Giám đốc ĐH Bách Khoa Lê Anh Tuấn: Không thay đổi tư duy, đại học sẽ tụt hậu

- Thưa Giáo sư, Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là yếu tố quyết định phát triển của các quốc gia trong kỷ nguyên mới. Là người đứng đầu Ban giám đốc một Đại học công nghệ trọng điểm, Giáo sư nhận định thế nào về sứ mệnh lịch sử cũng như áp lực của Đại học Bách khoa Hà Nội khi Quốc gia bước vào giai đoạn tăng tốc đột phá này?

Trong bối cảnh mới, điều tôi thấy quan trọng nhất chính là tạo ra động lực mới để cho đội ngũ cán bộ, giảng viên, người lao động thay đổi từ thói quen, nếp nghĩ và cách làm cũ sang tư duy dám đột phá để phát triển, để mọi người cùng ý thức rằng, nếu không quyết liệt thay đổi từ tư duy đến cách làm thì đại học sẽ tụt hậu so với dòng chảy phát triển của đất nước và sự cạnh tranh ngày càng mạnh mẽ của giáo dục đại học quốc tế.

Đối với một đại học, đặc biệt là đại học về kỹ thuật công nghệ như Đại học Bách khoa Hà Nội, điểm thay đổi cốt lõi gồm chuyển dịch từ đào tạo chủ đạo ở bậc đại học sang đào tạo trình độ cao, tạo nguồn nhân lực chiến lược, đào tạo sau đại học kết hợp với thúc đẩy mạnh mẽ nghiên cứu khoa học, sáng tạo công nghệ và hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo để hỗ trợ, ươm tạo và thị trường hóa các sản phẩm nghiên cứu.

Khi sản phẩm trí tuệ từ môi trường học thuật gắn kết chặt chẽ với thực tiễn trong mô hình hợp tác “Ba nhà” (Nhà nước - Nhà trường - doanh nghiệp) thì giá trị mang lại cho xã hội sẽ thực chất và ý nghĩa.

- Thưa Giáo sư, các yêu cầu về đổi mới sáng tạo thực tế đã hiện hữu tại Đại học Bách khoa từ lâu nhưng có lẽ trước đây nó chưa thực sự rõ nét. Vậy, trong thời gian tới, nhà trường sẽ định hướng thế nào để những giá trị này trở nên tường minh hơn?

Các thành tố cấu thành một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo thì Đại học Bách khoa Hà Nội đã có sẵn, từ đào tạo, nghiên cứu cơ bản, nghiên cứu ứng dụng đến hỗ trợ hoàn thiện sản phẩm, trung tâm chế thử, trung tâm huấn luyện, rồi các doanh nghiệp khởi nghiệp/khởi nguồn (spin-off), hệ thống doanh nghiệp BK-Holdings, mạng lưới cựu sinh viên để gắn kết nhà trường với các doanh nghiệp do cựu sinh viên làm chủ hoặc công tác và quỹ BK-Fund.

Tuy nhiên, mục tiêu hiện nay của chúng tôi là các thành tố này được tổ chức một cách phù hợp với chức năng, nhiệm vụ cụ thể, cơ chế vận hành và cơ chế hỗ trợ rõ ràng dựa trên nền tảng mô hình hợp tác “Ba nhà” .

- Thưa Giáo sư, một trong những điểm nhấn của Nghị quyết 57 là tư duy số, cách tiếp cận mở, chấp nhận rủi ro, đầu tư mạo hiểm và chấp nhận cả “độ trễ” trong nghiên cứu khoa học. Giáo sư đánh giá thế nào về sự thay đổi mang tính bước ngoặt trong tư duy quản lý này?

Tôi hoàn toàn đồng tình, đánh giá cao và kỳ vọng về sự thay đổi đột phá này. Nghiên cứu khoa học, phát triển sản phẩm luôn phải chấp nhận có độ trễ và có rủi ro. Để ra được một sản phẩm cuối cùng có tính thương mại hóa cao, đa phần phải kinh qua không ít lần trễ hẹn và thất bại.

