Hé lộ những mắt xích an ninh bị đứt đoạn trước vụ FlyDubai

Vài ngày sau vụ tấn công trên chuyến bay từ Dubai tới Tel Aviv, cuộc điều tra đang lùi xa hơn về phía trước thời điểm cất cánh, nơi đã xuất hiện nhiều cơ hội để phát hiện cơ phó Hamam al-Hammami.

Nhà chức trách UAE đã gửi cho Israel danh sách hành khách và tổ bay trước chuyến đi, trong đó có thông tin quốc tịch của các phi công. Theo các quan chức khu vực, phía Israel không nêu cảnh báo đối với bất kỳ hành khách hay thành viên tổ bay nào.

Chi tiết này đặc biệt đáng chú ý bởi Hammami mang quốc tịch Oman, trong khi Israel và Oman không có quan hệ ngoại giao. Israel cho biết từ lâu đã có thỏa thuận với các hãng nước ngoài, theo đó phi công là công dân những nước không có quan hệ ngoại giao với Israel không được thực hiện chuyến bay tới nước này.

Chỉ riêng thông tin về quốc tịch vì thế đã có thể khiến trường hợp Hammami được chú ý, ngay cả khi phía Israel chưa biết những gì từng xảy ra với người này tại Oman.

Khi còn làm việc cho hãng hàng không Oman Air, Hammami từng bị nhà chức trách Oman phát hiện truy cập các trang và nội dung có liên quan tới tư tưởng cực đoan. Người này bị ngừng nhiệm vụ bay, chuyển sang làm công việc hành chính và phải tham gia một chương trình chống cực đoan hóa.

Tuy nhiên, cảnh báo đó không đi theo Hammami khi người này chuyển sang một hãng hàng không khác. Khi FlyDubai tuyển Hammami vào tháng 2, hãng có kiểm tra tiền án, tiền sự nhưng không liên hệ Oman Air để xác minh quá trình làm việc trước đó.

Một điểm đáng chú ý khác nằm ở cơ chế cấp phép, vốn chủ yếu vẫn được quản lý theo từng quốc gia. Theo đó, nếu Oman chính thức thu hồi giấy phép bay của Hammami vì lý do an ninh, thông tin đó nhiều khả năng đã được phía UAE nhận biết. Nhưng trên thực tế, Hammami chỉ bị ngừng nhiệm vụ bay tại Oman Air và sau đó vẫn có thể tiếp tục tìm việc ở nơi khác.

Cảnh báo từng đủ nghiêm trọng để một phi công bị đưa ra khỏi buồng lái vì thế đã không được chuyển thành tín hiệu có thể đi cùng người đó khi bước sang một hệ thống khác.

Khoảng trống trách nhiệm

Những gì xảy ra tại Israel cho thấy ngay cả khi thông tin đã được chuyển tới, việc ai tiếp nhận và chịu trách nhiệm xử lý vẫn chưa rõ ràng. Cơ quan an ninh nội địa Shin Bet cho rằng Bộ Giao thông chịu trách nhiệm kiểm tra danh sách từ các chuyến bay nước ngoài. Bộ trưởng Giao thông Miri Regev lại cho rằng các cơ quan an ninh chịu trách nhiệm về an ninh chuyến bay, đồng thời nói bộ của bà không nhận được danh sách hành khách, tổ bay hay cảnh báo nào.

Trong khi đó, cơ quan thuế Israel, đơn vị quản lý cơ sở dữ liệu được thành lập theo luật năm 2023, xác nhận đã nhận danh sách của chuyến FlyDubai. Theo quy định, các hãng nước ngoài phải gửi trước thông tin hành khách và tổ bay để các cơ quan có thẩm quyền có thể sử dụng trong quá trình kiểm tra.

Sự khác biệt trong cách các cơ quan mô tả trách nhiệm càng đáng chú ý khi vấn đề này từng được cảnh báo từ trước. Một báo cáo mật năm 2024 của cơ quan kiểm toán Israel cho rằng trách nhiệm bảo đảm an ninh đối với các hãng nước ngoài bị phân tán, trong khi ranh giới giữa các cơ quan không phải lúc nào cũng rõ ràng. Báo cáo cũng chỉ ra những hạn chế về nhân lực và ngân sách trong công tác giám sát.

Những bất cập ấy càng lộ rõ qua cách Israel xử lý các chuyến bay giữa Dubai và Tel Aviv trong năm nay. Do lo ngại an ninh liên quan đến chiến sự và những khoảng trống tại sân bay Dubai, các hãng hàng không Israel từng bị ngừng khai thác tuyến này trong nhiều tháng. FlyDubai, ngược lại, vẫn tiếp tục duy trì hoạt động và trở thành một trong những kết nối quan trọng giữa Israel với bên ngoài.

Sự khác biệt đó không tự nó chứng minh một sai phạm, nhưng đặt thêm câu hỏi về mức độ giám sát đối với các hãng nước ngoài trên cùng một đường bay nhạy cảm.

Sau vụ việc, Israel đã yêu cầu rà soát toàn bộ an ninh đối với các chuyến bay dân dụng nước ngoài, trong khi UAE xem xét lại quá trình tuyển dụng tại FlyDubai. Nhưng những gì bộc lộ từ chuyến bay 1073 cho thấy vấn đề cần xem xét không chỉ nằm ở một hãng hàng không hay một đường bay.