Chưa đầy một tháng trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào ngày 3-11 tới, nước Mỹ đang ở trong trạng thái nghịch lý: Kinh tế chưa rơi vào suy thoái, nhưng tâm lý xã hội bất an; Tổng thống Mỹ Donald Trump vẫn kiểm soát đảng Cộng hòa, nhưng mức tín nhiệm xuống rất thấp; đảng Dân chủ có cơ hội cải thiện vị thế, song chưa hình thành được làn sóng áp đảo. Bức tranh về thực trạng nước Mỹ có thể khái quát bằng 5 nét lớn.

Thứ nhất, kinh tế không khủng hoảng nhưng người dân Mỹ không hài lòng. Tỷ lệ thất nghiệp 4,2% vẫn ở mức thấp theo tiêu chuẩn lịch sử, nhưng tốc độ tạo việc làm đã chậm đáng kể. Lạm phát cao hơn mục tiêu của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (FED) và lãi suất thế chấp cao khiến việc mua nhà khó khăn hơn.

Cử tri đánh giá kinh tế chủ yếu qua giá thực phẩm, xăng dầu, nhà ở và khả năng chi trả, chứ không phải chỉ qua Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) hay thị trường chứng khoán. 65% người dân Mỹ quy trách nhiệm cho chính sách của Tổng thống Donald Trump về tình trạng giá cả cao, trong khi 69% cho rằng cách ông Donald Trump xử lý chi phí sinh hoạt tệ hơn kỳ vọng.

Thứ hai, ông Donald Trump vẫn chiếm tâm điểm chính trị ở nước Mỹ nhưng đang dần trở thành gánh nặng đối với chính đảng Cộng hòa. Tỷ lệ tín nhiệm của ông Donald Trump chỉ khoảng 32% trong khảo sát của Reuters/Ipsos hồi cuối tháng 9 - đầu tháng 10.

Thứ ba, cuộc bầu cử sắp tới đang trở thành cuộc phán xét đối với ông Donald Trump. Những vấn đề mà cử tri quan tâm ngày càng tập trung vào chi phí sinh hoạt, kinh tế và hiệu quả điều hành. Câu hỏi quyết định phiếu bầu của cử tri không phải là ông Donald Trump có làm nước Mỹ mạnh hơn, mà là chính sách cầm quyền của vị Tổng thống đương nhiệm này có giúp cải thiện điều kiện sống của người dân Mỹ hay không.

Thứ tư, đảng Dân chủ hiện có cơ hội phục hồi nhưng sự phục hồi này chưa phải là xu hướng mạnh và tất yếu. Cơ hội cho phe này kiểm soát Hạ viện trong cuộc bầu cử tới có cơ sở ở đó.

Thứ năm, xã hội Mỹ bị phân cực sâu sắc, mức độ không hài lòng và thiếu tin tưởng của dân chúng đối với Tổng thống và đảng Cộng hòa rất cao.

Có thể thấy, bức tranh về thực trạng hiện tại của nước Mỹ nêu trên có nguyên nhân ở những sai lầm và sự không thành công của Tổng thống Donald Trump trong quá trình cầm quyền.

Ông Donald Trump đã mở quá nhiều mặt trận cùng một lúc. Thuế quan, chiến tranh Iran, nhập cư, cải tổ bộ máy và các chương trình đối nội đều đòi hỏi vốn chính trị lớn. Thuế quan có thể phục vụ mục tiêu dài hạn về thương mại và công nghiệp, nhưng lại tạo chi phí trước mắt.

Chiến tranh Iran có thể xuất phát từ mục tiêu an ninh nhưng khi tác động tới xăng, dầu thì lập tức trở thành vấn đề kinh tế. Đa số người dân Mỹ cho rằng, Tổng thống Donald Trump đã đi quá xa với việc áp thuế mới.

Ông Donald Trump đã cá nhân hóa quá đà nhiệm kỳ cầm quyền thứ hai, khiến thành công hay thất bại của chính quyền ngày càng quy tụ vào chính cá nhân ông. Ông Donald Trump cũng đã để những biến động ngắn hạn lấn át khả năng người dân cảm nhận được những lợi ích dài hạn mà chính quyền theo đuổi.

Ông Donald Trump đã bộc lộ hạn chế về khả năng điều phối tổng thể giữa các chính sách. Vấn đề ở đây không chỉ là sự sai hay đúng của từng quyết sách, mà còn là khả năng kiểm soát tác động dây chuyền của chúng.

Hạn chế còn lộ rõ ở khả năng tạo đồng thuận trong nội bộ nước Mỹ. Ông Donald Trump không thành công trong việc chuyển sức mạnh chính trị thành những kết quả mà số đông cử tri có thể cảm nhận được trong đời sống hằng ngày.

Vấn đề của ông Donald Trump không phải là thiếu quyền lực, mà là sử dụng quyền lực trên quá nhiều mặt trận trong khi khả năng kiểm soát các hệ quả chính trị của chính sách không theo kịp.

Kết quả bầu cử sẽ rất sít sao nhưng hệ quả lại rất rõ ràng đối với ông Donald Trump và đảng Cộng hòa.

hanoimoi.vn