhau. Đợt bán tháo trên sàn chủ yếu xuất phát từ các lệnh gọi ký quỹ và thanh lý cưỡng bức, trong khi nhu cầu thực đối với kim loại vật chất vẫn rất mạnh, dẫn tới tình trạng khan hiếm.

Điều này cho thấy bản chất của cú sốc không nằm ở yếu tố nền tảng, mà ở việc đòn bẩy bị tháo ra quá nhanh.

Bức tranh toàn cảnh

Liệu tất cả có thực sự bắt nguồn từ Kevin Warsh? Câu trả lời là không hoàn toàn.

Một chi tiết đáng chú ý là sau khi thông tin đề cử được công bố, lợi suất trái phiếu Kho bạc Mỹ hầu như không biến động. Trái phiếu Kho bạc là tài sản phản ánh trực tiếp nhất kỳ vọng về chính sách Fed. Nếu thị trường thực sự tin rằng chính sách sẽ thay đổi mạnh, lợi suất đã phải tăng rõ rệt.

Thực tế, điều đó không xảy ra.

Khả năng cao hơn là giá kim loại quý đã tăng quá nóng trong tuần trước đó. Khi hoạt động chốt lời bắt đầu, thị trường nhanh chóng mất cân bằng. Thông tin về Warsh có thể là chất xúc tác ban đầu, nhưng chính đòn bẩy và các yêu cầu ký quỹ mới đã khiến đà giảm bị khuếch đại.

Xét cho cùng, đây là câu chuyện quen thuộc của thị trường tài chính: quá nhiều người cùng đặt cược vào một kịch bản bằng tiền vay. Khi kịch bản đó bị nghi ngờ, dù chỉ trong chốc lát, lối thoát trở nên quá hẹp. Bán tháo lan rộng, kéo theo cả những tài sản vốn không liên quan.

Điều gì đang chờ phía trước

Những yếu tố nền tảng từng thúc đẩy nhà đầu tư tìm đến vàng và bạc vẫn chưa hoàn toàn biến mất. Ngân hàng trung ương vẫn mua vào, dù cần chờ dữ liệu mới để xác nhận xu hướng. Bất ổn địa chính trị còn đó, và đồng USD về dài hạn vẫn có thể chịu áp lực.

Tuy nhiên, giai đoạn tăng giá mạnh, nhanh và “dễ kiếm” nhờ đòn bẩy nhiều khả năng đã khép lại. Thị trường phía trước có thể biến động mạnh hơn, giằng co hơn và khó đoán hơn.

Đợt bán tháo toàn cầu vừa qua không phản ánh sự sụp đổ của kinh tế thế giới, mà là một lời nhắc nhở quen thuộc: khi quá nhiều người chen chúc trong cùng một giao dịch bằng tiền vay, quá trình tháo gỡ có thể tàn khốc và không chừa một ai.

Đòn bẩy giúp khuếch đại lợi nhuận khi thị trường đi lên, nhưng cũng khuếch đại thua lỗ với sức mạnh tương tự khi thị trường đảo chiều. Phiên giao dịch đầu tuần là minh chứng rõ ràng cho chân lý đó.