Kết quả nghiên cứu để ứng dụng được vào thực tiễn hay để ra thị trường cần phải có thời gian, việc chấp nhận độ trễ, chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu giúp các nhà khoa học tự tin hơn để dấn thân đầu tư cho đam mê nghiên cứu.

Đây đồng thời cũng là nền tảng tạo dựng tư duy mở trong hợp tác thúc đẩy nghiên cứu liên ngành, nghiên cứu tới cùng, song hành với một “độ liều” khi triển khai nghiên cứu đối với các nhà khoa học nhờ các cơ chế khuyến khích và bảo vệ.

- Hiện nay chúng ta nói nhiều đến mô hình đại học đổi mới sáng tạo. Với một ngôi trường đa ngành, đa lĩnh vực như Bách khoa, Nhà trường đang có định hướng phát triển như thế nào trong thời gian tới?

Đại học Bách khoa Hà Nội định hướng phát triển thành “Đại học Đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp”, hướng tới mục tiêu này, kiến thức và kỹ năng về đổi mới sáng tạo phải là một phần trong chuẩn đầu ra của các chương trình đào tạo, người học nhất định phải có phẩm chất và năng lực đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp. Điều này được hình thành không chỉ thông qua chương trình đào tạo mà còn từ các hoạt động ngoại khóa và trải nghiệm thực tế. Hệ sinh thái đổi mới sáng tạo trong trường sẽ tạo môi trường cho các em học tập, tích lũy kỹ năng và năng lực thực tế trước khi bước ra xã hội.

Không gian đổi mới sáng tạo liên ngành bao gồm các thành tố của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo sẽ được Đại học Bách khoa Hà Nội chủ động thành lập và công bố trong thời gian sắp tới sẽ là nền tảng để hiện thực hóa một cách rõ nét mô hình hợp tác “Ba nhà”.

Cấu trúc chính của không gian này sẽ bao gồm bộ phận chuyển giao công nghệ (TTO), Trung tâm đổi mới sáng tạo liên ngành (DF), không gian làm việc mở, viện nghiên cứu, hệ thống doanh nghiệp BK-Holdings và văn phòng đối tác. Quỹ phát triển khoa học công nghệ, quỹ BK-Fund và các quỹ hợp tác với doanh nghiệp là những cơ chế cấp nguồn tài chính cho quá trình ươm tạo, phát triển doanh nghiệp khởi nghiệp, khởi nguồn và thu hút tài năng.

DF được triển khai và đưa vào vận hành được kỳ vọng sẽ trở thành một mô hình dẫn dắt cho hệ thống giáo dục đại học, có vai trò đột phá trong thúc đẩy sản phẩm nghiên cứu được chăm sóc và được mở cơ hội tiến gần tới thị trường.

- Bản chất của Đại học đổi mới sáng tạo là thương mại hóa tri thức và phát triển doanh nghiệp khởi nguồn ngay trong nhà trường. Từ thực tế tại Đại học Bách khoa Hà Nội những năm qua, theo Giáo sư, đâu là những “điểm nghẽn” lớn nhất về cơ chế cần tháo gỡ để mô hình này vận hành trơn tru?

Trước tiên cần phải nhận định rằng các điểm nghẽn trong thúc đẩy hoạt động khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo đang dần được tháo gỡ nhờ các nghị quyết chiến lược của Bộ Chính trị cùng với hệ thống các văn bản pháp lý được ban hành gần đây, mặc dù quá trình thực thi vẫn còn những điểm cần phải tiếp tục được quan tâm.

Bản chất của quá trình thị trường hóa sản phẩm nghiên cứu luôn gắn với rủi ro trong đầu tư đối với nguồn tài chính hợp pháp của cơ sở giáo dục đại học, do vậy nếu rủi ro này đặt hoàn toàn trên vai của người đứng đầu thì cần có cơ chế để vừa đảm bảo tránh thất thoát tài sản công vừa tạo động lực thúc đẩy hoạt động quan trọng này.

Hợp tác công tư cũng là một trong những nội dung quan trọng trong triển khai mô hình hợp tác “Ba nhà”, nhất là trong triển khai các hợp tác đầu tư hoàn thiện sản phẩm, ươm tạo và thị trường hóa sản phẩm, trong đầu tư xây dựng mô hình hợp tác nghiên cứu hỗn hợp, đầu tư khai thác trang thiết bị hay triển khai các mô hình dịch vụ đầu tư từ nguồn ngân sách hợp pháp của đại học nhưng tư nhân vận hành.

- Đại học Bách khoa Hà Nội đang có những nỗ lực cụ thể nào để thúc đẩy mối quan hệ “Ba nhà” và giải quyết các bài toán lớn của đất nước, thưa Giáo sư?

Bên cạnh các mô hình, Đại học Bách khoa Hà Nội cũng đang hoạt động phối hợp với Thành phố trong thúc đẩy hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, tài trợ cho các nghiên cứu và sản phẩm nghiên cứu định hướng thị trường hóa, đề xuất các dự án, chương trình, nhiệm vụ nghiên cứu và hoàn thiện sản phẩm nghiên cứu.

Chúng tôi cũng đang tập trung vào các giải pháp phát huy nội lực như xây dựng và vận hành hiệu quả hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, phát huy vai trò của các quỹ phát triển khoa học công nghệ, các quỹ đầu tư để để thúc đẩy hoạt động nghiên cứu, thúc đẩy hình thành các doanh nghiệp khởi nghiệp, khởi nguồn; xây dựng các nhóm nghiên cứu mạnh để giải quyết những bài toán lớn của thực tế.

Các hoạt động đầu tư nâng cấp cơ sở vật chất phục vụ nghiên cứu theo các định hướng ưu tiên cũng được chú trọng. Các hướng hợp tác với doanh nghiệp được xúc tiến triển khai một cách mạnh mẽ với sự đồng hành của Hà Nội, bao gồm xây dựng các không gian làm việc chung, phòng làm việc của chuyên gia, một số trung tâm chế thử đang dần hình thành.

- Để giải quyết bài toán nhân lực, đặc biệt là thu hút nhân tài và trí tuệ cao từ nước ngoài về cống hiến, Đại học Bách khoa Hà Nội đã có chiến lược gì để không chỉ thu hút bằng thu nhập mà còn giữ chân họ lâu dài?

Đại học Bách khoa Hà Nội đang chủ động triển khai nhiều giải pháp để thu hút nhân tài, trong đó có thể kể đến đề án tuyển giảng viên xuất sắc, đề án thu hút HUST Talent và một số chương trình thu hút nhân tài hợp tác với doanh nghiệp đang được hình thành.

Các đề án, chương trình này đã nhận được sự quan tâm của các nhà khoa học trong và ngoài nước, một số nhà khoa học có kinh nghiệm và xuất sắc đã trở thành giảng viên, nhà khoa học của Đại học Bách khoa Hà Nội. Tuy nhiên, do nguồn lực còn hạn chế, hoạt động thu hút nhân tài từ nước ngoài vẫn chưa được triển khai mạnh mẽ như kỳ vọng.

Trước mắt, song song với các đề án thu hút, Đại học Bách khoa Hà Nội tập trung tạo dựng môi trường làm việc, hiện đại hóa khuôn viên đại học và không gian học tập, nghiên cứu; trang bị cơ sở vật chất theo các định hướng phát triển chiến lược làm cơ sở để thu hút nhân tài.

Các chính sách hỗ trợ, quan tâm, nuôi dưỡng nhân tài đang được đại học tiếp tục hoàn thiện. Các mô hình hợp tác với doanh nghiệp, mô hình đối ứng trong thu hút nhân tài với sự hỗ trợ của Hà Nội, của quỹ phát triển khoa học và công nghệ quốc gia (Nafosted) sẽ được Đại học Bách khoa Hà Nội thúc đẩy và phát huy.

Trong đó mô hình quỹ thu hút nhân tài thông qua tài trợ ghế giáo sư, nhà khoa học xuất sắc hợp tác với doanh nghiệp kỳ vọng sẽ tạo đột phá trong thu hút nhân tài đáp ứng yêu cầu phát triển đào tạo trình độ cao và nghiên cứu khoa học theo các định hướng chiến lược của nhà trường và doanh nghiệp.

- Xin cảm ơn Giáo sư!